ด้วยความรำลึก ติเยร์รี นัวร์

โดย...อฐิณป ลภณวุษ / ภาพ เอเอฟพี

ผ่านมา 56 ฝน 56 หนาว ติเยร์รี นัวร์ ศิลปินผู้เชี่ยวชาญการวาดภาพกราฟฟิตี้ เพิ่งจะได้มีนิทรรศการเดี่ยวของตัวเองเป็นครั้งแรก กับ Thierry Noir : A Retrospective รวบรวมภาพพิมพ์ผลงานกราฟฟิตี้ของเขา จัดแสดงระหว่างวันที่ 4 เม.ย.5 พ.ค.นี้ ณ ฮาเวิร์ด กริฟฟิน แกลเลอรี่ ที่ย่านชอร์ดิตช์ ทางตะวันออกของกรุงลอนดอน ประเทศอังกฤษ

ติเยร์รี นัวร์ สร้างชื่อด้วยการเป็นศิลปินโนเนมรายแรก ที่แอบไปเขียนภาพบนกำแพงเบอร์ลิน ในเยอรมนี ตั้งแต่ปี 1984 เนื่องเพราะต้องการแสดงออกกางความคิดที่ต่อต้านการแบ่งแยกประเทศเยอรมนีเป็น 2 ฝัก 2 ฝ่าย เขาวาดภาพบนกำแพงเบอร์ลินเพื่อเปลี่ยนแปลงความเป็นกำแพงทัศนะอุจาด แปลงสภาพกำแพงสุดสูงแสนน่ากลัวให้เป็นกำแพงน่าขัน หน่อมแน้ม โดยมีวัตถุประสงค์สำคัญ คือ ต้องการทลายกำแพงแห่งนี้ลงมา

ภาพวาดในสไตล์ติเยร์รี ที่วาดลงบนกำแพงเบอร์ลินเป็นภาพน่ารักๆ สีสันสดใส จัดจ้าน คล้ายศิลปะเด็ก แสดงถึงเสียงแห่งการต่อต้านการมีอยู่ของกำแพง ทั้งต้องการเรียกร้องเสรีภาพ

สำหรับในนิทรรศการเดี่ยวครั้งแรกของเขา Thierry Noir : A Retrospective นอกจากผลงานที่สร้างสรรค์ขึ้นใหม่แล้ว ยังได้รวบรวมภาพถ่ายเก่าๆ ที่หาดูได้ยาก บทสัมภาษณ์ ภาพยนตร์ รวมทั้งผลงานอื่นๆ ที่ติเยร์รีสร้างสรรค์เอาไว้ให้สังคม

ในช่วงทศวรรษที่ 1980 ศิลปิน นักดนตรี และนักคิดแนวเสรีนิยมจำนวนมาก มุ่งหน้าไปยังกำแพงเบอร์ลิน ไม่ว่าจะเป็น เดวิด โบวี หรือ อิ๊กกี้ ป๊อป ในจำนวนนั้นมีศิลปินฝรั่งเศสรุ่นเยาว์ ติเยร์รี นัวร์ รวมอยู่ด้วย

ติเยร์รี เกิดที่เมืองลียง ประเทศฝรั่งเศส เมื่อปี 1958 เขายังไปยังกรุงเบอร์ลิน ประเทศเยอรมนี ในปี 1982 พร้อมกระเป๋าเดินทางเพียงใบเดียว โชคชะตาลิขิตให้เขาได้ที่พักที่มองเห็นกำแพงเบอร์ลินที่แบ่งแยกเยอรมนีตะวันตกและตะวันออกได้อย่างชัดเจน แล้ววันหนึ่งเขาก็เกิดความคิดที่จะวาดภาพลงบนกำแพงแห่งนี้

เขาวาดภาพลงบนกำแพงเบอร์ลินทุกๆ วัน อย่างต่อเนื่องเป็นเวลา 5 ปี โดยอาศัยอุปกรณ์เท่าที่จะหาได้ในบริเวณใกล้เคียง ซึ่งความตั้งใจของติเยร์รี ไม่ได้ต้องการประดับประดากำแพงสุดทะมึนนี้ให้สวยงามแต่อย่างใด “ผมไม่ได้คิดอะไรนอกจากการแสดงออกถึงความเศร้าใจเท่านั้นล่ะครับ” เขาให้สัมภาษณ์เอาไว้ ขณะที่ชีวิตช่วงนั้นของจิตรกรรุ่นเยาว์หาเลี้ยงชีพไปวันๆ ด้วยการขายภาพเขียนเล็กๆ ที่วาดบนกระดาษกล่อง

