เส้นบางๆ ระหว่างอัจฉริยะกับฟั่นเฟือน

โดย...เดเซเร่

ความลับในความสัมพันธ์แบบพิเศษพิสดารของยอดอัจฉริยะหนุ่มชาวสเปน 3 คน ได้แก่ กวีและนักเขียน เฟเดริโก การ์เซีย ลอร์กา จิตรกรเซอร์เรียลิสม์ ซัลวาดอร์ ดาลี และยอดผู้กำกับ หลุยส์ บูยูเอล ที่อาจไม่เคยมีใครล่วงรู้กระทั่งวาระสุดท้ายในของชีวิตพวกเขา นำเสนอออกมาในหนังเรื่อง Little Ashes ปี 2008 ที่อาจสั่นคลอนความคลั่งไคล้ในศิลปินอัจฉริยะทั้งสาม โดยเฉพาะ ซัลวาดอร์ ดาลี จิตรกรผู้ปลุกปั้นศิลปะเซอร์เรียลิสม์ให้วางรากแบบมีเอกลักษณ์เฉพาะตามแนวของตัวเอง

ถึงแม้ โรเบิร์ต แพตทินสัน ในวันละอ่อนจะแสดงไม่ค่อยสมน้ำสมเนื้อเท่าไหร่ แต่บทที่เขียนเหมือนจะชี้ไปที่ความฟั่นเฟือน หลุดโลก ที่ล้ำเส้นเกินความเป็นอัจฉริยะในงานศิลปะของเขาจริงๆ

ซัลวาดอร์ ดาลี บอกมาตลอดชีวิตว่า เขาไม่ได้บ้า แต่ถึงอย่างไรคนก็ปักใจเชื่อว่าเขาเป็นเช่นนั้นไปเรียบร้อยแล้ว เขาได้ฉายาว่าเป็นศิลปินเซอร์เรียลิสม์ยอดอัจฉริยะที่สติไม่ค่อยจะดี

 

ซัลวาดอร์ ดาลี เกิดเมื่อวันที่ 11 พ.ค. 1904 ที่ฟิเกเรส แคว้นคาตาลัน ประเทศสเปน ดูเหมือนว่าเขาจะใช้ชีวิตในโลกที่ไม่เป็นจริงมาตั้งแต่เด็ก พี่ชายของเขาเสียชีวิตก่อนที่ซัลวาดอร์จะเกิด 9 เดือน ซึ่งทำให้พ่อของเขา ซัลวาดอร์ ดาลี ซีเนียร์ เชื่อว่าเขาคือพี่ชายที่กลับมาเกิดใหม่ และพยายามทำให้ตัวเขาเชื่ออย่างนั้นด้วยตลอดมา เขาถูกพาไปที่หลุมศพของพี่ชายและได้รับการปฏิบัติราวกับราชาที่บ้านเพราะความเชื่อนี้ เนื่องเพราะพวกเขากลัวจะสูญเสียบุตรชาย (ที่อุตส่าห์กลับมาเกิดใหม่) เป็นครั้งที่สอง

เขาเริ่มรู้ตัวว่ามีความสามารถทางศิลปะตั้งแต่ 10 ขวบ ครั้งหนึ่งเขาไปเยี่ยมครอบครัวปิชอต ที่เป็นศิลปินกันทั้งบ้าน โดย รามอน ปิชอต เป็นจิตรกร ส่วน ริคาร์ด ปิชอต เป็นนักเชลโล คนในครอบครัวนี้เป็นแรงบันดาลใจให้เขาอย่างสูง

หลังมารดาเสียชีวิต ซัลวาดอร์ก็เริ่มมีปัญหากับบุคลิกภาพขณะกำลังจะก้าวจากวัยรุ่นไปสู่ความเป็นผู้ใหญ่ เขาเริ่มไม่สนิทสนมกับครอบครัวอีกต่อไป และย้ายมาศึกษาต่อทางด้านศิลปะในกรุงมาดริด ที่ซึ่งเขาได้พบกับสองเพื่อนซี้ หลุยส์ บูยูเอล และ เฟเดริโก การ์เซีย ลอร์กา ทั้งคู่นิยมในแนวคิดแบบปัจเจกและมีอิทธิพลต่อความคิดและงานของซัลวาดอร์มากมาย

ระหว่างที่เพื่อนๆ ร่วมสถาบันยังยึดมั่นอิมเพรสชั่นนิสม์ ซัลวาดอร์ ก็เริ่มทดลองคิวบิสม์ ว่ากันว่า เขาเป็

