พฤหัสฯ แห่ผ้า มรรคากู๊ดฟรายเดย์

โดย...กาญจน์ อายุ

17 เม.ย. 2557

เสียงกลองรัวดังแว่วมา ตามด้วยเสียงคนเชียร์เป็นจังหวะเท่าลมหายใจ สองเสียงประสานกันเดาได้ไม่ยากว่าคือการแข่งขัน แต่การแข่งขันอะไรจะอยู่ในวัดใหญ่ประจำหมู่บ้าน แล้วยังเห็นชายผ้าเหลืองไหวๆ กลั้นยิ้มยืนมองจากระเบียง

ใครบ้างที่จะไม่สนุกไปกับงานประเพณี “ชักเย่อเกวียนพระบาท” งานประจำปีช่วงสงกรานต์ของชาว ต.ตะปอน อ.ขลุง จ.จันทบุรี ที่มีประวัติศาสตร์อันยาวนาน แต่ไม่สนุกสนานเช่นปัจจุบัน

 

อาจารย์กาญจน์ กรณีย์ ประธานสภาวัฒนธรรมอำเภอขลุง ผู้อยู่ในประวัติศาสตร์เรื่องนี้เล่าให้ฟังว่า เหตุเกิดเพราะโรคห่าคร่าชีวิตคน ต.ตะปอน ไปมาก พระสงฆ์จึงแนะให้นำผ้าพระบาทที่วัดตะปอนน้อยขึ้นเกวียนออกแห่ เพราะเชื่อว่าจะขับไล่โรคร้ายนี้ไปได้ และความเชื่อก็เกิดขึ้นจริงหลังจากแห่ผ้าพระบาททั่วหมู่บ้าน เกิดฝนตกใหญ่ แล้วโรคห่าก็หายไป

ผู้คนจึงต่างเลื่อมใสศรัทธาในผ้าพระบาท ทำให้หลายหมู่บ้านอยากนำผ้าพระบาทไปทำบุญที่หมู่บ้านตน แต่เมื่อหลายหมู่บ้านมารับพร้อมกันทำให้เกิดเป็นปัญหาว่าใครจะได้ไป จึงเกิดเป็นวิธี หมู่บ้านไหน “ชักเย่อ” ได้ก็นำไปบูชา สืบสานต่อกันมาเรื่อยๆ พลิกแพลงบ้างตามสถานการณ์เกิดเป็นงานประเพณีชักเย่อเกวียนพระบาทที่วัดตะปอนน้อยและวัดตะปอนใหญ่ประจำปีช่วงสงกรานต์

 

ผ้าพระบาทบนเกวียนที่ใช้กันอยู่ทุกวันนี้เป็นผ้าพระบาทจำลอง ของดั้งเดิมถูกเก็บไว้ที่วัดตะปอนน้อยโดยไม่มีการเปิดให้ชมลายผ้าด้านในแล้ว อาจารย์กาญจน์ เล่าว่า ในอดีตเคยเปิดให้ชมลายผ้าทุกวันสงกรานต์ ล่าสุดที่เห็นเหลือเพียงรอยพระบาท แต่ลวดลายตรงขอบผ้า เช่น ภาพเทวดานางฟ้า ที่อาจารย์เคยเห็นตอนบวชเป็นพระที่วัดตะปอนน้อยได้เลือนรางจนหายไปแล้ว

ผ้าพระบาทมีขนาดกว้าง 5 ศอก ยาว 21 ศอก หรือกว้าง 2.5 เมตร ยาว 12 เมตร บนผ้ามีภาพรอยพระบาท 4 รอยซ้อนกัน ได้แก่ รอยของพระกุตสันโธ พระโคนาดม พระกัสสปะ และพระพุทธโคดมหรือพระพุทธเจ้า ไล่จากรอยใหญ่ไปเล็กหรือจากรอยนอกถึงในตามลำดับ อายุของผ้ายาวนานถึง 432 ปี

 

