ยิ่งสูง ยิ่งห(น)าว (จบ)

โดย...รศ.ดร.ศิริยุพา รุ่งเริงสุข สถาบันบัณฑิตบริหารธุรกิจ ศศินทร์ แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย / ภาพ เอพี

คนเราล้วนต้องการความก้าวหน้าทั้งในชีวิตส่วนตัวและชีวิตการทำงาน แต่ยิ่งก้าวหน้ารุ่งเรืองในการทำงานมีหน้าที่ใหญ่โตก็มักจะพบว่าชีวิตมันเงียบเหงาเสียนี่กระไร เหงาทั้งๆ ที่มีลูกน้อง เพื่อนฝูง คนติดตาม ตลอดจนหุ้นส่วนธุรกิจมากหน้าหลายตาอยู่รายรอบตัว มันเงียบเหงาเดียวดายเพราะภายใต้เก้าอี้ของผู้บริหารที่อยู่สูงกว่าเก้าอี้ของคนอื่นๆ มักมีปมปัญหาความขัดแย้ง มีเรื่องวิกฤตต่างๆ ตลอดจนการแข่งขันทางธุรกิจรายวันที่มีเก้าอี้ของท่านเป็นเดิมพัน ฯลฯ กลางคืนเมื่อเข้านอน ผู้นำจึงนอนไม่ค่อยเต็มตา เพราะสมองต้องคิดเรื่องนู้นเรื่องนี้มากมาย จะคิดหวังพึ่งใครก็ยาก เพราะหาคนไว้ใจได้จริงๆ มีไม่กี่คน ที่เคยเป็นเพื่อนซี้ก็ห่างหายกันไปนาน ช่วงที่ท่านมุ่งงานสร้างความก้าวหน้า ครอบครัวที่มีก็ดูเหมือนคนแปลกหน้า เพราะท่านปลีกตัวจากพวกเขามาเสียนาน...

เรื่องปัญหาความรู้สึกโดดเดี่ยวของผู้ดำรงตำแหน่งผู้นำไม่ใช่ปัญหาส่วนตัวที่ผู้นำต้องรู้จักบริหารจัดการด้วยตนเอง แต่สถิติตัวเลขที่ผู้นำมีปัญหาสุขภาพจิต ล้มเหลวก่อนจะก้าวขึ้นสู่ตำแหน่งสูงสุดตามที่ได้รับการคาดหวัง เป็นเพราะผู้บริหารวัยละอ่อน (หรือแม้วัยจะไม่ละอ่อนก็ตามที) ขาดประสบการณ์ความพร้อมที่จะรับมือกับความกดดันและความรับผิดชอบที่ถาโถมเข้ามาในชีวิตอย่างรวดเร็วจนตั้งตัวไม่ทัน ดังนั้น เพื่อเป็นการลดอัตราความเสี่ยงเรื่องคุณภาพชีวิตของผู้บริหาร ลดการสูญเสียขององค์กรด้านการพัฒนาภาวะผู้นำ การลงทุนพัฒนาตามสายอาชีพ (Career Development) ของพนักงาน ผู้บริหารรุ่นพี่และชาว HR จำเป็นต้องออกแบบโปรแกรมที่ช่วยสร้างภูมิคุ้มกันให้พนักงานที่กำลังก้าวขึ้นตำแหน่งผู้นำ เพื่อที่พวกเขาจะเรียนรู้วิธีปรับตัวปรับจิตใจให้รับกับการดำเนินชีวิตในบทใหม่ของเขาได้อย่างลื่นไหล สัปดาห์ที่ผ่านมาผู้เขียนได้นำเสนอสัจธรรมที่เป็นแนวคิดให้ผู้นำได้ลองพิจารณาเพื่อนำไปใช้กับชีวิตการเป็นผู้นำไปบ้างแล้ว คราวนี้เรามาพิจารณาสัจธรรมข้ออื่นๆ กันต่อดีไหมคะ?