นหนึ่งในผู้บุกเบิกศิลปะแนวฟิวเจอริสม์ อันเป็นรอยต่อระหว่างคิวบิสม์กับเซอร์เรียลิสม์ และเขาก็กลายเป็นศิลปินรุ่นเยาว์ในกลุ่มอาวองต์การ์ดไปโดยปริยาย

ปี 1928 ซัลวาดอร์ ได้พบกับ ปาโบล ปิกัสโซ ซึ่งส่งอิทธิพลอย่างสูง เขาหันมาสนใจแนวทางเซอร์เรียลิสม์อย่างจริงจัง ปีเดียวกัน ผลงานภาพวาดสีน้ำมัน Basket of Bread ได้ไปอวดผู้คนที่คาร์เนกี อินเตอร์เนชั่นแนล เอกซ์โพสิชั่น ในพิตต์สเบิร์ก เพนซิลเวเนีย ร่วมกับผลงานแนวเรียลิสม์อื่นๆ จากทั่วโลก

ซัลวาดอร์ ดาลี ได้รู้จักกับ กาล่า ภรรยาของ พอล เอลูอาร์ด กวีชาวฝรั่งเศส เขาหลงรักเธอหัวปักหัวปำ จึงย้ายมาปักหลักที่กรุงปารีส ในที่สุดเธอก็ใจอ่อนกับเขา ทั้งคู่ย้ายไปอยู่ในชนบทเพื่อที่จะอยู่อย่างสันโดษและประหยัด ซัลวาดอร์จัดแสดงงานเพื่อที่จะขายรูป นำเงินมาจุนเจือครอบครัว แต่วิญญาณเซอร์เรียลิสม์ในตัวของเขาทวีขึ้นเรื่อยๆ ในที่สุด ก็ไม่อาจจะกักเก็บเอาไว้ได้

 

ซัลวาดอร์ ดาลี อยากวาดภาพ อดอล์ฟ ฮิตเลอร์ หัวหน้าพรรคนาซีเยอรมันมาก ทว่าเมื่อการได้เจอกันเป็นเรื่องยาก ซัลวาดอร์จึงวาดเชิงสัญลักษณ์ ใน Beach Scene with Telephone ฉากสนทนาทางโทรศัพท์ระหว่างฮิตเลอร์กับลอร์ดแชมเบอร์เลน เล่าเรื่องการลงสนธิสัญญาที่กรุงมิวนิก (เสร็จในปี 1938) ซึ่งกลายเป็นภาพดังในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 เพราะผู้วาดถูกนาซีตามล่าตัวโดยทันที จนต้องลี้ภัยไปยังชนบทของฝรั่งเศส โดยภาพเขียนจำนวนมากของเขาถูกทำลายระหว่างสงคราม ภายหลังต้องหนีไปไกลถึงสหรัฐ

ซัลวาดอร์กลับคืนสู่ความเป็น “ดาลี” ยุคคลาสสิก หลังสงครามด้วยพิษเศรษฐกิจ และกาล่าก็บอกว่า อย่าไปยึดติดกับเซอร์เรียลิสม์ ลองวาดภาพที่เรียบง่ายและขายได้จะดีกว่า เขาเชื่อว่าเธอคิดถูก กระนั้น ภาพเขียนของเขาก็ยังคงมีกลิ่นอายเซอร์เรียลิสม์อยู่ดี ภาพเด่นดังในยุคนี้ คือ Nature Morte Vivante (Still LifeFast Moving), Nuclear Mysticism, The Madonna of PortLligat, Santiago El Grande (Homage to Saint James) และ Corpuscularia Lapilazulina เป็นอาทิ ซึ่งจะว่าไปอาจจะเป็นเซอร์เรียลิสม์มากกว่าช่วงไหนๆ

แม้จะประสบความสำเร็จอย่างล้นเหลือ แต่บรรดานักวิจารณ์ศิลปะต่างพยายามจะพูดถึงเรื่องราวการสะท้อนความผิดปกติทางจิต ซัลวาดอร์ ดาลี เหมือนเหรียญที่มีสองด้าน ความคิดที่เบี่ยงเบนไปจากปกติ ผิดศีลธรรม และดูคล้ายจะเล่าถึงความรุนแรง ในเนื้อหาที่ปรากฏบนผลงาน หลายคนว่ามันรบกวนจิตใจมากกว่าจะดูรื่นรมย์ ขณะที่คนเห็นต่างก็ว่า ภาพเขียนของ ซัลวาดอร์ ดาลี เต็มไปด้วยจินตนาการและความคิดอันลุ่มลึก องค์ประกอบภาพและสิ่งต่างๆ ที่ปรากฏบนภาพล้วนผ่านการกลั่นกรองและมาจากแรงบันดาลใจในส่วนลึก