คนตีกลองนั่งอยู่บนเกวียนคู่กับม้วนผ้าพระบาทจำลองสีเหลืองจีวรขนาดกว้าง 5 ศอกเท่าของจริง ล้อเกวียนสูงกว่าเด็ก ไม่สูงไปกว่าผู้ใหญ่ตัวเล็ก กำลังหยุดนิ่งรอให้ทั้งสองฝ่ายดูเชิงผ่านใต้ท้องเกวียน เท้าคนเย่อจมกองทรายช่วยรั้งร่างไม่ให้พลั้งปล่อยเชือกจนเกวียนข้ามเขตแดน การแข่งขันแต่ละรอบใช้เวลาไม่เกิน 10 นาที ถ้ายังไม่มีใครแพ้น็อก ต้องวัดระยะเอาชนะกัน ทีมใดชนะ 2 ใน 3 ถือว่าชนะขาด

“คนเฒ่าคนแก่เห็นหนุ่มสาวเล่นแล้วเส้นกระตุก” อาจารย์กาญจน์ ว่า ซึ่งก็ไม่ผิดจากภาพที่เห็น คราบน้ำหมากบนพื้นทรายบอกอายุสังเวียนเมื่อสักครู่ได้ดี ผู้แก่เพิ่งสั่งสอนลูกหลานหลายบทก่อนหมดเวลาสิบนาที โดยเฉพาะเทคนิคยืนยืดตัวตรงเอนหลัง 45 องศา เป็นท่าดึงเชือกที่ถูกต้อง ส่วนจังหวะเย่อคือเรื่องของไหวพริบและประสบการณ์ที่ผู้พลั้งต้องเรียนรู้เอง

 

คืนวันที่ 17 เม.ย. งานในวัดตะปอนใหญ่ยังมีพิธีสมโภชเจดีย์ทราย ชาวบ้านรวมถึงพระสงฆ์ร่วมกันก่อเจดีย์ทรายในแบบของตัวเอง งานนี้เลยมีทรายคุกกี้รัน ทรายอาลัย MH 370 ทรายเศียรพระในต้นไม้ตามแบบวัดมหาธาตุที่ จ.พระนครศรีอยุธยา และเจดีย์ทรายทรงดั้งเดิมหรือทรงกรวยคว่ำบนฐานสี่เหลี่ยม

ทุกกองก่ออยู่รอบเจดีย์ทรายใหญ่ ต่อหน้าพระสงฆ์ที่ทำพิธีสมโภชอยู่ใต้ต้นโพธิ์ แสงเทียนแทบไม่ไหวติงเพราะลมนิ่ง ผู้คนก็พนมมืออยู่นิ่งฟังพระสวด เห็นจะมีเพียงความศรัทธายิ่งยวดของชาวบ้านที่สัมผัสได้ว่ามันกำลังอบอวลอยู่ในอากาศคละควันเทียน

 

18 เม.ย. 2557

คริสตชนเรียกวันนี้ว่า Good Friday วันที่พระเยซูถูกตัดสินประหารชีวิต ทรงรับแบกไม้กางเขน ถูกตรึงกางเขน และสิ้นพระชนม์บนกางเขน คริสตชนทั่วโลกจะนำเหตุการณ์พระทรมานของพระเยซูมาใช้สวดภาวนาในคืนวันศุกร์ศักดิ์สิทธิ์ ให้ระลึกว่าพระองค์ทรงสิ้นพระชนม์เพื่อไถ่บาปให้มนุษย์

ในจันทบุรีมีชุมชนชาวคริสต์อยู่ประมาณ 8,000 คน ใหญ่เป็นขนาดต้นๆ ในประเทศไทย ซึ่งบรรพบุรุษได้อพยพมาจากประเทศเวียดนามเมื่อ 300 ปีที่แล้วเข้ามาตั้งรกรากทั้งตัวและความเชื่อทางศาสนา เป็นชุมชนคาทอลิกที่เข้มแข็ง (มาก) เห็นแล้วจากงาน “มรรคาศักดิ์สิทธิ์” หรือการจำลองเหตุการณ์พระทรมานของพระเยซูคริสตเจ้า ที่คนในชุมชนช่วยกันทำจนกลายเป็นงานใหญ่ระดับจังหวัดทุกปี

 

