ชุมชนนิยมขยะ

โดย...จีไอโจ / ภาพ น็อตโตะ

รถรับซื้อของเก่ามาแล้วครับ ขวดเปล่า ขวดพลาสติก ขวดแก้ว กระป๋องน้ำอัดลม ก็รับซื้อครับ ขยะอิเล็กทรอนิกส์ คอมพิวเตอร์เก่า โน้ตบุ๊กเก่า ก็รับซื้อ

แว่วเครื่องขยายเสียงจากรถรับซื้อของเก่าแล่นผ่าน คนที่ไม่พึงปรารถนาที่จะรักษาขยะเหลือใช้ ก็ต้องตาลีตาเหลือกควานหาสินค้าไร้ค่ามาเลหลังขาย

ทว่า นั่นคงไม่ใช่ที่ชุมชนโนนอุทุมพร ต.หมากแข้ง อ.เมือง จ.อุดรธานี รถรับซื้อของเก่าจ้างก็ไม่ได้แอ้มเงินพวกเขาแน่ๆ เพราะที่นี่ชาวชุมชนขึ้นชื่อลือชาในฐานะผู้นิยมขยะ

อืม!!! ความหมายก็คือว่า พวกเขาน่ะนิยมเก็บขยะเหลือใช้ภายในครัวเรือนเอาไว้ ไม่ทิ้งขว้างอย่างไม่ไยดี อะไรเก็บได้เป็นเก็บ เก็บไว้เพื่อนำไปแลกขยะเป็นสินค้าอุปโภคบริโภค ณ ร้านศูนย์บาทของชุมชน

แนวคิดนิยมเก็บ (และกวาด) ขยะ ณ ชุมชนแห่งนี้ เริ่มก่อร่างสร้างตัวเมื่อราวปี 2552 โดยมีเทศบาลนครอุดรธานีเป็นตัวตั้งตัวตีและมีสถาบันการจัดการบรรจุภัณฑ์และรีไซเคิลเพื่อสิ่งแวดล้อม (TIPMSE) ช่วยผลักดันอีกแรง ด้วยหวังจะทำให้ชุมชนสะอาด ปราศจากขยะ รักษ์โลก ทำไปทำมา กลับดีเกินคาด กลายเป็นตัวอย่างชุมชนที่น่ายกย่องและเอาเป็นเยี่ยงยิ่งนัก

เดินเข้าไปชุมชนโนนอุทุมพร คุณคงจะแปลกใจหากว่ามีขยะให้เห็น แต่ที่นี่ไม่มีขยะ ทุกที่ทุกมุมล้วนสะอาดหมดจด ถนนเข้าชุมชน ตามตรอกซอกซอย ไม่ว่าเล็ก หรือใหญ่ ทุกบ้าน ขยะถูกเก็บงำไว้อย่างมิดชิด

“ทองอยู่ พรมทอง” ประธานชุมชนโนนอุทุมพร พาเราไปชมเบื้องหลังการทำให้ชุมชนสะอาด ทุกบ้านรู้จักวิธีคัดแยกและจัดการต่อกับขยะที่มีอยู่ ครัวเรือนไหนประสงค์จะขายต่อก็นำมาที่ร้านศูนย์บาท ขยะชั่งกิโล เทียบเป็นราคา แต่ว่าไม่ต้องจ่ายเป็นเงิน แลกกันด้วยสินค้าอุปโภคบริโภค ชาวชุมชนจะได้ข้าวสาร ไข่ไก่ น้ำปลา ผงซักฟอก น้ำยาปรับผ้านุ่ม และอีกสารพัดไปใช้ที่บ้าน

“จริงๆ มันก็จุดประกายมาจากแนวคิดขยะแลกไข่ ใครเอาขยะมาก็จะได้ไข่ไก่กลับไป แต่หลังๆ ก็ค่อยเพิ่มประเภทสินค้ามากขึ้น แต่เราก็จะเน้นสินค้าที่จำเป็นในครัวเรือน ของสดก็มีแค่ไข่ นอกนั้น เป็นเครื่องปรุงรสกับของใช้

ตอนแรกชาวบ้านไม่ค่อยเข้าใจหรอกว่าทำไมต้องคัดแยกขยะ แล้วทำไมต้องเอาขยะมาแลกของ เพราะปกติก็มีรถขยะมาเก็บขยะอยู่แล้ว หรือถ้าอยากซื้อของกินของใช้ก็ไปตลาด ทำไมต้องยุ่งยากเพิ่มภาระอีก ก็ต้องใช้เวลาครับกว่าที่ชาวบ้านจะเข้าใจในสิ่งที่ชุมชนกำลังทำ”

มุ่งมั่นที่จะสร้างความรู้ความเข้าใจให้ตระหนักถึงปัญหาขยะ ผ่านไปหลายปี ชุมชนนี้เติบใหญ่ จนได้รับการยกให้เป็นหนึ่งโมเดลขยะแห่งภาคอีสาน น่าภูมิใจแทนชาวชุมชน ผู้คนหน้าชื่นตาบาน ครัวเรือนสะอาด เพราะทุกคนทุกบ้านใส่ใจที่จะคัดแยกขยะก่อนทิ้ง ส่วนที่จะขายก็นำไปที่ร้านศูนย์บาท ได้อานิสงส์กันถ้วนทั่ว สร้างค่านิยมใหม่ๆ ดีๆ แก่ชาวบ้าน รู้ค่าเงิน รู้จักพอเพียง และพร้อมที่จะเพิ่มมูลค่าให้ของไร้ค่า

