จันทบูรสีซีเปีย

โดย...กาญจน์ อายุ

แสงไฟวูบวาบจากตะเกียงน้ำมันส่องให้เห็นทางเดินบนถนนอิฐเผาริมแม่น้ำจันทบูร เห็นหูกทอเสื่อขึงตึงที่ชาน ชะเง้อมองหาเจ้าของบ้านเห็นเพียงชายเสื้อชุดอ๋าวหย่ายปลิวหลัดๆ เดินถัดไปพอดีกับลมแม่น้ำโชยกลิ่นยาจีนแตะจมูก เดาไม่ถูกว่าปลิวมาจากบ้านจีนแต้จิ๋ว แคะ หรือฮกเกี้ยน

ทุกอย่างปรากฏชัด แต่กลับเป็นสี “ซีเปีย” เพราะทุกวันนี้ไม่มีแล้วถนนอิฐเผาและเสื่อกก แต่รูปธรรมของอดีตอย่าง “สถาปัตยกรรม” ยังถูกแช่อิ่มไว้จากความร่วมมือของหลายหน่วยงาน เพื่อรักษาคุณค่าทางประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมที่มีอายุยาวนานกว่า 300 ปีเศษให้คงอยู่

 

ชุมชนริมน้ำจันทบูรเป็นถนนสายแรกของ จ.จันทบุรี ชื่อว่า ถนนสุขาภิบาล มีความยาวประมาณ 1 กม. ตั้งแต่ย่านท่าหลวงไปสิ้นสุดที่ท่าน้ำปลายถนน ปัจจุบันเป็นถนนลาดยาง บ้านเรือนตั้งอยู่สองฟาก หลายหลังเปลี่ยนเป็นตึกปูนสมัยใหม่ แต่ก็มีอีกในจำนวนที่มากกว่ายังเป็นบ้านตึกปูนปั้นแบบโคโลเนียลและบ้านไม้ฉลุลายสวยงาม

สถาปัตยกรรมของบ้านเก่าที่มีอายุ 100 ปีขึ้นไป มีทั้งบ้านตึกทรงยุโรป อาคารแบบตึกฝรั่ง บ้านแบบจีน บ้านไม้หลังคาทรงปั้นหยา เรือนไม้ชั้นเดียวและสองชั้น และศิลปกรรมประกอบตึกรามบ้านช่องมีความแตกต่างกัน เช่น ระบายชายคาไม้ฉลุแบบขนมปังขิง ช่องลมไม้ฉลุลายเถาดอกไม้ ราวระเบียงเหล็กหล่อลวดลาย ชายคาสังกะสีฉลุลายไทยใหญ่ และหน้าต่างประตูปาดมุมโค้ง

 

บ้านเรือนอันหลากหลายแสดงให้เห็นถึงผู้อยู่อาศัยที่หลายหลาก ชาวชุมชนริมน้ำจันทบูรมีทั้งชาวไทยพื้นเมือง ชาวจีน และชาวญวน ชาวจีนมีทั้งกลุ่มที่อพยพหนีความยากลำบากจากเมืองจีนและกลุ่มที่เดินเรือมาเพื่อทำการค้า ส่วนชาวญวนอพยพลี้ภัยการเบียดเบียนศาสนามาจากเวียดนาม นำพาศาสนาคริสต์นิกายโรมันคาทอลิกเข้ามาเผยแพร่ รวมถึงทักษะอาชีพทอเสื่อกกแดง และอาหารญวนอย่างหมูชะมวงเข้ามาติดปากจนคิดว่าเป็นอาหารไทย

บรรพบุรุษคงไม่รู้ว่า วิถีชีวิตของคนทั้ง 3 ชาติ ที่ดำเนินไปตามครรลองได้กลายเป็นมรดกทางวัฒนธรรมของคนรุ่นปัจจุบัน โดยเฉพาะด้านสถาปัตยกรรมที่ได้กลายเป็นองค์ความรู้ วิทยาลัยเทคนิคจันทบุรีได้ทำกิจกรรมที่เรียกว่า Vernadoc เก็บข้อมูลของอาคารบ้านเรือนด้วยการใช้มือบันทึกออกมาเป็นอาคารทั้งหมด 44 รูปแบบ 29 อาคาร เพื่อใช้เป็นองค์ความรู้ในการออกแบบสถาปัตยกรรม

 

นอกจากนี้ สถาบันอาศรมศิลป์ ได้ก่อตั้งบริษัท จันทบูรรักษ์ดี เปิดระดมทุนจากชาวชุมชนและคนทั่วไปที่มีเจตนารมณ์ร่วมกัน ปรับปรุงบ้านขุนอนุสรสมบัติให้เป็นแหล่งเรียนรู้ชุมชน เริ่มต้นการปรับปรุงปี 2553 และเปิดเป็น “บ้านเรียนรู้ชุมชน” ภายในปีเดียวกัน ด้านในประกอบด้วยนิทรรศการบอกเล่าเรื่องราวชุมชน นิทรรศการภาพถ่ายชุมชน นิทรรศการหมุนเวียน และภาพเขียนมือจาก Vernadoc ก็ถูกนำมาไว้ที่นี่

ท้ายที่สุด แม้ว่าชาวชุมชนจะยินดีและเห็นด้วยกับการพัฒนา แต่ก็ไม่อยากให้เปลี่ยนชุมชนอย่างหุนหัน การชูจุดเด่นเรื่อง “วัฒนธรรม” ที่หลอมรวมความแตกต่างของ 3 ชาติพันธุ์ โดยมีสถาปัตยกรรมเฉพาะถิ่นเป็นตัวชูโรงเป็นหนทางที่ถูกที่ควร นักท่องเที่ยวก็จะได้เห็นของจริง สัมผัสชีวิตจริง ซึ่งเป็นหัวใจของการเดินทาง

บ้านเรียนรู้ชุมชน เปิดทุกวันเสาร์อาทิตย์ และวันหยุดนักขัตฤกษ์ เวลา 09.30-17.30 น. โทร. 081-945-5761