เกรียงศักดิ์ ศิลากอง ผู้ไม่หยุดเคาะ ประตูแห่งโอกาส

 

โดย...ธเนศน์ นุ่นมัน

หลายคนต้องยอมจำนน ยอมเก็บสิ่งที่ฝันในวัยเด็กไว้ในลิ้นชัก เมื่อสิ่งที่ต้องพบเจอตอนเติบโตขึ้นผลักให้ห่างไกลสิ่งที่เคยวาดหวังไว้ ราวกับเป็นโลกคนละใบ เกือบจะเป็นเรื่องปกติที่ต้องยอมรับว่า ชีวิตจริงกับเรื่องที่ฝันไว้ เป็นเส้นทางที่แยกออกจากกัน ทว่า สำหรับบางคนวันหนึ่งเส้นทางนั้นก็วกเข้ามาทาบทับกันอีกครั้ง ในเวลาและโอกาสที่เวียนมาถึง สิ่งนั้นเกิดขึ้นกับ เกรียงศักดิ์ ศิลากอง ผู้กำกับละครเวที หรืออีกชื่อที่แวดวงภาพยนตร์นานาชาติ เรียกว่า “วิกเตอร์”

“ผมเป็นคนที่เคาะประตูแห่งโอกาสด้วยตัวเองเสมอ เพราะรู้ว่าตัวผมเองต้องการอะไรจากสิ่งที่สนใจ แม้ในช่วงเวลาหนึ่งจะมีความจำเป็นต้องไปทำอย่างอื่นเพื่อการยังชีพหรือเลี้ยงตัวเอง แต่ก็ต้องบอกตัวเองเสมอว่า มีสิ่งหนึ่งที่ขาดไม่ได้ กำลังรอให้ผมไปหาเมื่อถึงเวลาที่เหมาะสม แน่นอนผมต้องบอกตัวเองเสมอเช่นกันว่า โอกาสทุกอย่างมาหาเราไม่ได้ถ้าอยู่เฉยๆ เราต้องเป็นฝ่ายพุ่งไปหามัน ผมเลยตั้งมั่นไว้เสมอไม่ว่าจะทำอะไร วันหนึ่งผมจะต้องทำในสิ่งที่รักและตั้งใจทำในช่วงเยาว์วัยให้ได้” วิกเตอร์เล่าถึงจุดเริ่มแรงบันดาลใจที่ทำให้ตัวเขายืนหยัดในวงการละครเวทีมาจนถึงทุกวันนี้

ย้อนกลับไปยังจุดเริ่มต้น เขาเล่าว่า ความสนใจด้านการละครนั้นหยั่งรากขึ้นมาจากความสนอกสนใจ หลงใหลในศาสตร์แห่งการแสดงบนเวที โดยขยับจากนักเรียนที่สนใจเรื่องนี้ อยากรู้อยากเห็น ตระเวนไปดูละครที่เล่นจริง ที่สุดก็จับพลัดจับผลูได้เข้าไปร่วมงานละครเรื่องแรกในฐานะของนักแสดงในละครเพลง เรื่อง สู่ฝันอันยิ่งใหญ่ ของคณะละครสองแปด เป็นบทละครที่แปลและเรียบเรียงมาจากละครเพลงเรื่อง The Man of La Mancha กำกับการแสดงโดย ยุทธนา มุกดาสนิท โดยคงตัวบทละครและบทเพลงไว้ตามต้นฉบับ ละครเรื่องนี้ออกจะเป็นงานแรกที่หินไม่น้อย เพราะแสดงโดยไม่มีการพักครึ่งเวลา ความยาวประมาณ 2 ชั่วโมง 15 นาที และเปิดแสดงที่โรงละครแห่งชาติ ระหว่างวันที่ 28 ส.ค.-9 ก.ย. 2530 รวมถึง 17 รอบ

