นักโขกสองวัย

โดย...ณัฐจักร วงษ์ยิ้ม ภาพ คาวี ธนีวุฒิ

หมากรุกไทย เป็นเกมกระดานชนิดหนึ่งที่มีประวัติมาอย่างยาวนาน เหตุผลที่ทำให้หมากรุกเป็นมรดกตกทอดมายังรุ่นลูกรุ่นหลาน ก็เพราะนอกจากเป็นการใช้เวลาว่างให้เกิดประโยชน์ สร้างความสนุกสนานแล้ว ยังช่วยพัฒนาสมอง ผู้เล่นสามารถคิดวิเคราะห์อย่างเป็นระบบ แก้ปัญหาได้อย่างมีเหตุผล วันนี้จึงขอนำท่านผู้อ่านมายังซุ้มชมรมหมากรุกไทยดินแดง สนามซ้อมฝีมือของนักโขกรุ่นเล็กวัยโสดและระดับเซียนหมากรุกวัยเกษียณ

โสด : เกมแห่งการวางแผน

แม้ปัจจุบันเทคโนโลยีสมัยใหม่ได้คืบคานเข้ามาใกล้ตัวมากขึ้น เด็กบางคนใช้แท็บเล็ตเป็นตั้งแต่ยังพูดไม่ชัด แต่ในดาบสองคมย่อมมีประโยชน์ เพราะเป็นเครื่องช่วยจุดประกายให้เกิดนักโขกรุ่นจิ๋วประดับวงการหมากรุกไทยมาแล้วหลายคน

หนุ่มน้อยหน้าแป้นแล้น ด.ช.ศักรนันทน์ แปลกวงษ์ศิริกุล วัย 9 ขวบ ชั้น ป.3 โรงเรียนถนอมพิศวิทยา บอกถึงจุดเริ่มต้นที่ทำให้ได้รู้จักกับหมากรุกไทยว่า เกิดจากการชอบเล่นเกมในคอมพิวเตอร์ เห็นมีเกมหมากรุกด้วย จึงลองฝึกเล่นกับหน้าจอคอมพิวเตอร์ก่อน แล้วเกิดชอบ รู้สึกสนุก จึงมาเล่นกับกระดานจริงยิ่งชอบมาก และเริ่มเรียนหมากรุกไทยอย่างจริงจังได้ประมาณ 1 ปี ทำให้ได้ฝึกฝนและมีพัฒนาการที่ดีขึ้นอย่างต่อเนื่อง เคยเล่นกับผู้ใหญ่แถวบ้าน จากที่สู้ไม่ได้ ตอนนี้ก็พอฟัดพอเหวี่ยง ที่สำคัญสามารถลงแข่งขันหมากรุกรายการต่างๆ ได้

 

“ที่ชอบเล่นหมากรุกเพราะสนุก ได้คิดวิเคราะห์ในการวางแผน มีอะไรมากกว่าการเล่นเกมคอมพิวเตอร์ เคยเล่นพวกตัวต่อเลโกรู้สึกสนุกดี แต่ยังไม่เร้าใจ เพราะหมากรุกมีการแข่งขันด้วย และที่ผ่านมาก็เคยได้รางวัล จึงทำให้ภูมิใจ ได้เห็นอนาคตข้างหน้า เหมือนกับหมากรุกที่ต้องมองไปหลายๆ ต่อ อนาคตอาจได้ไปแข่งขันที่ต่างประเทศด้วย จึงเป็นแรงบันดาลใจในการเล่นหมากรุก”

ด.ช.ศักรนันทน์ เล่าต่อว่า เพื่อนๆ ในห้องส่วนใหญ่จะเล่นเกมมือถือ ไม่ค่อยเล่นหมากรุก แต่ถ้ามีกีฬาสีก็จะมีการแข่งขันหมากรุกด้วย ซึ่งก็ลงแข่งขันมาโดยตลอด ทำให้มีสมาธิที่ดีขึ้น เรียนได้ดีขึ้น จากที่เคยได้ลำดับไม่ดี ก็ขยับมาเป็นเลขตัวเดียว โดยเฉพาะวิชาคณิตศาสตร์ที่คำนวณได้ดี เป็นการพัฒนาเรื่องสติปัญญา ใจเย็นขึ้น ใช้เวลาทำอะไรได้นาน มีเวลาว่างที่เป็นประโยชน์ และยังเป็นการวางแผนให้กับชีวิตอีกด้วย

ภาณุวัฒน์ เถาวัลย์ อายุ 15 ปี ชั้น ม.4 โรงเรียนสมุทรปราการ บอกถึงเสน่ห์ของหมารุกไทยที่ทำให้สนใจเล่นมาตลอดว่า การรุกและรับของแต่ละฝ่ายในเกมหมากรุกเหมือนทำศึกสงคราม ต้องมีการวางแผน ซึ่งจะช่วยฝึกสมาธิ ใช้ความคิด สามารถเปรียบเทียบในการใช้ชีวิตได้ เช่น เราต้องคิดล่วงหน้าว่าจะทำอะไร พรุ่งนี้ไปไหนมีกิจกรรมอะไรเราต้องวางไว้ในหัวแล้ว