มรรคาศักดิ์สิทธิ์ คือรูปแสดงพระทรมานของพระเยซูจำนวน 14 รูปที่ทุกโบสถ์จะต้องมี ทุกโบสถ์จะใช้การเดินในรูปทั้ง 14 รูปในเทศกาลมหาพรต เพื่อระลึกถึงพระทรมานของพระเยซูคริสตเจ้า แต่สำหรับคริสตชนแห่งอาสนวิหารพระนางมารีอาปฏิสนธินิรมล นอกจากจะสวดภาวนาแล้ว ยังร่วมกันจัดการแสดงจำลองเหตุการณ์พระทรมานทั้ง 14 เหตุการณ์ตามถนนที่ตัดผ่านชุมชนคริสต์ยาวกว่า 2 กิโลเมตร โดยนักแสดงก็คือคริสตชนจันทบุรี

การแสดงนั้นจริงจังเข้าขั้นกองถ่ายภาพยนตร์ทั้งเสื้อผ้าหน้าผม แสง สี เสียง เพลงประกอบ และที่สำคัญคือฝีมือนักแสดง

 

บาทหลวง ประสาน พงศ์ศิริพัฒน์ แห่งอาสนวิหารพระนางมารีอาปฏิสนธินิรมล เล่าว่า ในประเทศฟิลิปปินส์สมจริงถึงขั้นตอกมือบนกางเขน “แต่ที่นี่ไม่ถึงขนาดนั้น” แม้บนเสื้อสีขาวจะมีรอยเลือดแห้งกรัง แต่นั่นก็เป็นเลือดปลอม แม้คนแสดงเป็นพระเยซูจะถูกเฆี่ยนจริง แต่สิ่งที่ใช้เฆี่ยนมิใช่หวาย แต่เป็นมัดเชือก ที่คงจะรู้สึกเจ็บจริงบ้างเพราะแรงเฆี่ยนไม่เบามือเลย

แต่สิ่งที่สมจริงที่สุดคืออารมณ์และความรู้สึกที่ส่งผ่านออกมาทางสีหน้าและการเคลื่อนไหว ตลอดระยะทางเป็นกิโลเมตรทุกคนไม่หลุดจากบทบาท ไม่เว้นแม้คนแสดงเป็นชาวบ้านเยรูซาเล็มที่เห็นอยู่ลิบๆ แต่ก็ยัง keep character ได้เป็นอย่างดี

 

ฉากที่เรียกอารมณ์ได้ดีที่สุดคงเป็นฉากสุดท้ายตอนที่พระเยซูถูกตรึงบนกางเขนและสิ้นพระชนม์ เด็กหลายคนร้องไห้เพราะกลัว แต่ผู้ใหญ่หลายคนน้ำตาซึมเพราะศรัทธา หลังจากการแสดงแล้วจะเข้าสู่พิธีนมัสการกางเขนและรับศีลมหาสนิทอันเป็นเสร็จสิ้นวันศุกร์ศักดิ์สิทธิ์ ก่อนจะมีงานใหญ่อีกครั้งในวันอาทิตย์หรือวันอีสเตอร์ (Easter Day) เป็นวันกลับฟื้นคืนพระชนม์ของพระเยซูที่คนจะรู้จักมากกว่า

ก่อนกลับบังเอิญเดินผ่านคนที่แสดงเป็นพระเยซู ถ้าเดินสวนกันวันอื่นเขาก็คือผู้ชายผมยาว ตัวผอมแห้ง ดูละม้ายคล้ายนักร้องนำวงร็อก แต่วันนี้แม้ผู้กำกับจะสั่งยกกองแล้ว เขาก็ยังดูขลังจนบางคนถึงกับกุมไม้กางเขนแนบอกแล้วสวดภาวนาบางอย่างในใจ

 

ประเพณีชักเย่อเกวียนพระบาทและพิธีมรรคาศักดิ์สิทธิ์เกิดขึ้นได้เพราะพลังความเชื่อและแรงศรัทธา ไม่ว่าจะศาสนาใดหรือจะมีศาสนาหรือไม่ ล้วนเป็นสิ่งยึดเหนี่ยวจิตใจทำให้เกิดเป็นบางอย่างในรูปธรรม เช่น วัด โบสถ์ มัสยิด ล้วนเป็นรูปธรรมของความเชื่อทางศาสนา พิธีทั้งสองที่กล่าวมาก็เช่นกัน

แม้กระทั่งความเชื่อที่ไม่เกี่ยวข้องกับศาสนาอย่าง “ความฝัน” พลังของมันทำให้คนนักต่อนักต้องร้องไห้หลั่งน้ำตาแห่งความสำเร็จมานับครั้งไม่ถ้วนแล้ว