“หลังจากจบละครเรื่องแรก ผมก็ยิ่งอยากรู้เรื่องละครเวทีมากขึ้นไปอีก แต่พบว่าหนังสือหรือบทละครเป็นสิ่งที่หาได้ค่อนข้างยากมาก เมื่อยี่สิบกว่าปีก่อนวงการละครในไทยยังแคบมาก แต่ก็ต้องพยายาม ถึงกระทั่งต้องเขียนจดหมายไปยังสำนักพิมพ์ที่จัดจำหน่าย เขียนไปที่ประเทศอังกฤษ ส่งไปถึงสำนักพิมพ์ในนิวยอร์ก อเมริกา เพื่อขอแค็ตตาล็อกซึ่งเขาก็จัดส่งมาให้เป็นเล่มหนาๆ หลายเล่ม ผมก็เอามาดูเพื่อสั่งซื้อ เรียกได้ว่าต้องดิ้นรนขวนขวายกันเป็นอย่างมากกว่าที่จะได้บทละครสักเรื่องมาดู ห้องสมุดทั่วไปก็ค่อยมีหนังสือประเภทนี้ มีให้อ่านบ้างก็แต่ที่ห้องสมุดสถานสอนภาษาสมาคมนักเรียนเก่าสหรัฐอเมริกา หรือ เอ.ยู.เอ. จะได้อ่านบทละครสักเรื่องเป็นเรื่องที่ต้องลงทุนมาก ทุ่มเททั้งเวลาและความรู้สึก ระยะเวลาที่รออย่างใจจดใจจ่อที่จะได้เห็น ทำให้เรากระหายและเมื่อได้มาก็ค่อยๆ อ่านอย่างเห็นคุณค่าว่ากว่าจะได้มาสักเรื่องไม่ได้ง่ายเลย ต้องค่อยๆ ละเลียดอ่านให้สมอยาก เมื่อจำได้อย่างละเอียดก็จะถือว่าคุ้มค่า ต่างจากสมัยนี้ บทละครดังๆ หลายเรื่องมีให้โหลดฟรีๆ ในเวลาเพียงนิดเดียวจนแทบไม่ต้องพยายามอะไรเลย” เกรียงศักดิ์ ฉายภาพให้เห็นบรรยากาศช่วงที่ยังอยู่ในวัยแสวงหาความรู้ด้านการละคร

หลังจากต้องมนต์เสน่ห์ของการละคร ถึงขั้นหลงใหลบูชา ทุ่มเทศึกษา ยิ่งอ่านมาก ยิ่งรักมาก ไม่มีละครให้ดู ก็หาหนังเกี่ยวกับละครมาดู โลกทัศน์ก็ยิ่งแผ่ขยายออกไปกว้างขึ้น ประตูแห่งโอกาสที่เคยเคาะตั้งแต่วัยเยาว์ก็เริ่มเปิดกว้าง โอกาสที่เคยวาดหวังก็เริ่มผายมือต้อนรับให้เขาเข้ามามีส่วนร่วมในวงการละคร แต่นั่นก็ไม่ได้หมายความว่าจะถูกนับเป็นสมาชิกใหม่ของวงการนี้ เกรียงศักดิ์รู้ดีว่าเขายังต้องพิสูจน์คุณค่าในตัวเองให้เป็นที่ประจักษ์เมื่อโอกาสมาถึง

 

“เมื่อได้รู้ได้เห็นมากขึ้น ผมก็เริ่มรู้ว่า อินพุทดีๆ จะเป็นประโยชน์มหาศาล และรู้อีกว่า อินพุทเลวๆ ก็มีประโยชน์เหมือนกัน ที่ทำให้รู้ว่าละครเรื่องนั้นๆ มีเงินทุนสร้างสูง มีตังค์ซ่ะเปล่า แต่ทำออกมาได้แค่ที่เห็นว่าไม่สมราคา จึงไม่ต้องไปแคร์เช่นกันว่าเราได้เสพตัวอย่างที่ดีหรือเลว ตราบใดที่ทำให้ได้เรียนรู้บางสิ่งบางอย่างจากมัน แล้ววันหนึ่งโอกาสในการได้ไปเรียนต่อเพื่อศึกษาเรื่องนี้อย่างจริงจังขึ้นไปอีกก็มาถึง เมื่อสมาคมฝรั่งเศสกรุงเทพ ถนนสาธร ในนามของสถานทูตฝรั่งเศสให้ทุนผมไปเรียนต่อด้านการแสดงที่สถาบัน Cours Florent กรุงปารีส ซึ่งเป็นโอกาสครั้งสำคัญที่ได้เห็นทุกอย่างที่เคยอยากดูในปารีส ซึ่งถือว่าเป็นเมืองหลวงของศิลปะทุกแขนง เป็นหนึ่งปีที่ได้ประสบการณ์สำคัญอย่างท่วมท้น”