สัจธรรมข้อที่ห้า ถ้าบริหารเวลาไม่เป็น อย่าคิดไปบริหารคนอื่น อยากบอกว่าข้อนี้เป็นข้อที่ยากที่สุดสำหรับผู้บริหารแทบทุกคน ผู้นำต้องได้รับการฝึกฝนเรื่องการบริหารเวลา ต้องมีวินัยที่จะต้องแบ่งเวลาให้กับงาน ตัวเอง ครอบครัว และสังคมให้เหมาะสม คำว่าเหมาะสมนี้เป็นคำที่แต่ละคนต้องกำหนดคำนิยามกันเองตามเหตุปัจจัยเฉพาะตัว ถ้าแบ่งเวลาไม่เป็น ชีวิตจะเสียสมดุล ชีวิตส่วนตัวแย่ ครอบครัวแย่ งานก็แย่ มันจะดึงกันแย่ไปหมด ต้องพยายามมองหาผู้บริหารที่มีสมดุลในชีวิตเป็นแบบอย่าง แล้ววิเคราะห์สอบถามเรียนรู้จากท่านเหล่านี้ว่ามีวิธีบริหารเวลาอย่างไร

สัจธรรมข้อที่หก ครอบครัวคือสมบัติที่มีค่าที่สุด อย่าปล่อยให้หน้าที่การงานมาดึงเอาเวลาที่ท่านพึงให้กับครอบครัวไป พ่อแม่ คู่ชีวิต พี่น้อง ลูกหลานในครอบครัวน่าจะเป็นบุคคลที่มอบความรัก ความปรารถนาดีที่จริงใจให้ท่านได้มากกว่าคนอื่น สตีฟ จ็อบส์ เองยังต้องเคยร่ำไห้กับพ่อตอนที่รู้สึกล้มเหลวผิดหวังมากๆ ในชีวิต คนในครอบครัวอาจไม่มีคำตอบให้กับปัญหายากๆ เกี่ยวกับงานของท่าน แต่พวกเขาสามารถเป็นกำลังใจให้ท่านได้เสมอเวลาท่านไม่มีใคร เวลาที่ท่านร้องไห้ให้สาธารณชนเห็นไม่ได้ แต่ท่านร้องไห้กับคนในครอบครัวได้

สัจธรรมข้อที่เจ็ด มิตรภาพเกิดขึ้นจากการเป็นผู้ฟังที่ดีได้เสมอ อย่านึกหวาดระแวงคนอื่นมากจนปิดตัวไม่คบหาพูดคุยกับใครง่ายๆ ใช่ค่ะ ถ้าเราเป็นผู้นำเราก็ต้องรู้จักพิจารณาเรื่องการคบคน แต่เราก็ไม่จำเป็นต้องเกร็ง การสร้างมิตรภาพไม่ได้หมายความว่าท่านต้องเป็นผู้พูดฝ่ายเดียว หรือต้องเปิดเผยเล่าเรื่องราวอะไรต่อมิอะไรมากมายให้คนอื่นฟัง หัดเป็นนักฟังที่ดี (Good listener) นักฟังที่ดีคือผู้ที่สนใจที่จะทำความรู้จักกับคนอื่น เห็นว่าคนทุกคนมีความน่าสนใจในรูปแบบของตัวเขาเอง มีอะไรมากมายที่เราเรียนรู้จากเขาได้ ตั้งแต่เรื่องเล็กๆ น้อยๆ เช่น เคล็ดลับในการปลูกต้นไม้ การทำอาหาร เป็นต้น ไม่จำเป็นต้องคุยเฉพาะเรื่องที่เกี่ยวกับธุรกิจการงานหรือเรื่องผลประโยชน์เท่านั้น แต่รู้จักฝึกตัวเองให้สนทนาในเรื่องที่คนอื่นสนใจ หัดมองโลกจากมุมมองของคนอื่น ตอนแรกๆ ที่ฝึกการเป็นนักฟังที่ดี หลายคนที่ชอบเป็นนักพูดอาจรู้สึกอึดอัด แต่ถ้าเริ่มฝึกตัวเองไปสักพัก เราจะเริ่มเห็นว่าคนรอบตัวเรามีอะไรน่าสนใจให้เรียนรู้มากมาย จากนั้นเราก็จะเริ่มตั้งคำถามที่มาจากความสนใจจริงๆ ไม่ใช่ฝืนตั้งคำถามเพื่อให้เกิดบทสนทนาเท่านั้น ซึ่งมันทำให้เราและคู่สนทนารู้สึกฝืดด้วยกันทั้งคู่ เมื่อฝึกการเป็นนักฟังและเป็นคนที่สนใจคนรอบข้างอย่างจริงใจได้สักพัก ท่านก็คงจะรู้สึกผ่อนคลายและพร้อมมากขึ้นที่จะสนทนากับคนหลากหลายวัยที่มาจากหลายวงการอาชีพ อย่างไรก็ตาม มีข้อควรระวัง คือ อย่าทำตัวเป็นนักฟังที่ไม่เปิดเผยอะไรเกี่ยวกับตัวเองเลย เพราะอีกฝ่ายจะรู้สึกว่าท่านพยายามล้วงข้อมูลอะไรจากเขาอยู่ เราก็ต้องแสดงความจริงใจโดยเปิดเผยเรื่องที่เปิดเผยได้ เรื่องที่ไม่ควรเปิดเผยก็ต้องรู้จักให้คำตอบที่ดี ที่ไม่ทำให้อีกฝ่ายรู้สึกว่าเราไม่ไว้ใจเขา ศิลปะการฟัง การพูด และการตอบคำถามนี้ เป็นสิ่งที่เรียนรู้ฝึกปรือกันได้จากผู้บริหารรุ่นพี่และจากนักสื่อสารมืออาชีพ การเป็นนักฟังที่ดีเป็นเสน่ห์ที่น่ารักมากกว่าเป็นนักพูดที่ดีเสียอีก เชื่อเถิดค่ะว่าคนเราแสวงหาผู้ฟังที่ดีมากกว่านักพูดที่ดี โดยเฉพาะคนฟังที่ฟังอย่างเห็นอกเห็นใจและมีความสามารถที่จะให้ข้อเสนอแนะหรือตั้งคำถามฉลาดๆ ที่ทำให้พวกเขาไปคิดหาคำตอบเองได้ แบบนี้ยิ่งแจ๋ว ท่านจะหาเพื่อนดีๆ ได้มากจากการเป็นนักฟังนี่เอง ชีวิตของท่านจะได้มีเพื่อนมากมายในหลายวงการ