“การเล่นหมากรุกทำให้เรารู้เท่าทันคนอีกวิธีหนึ่ง เพราะเราไม่ได้มองแค่ว่าเขาเป็นใคร แต่ควรรู้ว่าเขาจะทำอะไร คล้ายกับเกมหมากรุกที่ต้องรู้ว่าเขามาแผนไหนกับเรา” ภาณุวัฒน์ พูดน้ำเสียงจริงจัง

ภาณุวัฒน์ เล่าให้ฟังว่า เล่นหมากรุกตั้งแต่อายุ 12 ปี ส่งผลต่อชีวิตมาก เพราะถ้าไม่เอาเวลาว่างมาเล่นหมากรุก อาจกลายเป็นเด็กที่ใช้เวลาว่างไปกับสิ่งไร้สาระได้ และที่ภูมิใจมากที่สุด คือ เคยได้รองแชมป์ระดับประเทศ รุ่น 14-16 ปี ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งที่ทำให้อยากเล่นหมากรุกต่อไป

 

ด้าน ด.ช.อริยะ กัลปนา นักโขกวัย 11 ขวบ ชั้น ป.5 โรงเรียนสาธิตแห่งมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ กล่าวว่า เริ่มเล่นหมากรุกกับครอบครัวมาตั้งแต่ ป.2 หมากรุกต้องใช้ความคิดตลอดเวลา ได้รู้จักวางแผน ช่วยในเรื่องของการเรียน มีสมาธิดี ตั้งใจเรียนมากขึ้น แต่ถ้าหมกมุ่นเกินไปก็อาจส่งผลเรื่องการเรียนได้ ต้องควบคุมให้พอดี ไม่มากไม่น้อยเกินไป

“การเล่นหมากรุก ถือเป็นการอนุรักษ์วัฒนธรรมไทย จึงอยากเชิญชวนให้มาเล่นกันมากๆ แต่ควรบริหารจัดการเวลาให้ดี เพราะเคยให้เวลากับหมากรุกมากจนเสียการเรียนมาแล้ว ยิ่งช่วงสอบ ต้องจัดเวลาเป็นพิเศษ จะได้รู้ว่าเวลานี้ควรทำอะไร ไม่ควรทำอะไร ซึ่งก็เป็นส่วนหนึ่งของการวางแผนคล้ายกับหมากรุก” ด.ช.อริยะ พูดทิ้งท้าย

เกษียณ : หมากกระดานสอนคน

ข้ามมาอีกฟากฝั่งของสนามประลองหมากรุก รุ่นใหญ่วัยเกษียณตั้งวงโขกกันอย่างดุดัน สุชาติ ชัยวิชิต อายุ 58 ปี หรือที่รู้จักในวงการว่า “เซียนป๋อง” กล่าวว่า เล่นหมากรุกช่วยฆ่าเวลาได้ดี เป็นศาสตร์ที่นิ่งเงียบ ได้ความคิดอ่าน ให้สติปัญญาคน เกิดความเฉลียวฉลาด เป็นเกมที่มีความหลากหลายทั้งตัวขุน ม้า โคน เรือ ฯลฯ ซึ่งล้วนสำคัญ แต่ละตัวมีหน้าที่แตกต่างกันออกไป ถือเป็นเกมที่แปลก อีกอย่างคือเวลาเล่นแล้วทำให้สมองดี ไม่เสื่อม สมัยนี้ความจำเสื่อมกันมาก สังเกตได้ว่าใครที่หยุดเล่นไปนานๆ ก็ลืมหมด วางของไว้ไหนก็จำไม่ได้ คนเราพออายุ 50 ปีขึ้นไปต้องระวังแล้ว ผู้สูงอายุสมองสู้เด็กไม่ได้ นมก็ไม่ได้กิน เด็กมีอาหารเสริม คนแก่ไม่มี

หลังจากเซียนป๋องเกษียณอายุการทำงาน ก็ออกมาสอนหมากรุก ช่วยพัฒนาฝีมือให้ผู้สนใจ โดยเฉพาะเด็ก “ถ้าเด็กฉลาดโตขึ้นก็สามารถต่อยอดได้ ไปอยู่ที่ไหนก็เอาตัวรอดได้ หมากรุกช่วยสร้างสมาธิ ตอนนี้หมากรุกได้บรรจุเป็นกีฬาแล้ว ทั้งกีฬามหาวิทยาลัยก็มี ดังนั้น จะช่วยอนุรักษ์ศิลปวัฒนธรรมไทยไม่ให้เด็กรุ่นหลังลืมครูบาอาจารย์เก่าๆ สิ่งที่คุณตาคุณยายได้ทำมา จะไม่เลือนหายไปจากสังคม ตราบใดที่เรายังคิดถึงการอนุรักษ์แบบไทยๆ สังคมจะดี ชาติบ้านเมืองจะรุ่งเรือง”