หลังจากเรียนจบ เขากลับมาสานฝันต่อด้วยความร้อนวิชา ลงมือกำกับละครเพลง เรื่อง Little Shop of Horrors ที่เล่าเรื่องราวของชายหนุ่มเจ้าของร้านดอกไม้ที่กิจการกำลังแย่ แต่ต้นไม้พันธุ์ประหลาดทำให้คนรู้จักร้านมากขึ้น แต่ต้นไม้ต้นนี้ไม่ได้ต้องการน้ำเหมือนต้นไม่ทั่วไป มันต้องการเลือด เมื่อมันโตขึ้นเรื่อยๆ ปัญหาจากต้นไม้ต้นนี้ก็โตขึ้นตามมาด้วย ชายหนุ่มแก้ปัญหาที่เกิดขึ้น โดยต้องเลือกระหว่างชื่อเสียง ทรัพย์สินเงินทอง หรือคนรัก

ละครเรื่องแรกผ่านพ้นไป เกรียงศักดิ์ยังลุยงานกำกับละครอีก 3 เรื่อง ละครโรงเล็กแม้จะมีคนดูไม่น้อย แต่ก็ไม่มากพอที่จะยืนโรงแสดงไปจนมีรายได้พอที่จะเลี้ยงดูทุกชีวิตที่มาร่วมงาน หลังจากละครลาโรง เขาและทีมงานทุกคนซึ่งส่วนใหญ่มาร่วมงานด้วยความมีจิตอาสาอยากร่วมหัวจมท้ายกับสิ่งที่รักก็จริง แต่ก็ต้องยอมรับข้อจำกัดของอาชีพนี้ในเรื่องของรายได้ เขาต้องหันไปทำธุรกิจส่วนตัว และเริ่มห่างจากละครไปด้วยภาวะจำยอม ก่อนจะได้มีโอกาสไปรับตำแหน่งเป็นโปรแกรมไดเรกเตอร์ของเทศกาลภาพยนตร์นานาชาติ

“ยืนยันว่าเราต้องพุ่งเข้าไปหาโอกาส แต่อย่าลืมว่าบางทีก็พุ่งผิดพุ่งถูก พุ่งผิดบ้างก็ไม่เป็นไร โลกนี้มีคนพุ่งผิดเยอะแยะไป พุ่งแล้วไม่เจอสิ่งที่หา แต่ถามว่าเขาล้มเหลวมั้ย ผมว่าเขาไม่ได้ล้มเหลว แต่จังหวะที่ใช่ยังมาไม่ถึง ท้อๆ เบื่อๆ ได้แต่ต้องไม่ถอย ต้องคิดที่จะเป็นแม่ทัพให้กับความตั้งใจมุ่งมั่นของตัวเอง ผมไม่ทำอะไรนอกจากละครอยู่เกือบ 7 ปี จนพ่อแม่ที่บ้านเป็นห่วงอนาคต ที่ท่านเตือนก็เป็นเรื่องที่ถูก เริ่มวิตกเมื่อเปรียบตัวเองกับเพื่อนรุ่นเดียวกัน พบว่าความสำเร็จที่เรามีไม่เป็นที่ยอมรับ แต่ความต้องการลึกๆ ที่จะทำละครก็ไม่เคยหายไปไหน”

 

เมื่อได้ก้าวเข้ามาเป็นผู้อำนวยการเทศกาลภาพยนตร์ ตำแหน่งดังกล่าวกลายเป็นอีกโอกาสหนึ่งในการได้พบเห็นโลกของศิลปะแขนงต่างๆ ที่เชื่อมโยงกัน หนัง ละคร ภาพเขียน ศิลปะพื้นบ้านที่เชื่อมโยงกับศิลปะสมัยใหม่ได้อย่างกลมกลืน สร้างขยายความเป็นไปได้ใหม่ๆ ในโลกศิลปะ ปรากฏอยู่ทุกมุมโลก มุมมองนี้นั่นเองที่เกรียงศักดิ์หยิบมาเป็นไอเดียละครเวทีเรื่องใหม่ หลังจากที่ห่างหายไปจากเบื้องหลังเวทีนี้ไปถึง 12 ปี