สัจธรรมข้อที่แปด ศาสนาเป็นที่พึ่งทางใจ เวลารู้สึกสิ้นหวัง หาทางออกไม่ได้ หลายคนเลือกพักใจกับศาสนา เช่น สวดมนต์ขอพรจากพระที่เคารพ นั่งสมาธิ ทำบุญทำกุศลเพื่อให้รู้สึกสบายใจ พอสบายใจขึ้นก็จะมีสติคิดหาทางออกได้ สำหรับบางคนเลือกที่จะไม่นับถือศาสนาอะไร แต่อาจมีที่พึ่งทางใจเป็นคนที่นับถือหรือเพื่อนสนิทมากๆ ก็คงต้องใช้ตัวช่วยต่างๆ เหล่านี้บ้างเป็นครั้งคราว

สัจธรรมข้อที่เก้า ต้องจัดหาพี่เลี้ยงหรือโค้ชให้ผู้นำด้วย ผู้นำไม่ใช่ซูเปอร์แมน หรือวันเดอร์วูแมน หากได้พยายามใช้วิธีต่างๆ เพื่อแก้ปัญหาเรื่องจิตอารมณ์ด้วยตนเองแล้วแต่มันยังไม่ดีขึ้น องค์กรอาจช่วยด้วยการจัดหาโค้ชหรือพี่เลี้ยงให้เป็นที่ปรึกษาของผู้นำเป็นครั้งคราว แต่หากถ้าท่านไม่มีโค้ช ท่านอาจต้องปรึกษานักจิตวิทยาที่ช่วยสร้างความสงบและเข้มแข็งให้เกิดขึ้นในจิตใจของท่านให้ได้

จะเห็นว่าเรามีสัจธรรมอยู่ตั้งเก้าประการที่มีอยู่จริงอยู่ในชีวิตของเราทุกคน บางคนอาจมีไม่ครบถึงเก้าข้อ แต่ก็มีมากพอที่จะทำให้เห็นว่า จริงๆ แล้วชีวิตของผู้นำไม่จำเป็นว่าขึ้นที่สูงแล้วต้องหนาวเสมอไป เราเลือกสร้างวิถีชีวิตที่อบอุ่นมีเพื่อนคู่คิดได้ในทุกจังหวะชีวิต ถ้าเรามีสติและรู้จักสร้างตัวช่วยให้ตัวเราเองในแต่ละย่างก้าวของชีวิต