ชีวิตของ ติเยร์รี นัวร์ พลิกผันกลายเป็นคนดังของโลกในชั่วข้ามคืน หลังจากเข้าไปปรากฏเป็นส่วนหนึ่งของภาพยนตร์ Wings of Desire ปี 1987 กำกับโดย วิม เวนเดอร์ส นอกจากนี้ เขายังออกแบบปกอัลบั้มดังของวงยูทู Acthung Baby ให้เป็นที่จดจำอีกด้วย ซึ่งนิทรรศการ Thierry Noir : A Retrospective จัดขึ้นในโอกาสที่ครบ 25 ปีของการทำลายกำแพงเบอร์ลินพอดิบพอดี

ปัจจุบันติเยร์รีเป็นที่จดจำในฐานะผู้บุกเบิกการวาดภาพสตรีทอาร์ตยุคใหม่ ในปี 2013 เขาร่วมกับนักวาดภาพสตรีทอาร์ตนานาชาติรุ่นใหม่ๆ สร้างสรรค์ผลงานหลากสีสันบนถนนทั่วกรุงลอนดอนมาแล้ว บางคนเปรียบเทียบเขากับจิตรกรป๊อปอาร์ตแห่งนิวยอร์ก อย่าง คีธ แฮริ่ง ที่เกิดในปี 1958 เช่นเดียวกัน แถมยังเริ่มต้นอาชีพด้วยการวาดภาพแนวกราฟฟิตี้เหมือนกันอีกด้วย

ผลงานของติเยร์รี เน้นไปที่เส้นสายและรูปทรงอันเรียบง่าย เนื่องเพราะเน้นไปที่การวาดอย่างรวดเร็วในสภาพแวดล้อมที่ไม่แน่นอนที่ริมถนน ปีศาจตัวน้อย สีสด แสนน่ารัก ที่เขาเรียกว่าเป็น “เครื่องจักรนักฆ่า” คือสิ่งที่เขาออกแบบมาให้เหมาะกับการวาดบนกำแพง สีสันสดใสแสบสัน เป็นการแสดงออกถึงความรู้สึกเจ็บปวดของเขา ที่ตกเป็นเหยื่อในยุคสงครามเย็น ซึ่งกลายเป็นว่า จากทศวรรษที่ 1980 ถึงทุกวันนี้ก็ยังสวยงามข้ามกาลเวลา

ผลงานบนกำแพงของ ติเยร์รี นัวร์ ยังสามารถไปชมได้ที่ อีสต์ ไซด์ แกลเลอรี่ ออฟ เดอะ วอลล์ แกลเลอรี่กลางแจ้งที่ใหญ่ที่สุดในโลก บริเวณกำแพงเบอร์ลินเดิม ในกรุงเบอร์ลิน ประเทศเยอรมนี รวมทั้งบางส่วนที่ยกไปไว้ที่ลานกว้างบนถนน 53 (ระหว่างถนนเมดิสันกับฟิฟท์อะเวนิว กรุงนิวยอร์ก สหรัฐ

ภาพวาดของ ติเยร์รี นัวร์ กลายเป็นสัญลักษณ์แห่งเสรีภาพยุคใหม่ หลังจากการรวมเยอรมนีเป็นหนึ่งเดียวอีกครั้ง และเป็นสัญลักษณ์แห่งการสิ้นสุดของสงครามเย็น

ในปี 2000 เรื่องราวของ ติเยร์รี นัวร์ ปรากฏในภาพยนตร์สารคดีของเยอรมนี เรื่อง Nach Dem Fall (After the Fall) ซึ่งเขาได้พูดถึงภาพที่เขียนลงบนกำแพงเบอร์ลินด้วย

ครบรอบ 20 ปี การทำลายกำแพงเบอร์ลินในปี 2009 มีการจัดแสดงกำแพงส่วนต่างๆ 10 ส่วนด้วยกัน ใน The Wall Project ณ เวนดี มิวเซียม กรุงลอสแองเจลิส รัฐแคลิฟอร์เนีย แน่นอนว่า ส่วนที่มีภาพวาดของติเยร์รี เป็นหนึ่งในนั้น