 

เซียนป๋อง เปรียบเทียบว่า หมากรุกเหมือนเกมชีวิต คือ การวางหมากนั้นถูกต้องหรือไม่ วางหมากผิดการลงทุนทำการค้าต่างๆ ก็ล้มจม เล่นหมากรุกต้องมองล่วงหน้าไปหลายๆ ตา การลงทุนธุรกิจก็ต้องคิดให้หลายชั้น มีแผน มองทางออกไว้ว่า ถ้าลงทุนแบบนี้ผลเป็นอย่างไร และถ้าพลาดท่าจะเกิดอะไรขึ้น ทุกอย่างจะมีทางออก เดินแบบนี้เพื่ออะไร มีทางแก้ทางรอดเสมอ ทำให้สุขุมรอบคอบ ละเอียดลออ

บางครั้งเราเห็นผู้ใหญ่เล่นหมากรุกโดยมีข้อแลกเปลี่ยน ใครแพ้เลี้ยงน้ำชาคนละแก้ว เซียนป๋อง ยืนยันว่า หมากรุกไม่ใช่การพนัน ที่เห็นเล่นโดยมีข้อแลกเปลี่ยนกันนั้น จริงๆ เป็นวิธีตัดบทจากคนนอก ที่มักจะสอดสอนเวลาเล่น หรือแนะนำให้เดินแบบนั้นถอยตัวนี้ ซึ่งเป็นสิ่งที่ไม่ควรอย่างยิ่ง ต้องให้ผู้เล่นได้ใช้ความคิดของตัวอย่างเต็มที่ อีกอย่างคือบางทีโอเลี้ยงสักแก้วก็เป็นสีสันของหมากรุก

“อย่าไปสอนแต่เกมหมากรุกอย่างเดียว ต้องอบรมกิริยามารยาทควบคู่ไปด้วย ไม่งั้นจะเสีย เด็กบางคนเก่งจริงแต่โตขึ้นเสียผู้เสียคน พูดจาไม่ดีก็ตัดทิ้ง รุ่นเดียวกันคุยอะไรก็ได้ แต่เมื่ออยู่กับผู้ใหญ่ต้องรู้จักเคารพนับถือ วางตัวให้ดี คือ ต้องสอนทักษะการเล่นควบคู่ไปกับการใช้ชีวิตในสังคม” เซียนป๋อง ฝากข้อคิด

 

ปรมาจารย์อาวุโสแห่งซุ้มหมากรุกไทยดินแดง สุรินทร์ รัตนวิจิตร วัย 73 ปี บอกว่า หมากรุกเป็นศิลปะอย่างหนึ่ง เวลาเล่นแล้วรู้สึกชอบ สนุก มีแพ้มีชนะเหมือนเกมกีฬาทั่วไป เลยสนใจมาตั้งแต่ยังหนุ่ม เริ่มจากไปดูคนอื่นเล่นแล้วจำมา โดยหมากรุกเป็นความสวยงาม ใครดูก็ชอบ บางทีต้องรุนแรงหนักหน่วง เป็นศิลปะของไทยแท้ๆ ดั่งเดิม แถมยังได้ประโยชน์ คือ ทำให้สมองเราไม่เป็นอัลไซเมอร์ มีความคิดที่ดี ไม่ต้องเอาเวลาไปทำสิ่งไร้สาระ ไม่ต้องไปพึ่งยาเสพติด ช่วยให้สมองปลอดโปร่ง สดใส

สุรินทร์ พูดต่อว่า ยามว่างของคนวัยชรา ไม่รู้จะไปไหน บางคนเครียด โรคภัยไข้เจ็บมาเยือน เล่นหมากรุกช่วยบำบัดได้ เพราะคนสูงวัยควรเอาเวลามาทำให้เกิดประโยชน์กับตัวเองดีกว่า “ทำให้เราเพลิดเพลิน แก่แล้วไม่ต้องคิดอะไรมาก เล่นๆ ไป จบแล้วก็กลับบ้าน ไม่ต้องซีเรียสอะไรมาก ส่งผลต่อร่างกายและจิตใจด้วย เพราะทำให้เรามีความสุข ปกติก็มาเล่นทุกวัน ได้รู้จักมักจี่เพื่อนฝูง ได้ลงแข่งขันงานต่างๆ เป็นสีสันของชีวิต ได้แชมป์ได้ถ้วยบ้าง ก็ภูมิใจ”