 

“ขยะที่รับซื้อก็ทุกอย่างครับ เศษอาหารก็เอาไปเลี้ยงไส้เดือน ทำน้ำหมักชีวภาพ ขวดพลาสติก ขวดแก้ว ก็ขายส่งโรงงานรีไซเคิล ขยะพิษก็มีตู้ใส่ต่างหาก เดิมทีที่นี่ค่อนข้างไม่เป็นระเบียบครับ ใครนึกจะทิ้งก็ทิ้ง วางตรงไหนก็วาง กว่าที่รถขยะจะมาเก็บ ขยะก็จะถูกจัดการโดยสัตว์ก่อน หมา แมว หนู ทำให้ชุมชนไม่น่ามองเท่าไหร่ ตอนนี้เปลี่ยนไปจนจำไม่ได้เลยละครับ”

มากกว่าการคัดแยกขยะและนำขยะไปแลกของกินของใช้ คนที่มีไอเดีย มีภูมิรู้ มีฝีมือ ก็ไม่นิ่งเฉยที่จะหยิบจับขยะในครัวเรือน มาต่อยอดทำเป็นผลิตภัณฑ์ต่างๆ คาดไม่ถึงก็หลายอย่าง สร้างเซอร์ไพรส์ก็หลายชิ้น ไม่บอกไม่รู้ ไม่เห็นกับตาก็คงไม่เชื่อว่า มันทำมาจากขยะ

กำไลจากจุกพลาสติกขวดน้ำ กระเป๋าสะพายจากซองเครื่องดื่มทรีอินวัน กระเป๋าใส่เหรียญจากหลอดดูด ดอกไม้จากฟองน้ำกันกระแทกและจากถุงนำยาปรับผ้านุ่ม แจกันจากกระป๋องน้ำอัดลม กระถางต้นไม้จากขวดน้ำอัดลม กล่องทิชชู่จากกล่องนม นี่แค่เรียกน้ำย่อย

ถ้าใครได้ไปเห็นกับตา จะน่าทึ่งกว่านี้มาก ชาวชุมชนโนนอุทุมพรไอเดียบรรเจิดจริงๆ ขยะที่คนทั่วไปมองไร้ค่า แต่คนที่นี่กลับมองในอีกมิติที่น่าสนใจ มันไม่ใช่ขยะ ไม่ใช่สิ่งเหลือใช้ ทว่า มันคือเงิน เงิน เงิน เงินที่สร้างจากขยะ

“ประจักษ์ รักธง” ประธานกลุ่มวิสาหกิจชุมชนโนนอุทุมพร เล่าถึงความก้าวหน้าของกลุ่มฯ ว่า นับตั้งแต่มีแนวคิดคัดแยกขยะและนำไปสู่การเป็นแหล่งเรียนรู้เครือข่ายสังคมรีไซเคิล ชาวชุมชนเข้าใจขยะมากขึ้น ไม่ใช่แค่เข้าใจ พวกเขายังเข้าถึงขยะ รู้จักหยิบจับขยะในครัวเรือนมาดัดแปลงเป็นของใช้ ใกล้ตัว ใกล้ใจ

 

“ที่นี่เป็นชุมชนเล็กๆ เราก็เลยเริ่มต้นจากเล็กๆ ก่อน คนที่สนใจก็จะมาร่วมกันทำ ไม่ได้บังคับค่ะ เพราะแต่ละคนมีงานประจำอยู่แล้ว ว่างก็จะมาทำ ขยะส่วนใหญ่ก็มาจากบ้านของแต่ละคน บ้านไหนลูกดื่มนมอยู่แล้ว บ้านไหนซื้อน้ำขวดดื่ม หรือดื่มกาแฟ ชา ก็จะใช้ขยะตรงนั้นละค่ะ นำมาประดิษฐ์เป็นของใช้ง่ายๆ

จุดมุ่งหมายไม่ได้ทำเพื่อขายเอากำไร แต่เราอยากให้ชาวบ้านรู้จักประโยชน์จากของเหลือใช้ จากขยะที่มีอยู่ในบ้าน ทิ้งไปก็สร้างภาระให้ชุมชนเปล่าๆ สู้นำกลับมาทำเป็นของใช้ดีกว่าค่ะ ชาวบ้านจะได้เห็นคุณค่าของขยะ เป็นวิธีการกำจัดขยะที่ดีอีกวิธีหนึ่งค่ะ”

ขยะไม่ใช่เรื่องขยะอีกต่อไป ชุมชนไหนจะเอาเป็นแบบอย่าง ชาวชุมชนโนนอุทุมพรยินดีต้อนรับที่จะถ่ายทอดองค์ความรู้นี้ให้ แบ่งปันความรู้ก็เพื่อแบ่งเบาปัญหาขยะ

(หมายเหตุ ติดต่อชุมชนโนนอุทุมพร ได้ที่สำนักงานเทศบาลนครอุดรธานี โทร. 04-232-5176 ต่อ 2118)