เขากำกับละครเรื่อง “เกาะทาส” โดยนำบทละครฝรั่งเศส เรื่อง L’ ๎le des esclaves ของ Marivaux มาดัดแปลงผสมผสานลิเกร้องบ้านเราเข้ากับบทละครคลาสสิกได้อย่างลงตัว ได้รับเสียงปรบมืออย่างท่วมท้นทุกรอบการแสดง และในปีต่อมา (2553) เขาลงมือกำกับละครเรื่อง “คาร์เมน” อุปรากรคลาสสิกที่ประพันธ์โดย ยอร์จส์ บีเซ่ต์ (Georges Bizet) ชาวฝรั่งเศสมาผสมผสานกับหนังตะลุง เล่าเรื่องของ คาร์เมน สาวโรงงานมากเสน่ห์ เป็นที่หมายปองของบรรดาชายหนุ่ม ผ่านศาสตร์การเต้นรำ หนังตะลุง ละคร ดนตรี สื่อวิดีโอและศิลปะ ผสานโลกตะวันตกและตะวันออก เป็นมุมมองร่วมสมัย

ต่อมา กำกับละครเพลงเรื่อง เรยา ที่นำแสดงโดย ชมพู่อารยา เอฮาร์เก็ต ซึ่งจัดแสดงเมื่อเดือน ก.ย.ปีที่ผ่านมา และเป็นละครที่ประสบความสำเร็จอย่างสูง มีคนดูเต็มทุกรอบ เต็มชนิดที่เกรียงศักดิ์บอกว่า เพื่อนๆ คนไหนโทรมาขอตั๋วเข้าชมก็บอกว่า เก้าอี้ที่เหลือมีเฉพาะขอนั่งในห้องช่างเทคนิคเท่านั้น

 

ความสำเร็จจากที่มุ่งมั่นมาส่งผลให้เกรียงศักดิ์ได้รับอิสริยาภรณ์ศิลปศาสตร์และอักษรศาสตร์ ชั้นอัศวิน (Chevalier des Arts et des Lettres) เมื่อปี 2555 ซึ่งเป็นรางวัลที่ฝรั่งเศสมอบให้แก่บุคคลสำคัญด้านศิลปะแขนงต่างๆ

ผลงานละครเรื่องล่าสุด คือ “ซูสีไทเฮา เดอะมิวสิคัล” ละครเพลงดัดแปลงจากบทประพันธ์อมตะ “ซูสีไทเฮา” ของ “ม.ร.ว.คึกฤทธิ์ ปราโมช” มีพระเจ้าวรวงศ์เธอพระองค์เจ้าโสมสวลี พระวรราชาทินัดดามาตุ ทรงพระกรุณาร่วมแสดงในบท นางนิวฮูลู่ พระมารดาในพระนางซูสีไทเฮา

เปิดการแสดง 10 รอบ ในทุกวันศุกร์ เสาร์ และอาทิตย์ เป็นเวลา 2 สัปดาห์ สัปดาห์ละ 5 รอบ ตั้งแต่วันที่ 25 เม.ย.4 พ.ค.นี้ ที่โรงละคร เอ็ม เธียเตอร์

เกรียงศักดิ์ ฝากทิ้งท้าย ว่า “วันนี้ ผมตกผลึกว่าศิลปะไม่สามารถใช้คำว่า ‘ด่วน’ ได้ มันต้องค่อยๆ ทำช้าลง ความรวดเร็วไม่ได้ทำให้อะไรดีขึ้นนัก ใครรู้บ้างว่าเพลงที่งดงามนั้นต้องแต่งแล้วแก้ใหม่อีกกี่รอบ จนได้ความงามตามที่ตั้งใจ โลกดิจิทัลทำให้ใครๆ ก็ทำอะไรได้หมด อยากทำหนังอยากเป็นดารา ออกยูทูบก็ได้ ไม่มีใครว่า แต่เป็นให้ได้ดี มันต้องผ่านการแต่งเกลาอย่างตั้งอกตั้งใจจากกาลเวลา เป็นเรื่องน่าเศร้าที่ได้เห็นความฉาบฉวยไร้ความละเมียดละไมในผลงานศิลปะ จากการทำธุรกิจที่ไม่คำนึงถึงเรื่องนี้อย่างเพียงพอ โลกกำลังถูกรุกไล่จากปรากฏการณ์นี้ แต่เราก็อยู่ในโลกเสรี เรื่องแบบนี้ก็ต้องยอมรับ จะให้ทำอย่างไรได้”