เชิดชูบรมครูช่างภาพไทย

โดย...อินทรชัย พาณิชกุล

โลกหมุนเร็วไม่หยุดนิ่ง สิ่งเดียวที่จะหยุดเสี้ยวนาทีสำคัญไว้ได้ คือ กล้องถ่ายภาพ

และจะมีอะไรคลาสสิกไปกว่าภาพถ่ายขาวดำของช่างภาพโบราณผู้ศรัทธาในแสงแดด ในยุคที่ไร้แสงแฟลช โฟโต้ช็อป และคำว่ารีทัช เครื่องมือที่ทรงพลังหมายถึงสายตาอันเฉียบคม ไวเท่าความคิด จินตนาการ ถ่าย ล้าง อัดด้วยตัวเองในห้องมืด จนกลายมาเป็นศิลปะบนกระดาษอันทรงคุณค่าเหนือกาลเวลา เป็นตำนานที่จารึกไว้ให้คนรุ่นหลังได้คารวะ

นิทรรศการ “บรมครู ศิลปินถ่ายภาพเอกรงค์” รวบรวมผลงานภาพถ่ายขาวดำชั้นเยี่ยมจำนวน 80 ชิ้น ของบรมครูช่างภาพไทย 26 ท่าน นำโดย ศ.พูน เกษจำรัส จิตต์ จงมั่นคง ไพบูลย์ มุสิกโปดก ยรรยง โอฬาระชิน วรนันทน์ ชัชวาลทิพากร ศ.สนั่น ปัทมะทิน ระบิล บุนนาค รัตน์ เปสตันยี มล.ต้อย ชุมสาย เจน นิมมานนิตย์ จีเส่ง หว่อง

ศ.ชอุ่ม ประเสริฐสกุล เชาว์ จงมั่นคง เดโช บูรณบรรพต ประพัฒน์ จิตต์ธีรภาพ วรรณี ชัชวาลทิพากร ไพบูลย์ ศิลป์งามเลิศ วิวัฒน์ พิทยะวิริยากุล สรศิลป์ ตันติเมธ สุขพล สุริยา สุมิตรา ขันตยาลงกต สุรัตน์ โอสถานุเคราะห์ หลิ่ม ลิบ อัมพร ธนชาญ อุดมศักดิ์ ตันติเมธ รวมถึงผลงานประติมากรรมอีกหนึ่งชิ้นฝีมือประติมากร ไสยาสน์ เสมาเงิน

“อยากจะเชิดชูเกียรติครูบาอาจารย์ให้คนรุ่นหลังได้ชื่นชมผลงานช่างภาพระดับตำนานของเมืองไทย เราจะได้เห็นประวัติศาสตร์ที่บรรพบุรุษฝากฝีมือไว้ให้พวกเราบนภาพถ่ายแต่ละชิ้น ไม่ว่าประเพณี วิถีชีวิต ทิวทัศน์ บุคคล ตลอดจนพระราชพิธีครั้งสำคัญในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ไปดูแล้วจะรู้ว่าความเป็นไทยทำให้ภาคภูมิใจได้มากแค่ไหน” พุฒิธร พรหมดวง ช่างภาพหนุ่มชื่อดัง และภัณฑารักษ์ผู้คัดเลือกผลงานทั้ง 81 ชิ้น มาจัดแสดง กล่าวด้วยสีหน้าปลาบปลื้ม

นับว่าเป็นภารกิจท้าทายที่สุดของชีวิต เมื่อช่างภาพหนุ่มต้องเสาะแสวงหาผลงานศิลปะภาพถ่าย (Pictorial) ผลงานขึ้นหิ้ง ประกอบด้วยศิลปินแห่งชาติ สาขาทัศนศิลป์ 5 ท่าน ช่างภาพอาวุโสทั้งที่ยังมีชีวิตอยู่และล่วงลับอีก 20 ท่าน ทว่าโชคดีได้รับคำปรึกษาจากผู้หลักผู้ใหญ่ มิตรสหายในวงการ นำไปสู่ความสำเร็จอันงดงามในท้ายที่สุด

 

“วิธีคัดสรรผลงาน ผมขอร้องให้เจ้าของภาพเป็นคนเลือกด้วยตัวเอง โดยกำชับว่าขอให้เลือกภาพที่บ่งบอกความเป็นตัวตนที่สุด จาก 100 ภาพ เหลือ 10 ภาพ ก่อนจะเลือกเพียง 4 ภาพ อันถือเป็นที่สุดนำมาแสดง มีทั้งผลงานมาสเตอร์พีซ ผลงานได้รับรางวัล ผลงานหาดูยาก เผยให้เห็นถึงแนวคิดเฉียบคม เทคนิคพิสดารของแต่ละท่าน

บางท่านเก่งเรื่องภาพบุคคล บางท่านถ่ายวิวทิวทัศน์ไม่เป็นสองรองใคร บางท่านเด่นเรื่องการเล่นกับแสง มีภาพพระราชพิธี ภาพพระบรมฉายาลักษณ์ของสมเด็จพระราชินี รวมถึงพระบรมวงศานุวงศ์พระองค์อื่นๆ จากฝีพระหัตถ์ของในหลวง”

เสน่ห์ของช่างภาพรุ่นเก่าคือความละเอียดลออ คิดจนตกผลึก จินตนาการอย่างลึกซึ้ง ก่อนจะตัดสินใจกดชัตเตอร์ถ่าย ภาพแต่ละภาพจึงเต็มไปด้วยอารมณ์ ทรงพลัง ทรงคุณค่า”

ยกตัวอย่าง ภาพชื่อ บินเดี่ยว (2514) ของ ยรรยง โอฬาระชิน นกสยายปีกเหนือท้องทะเลมุ่งสู่ดวงตะวัน แลดูโดดเดี่ยว ทว่าเด็ดเดี่ยวทระนง ภาพ เมื่อพายุโหม (2503) ของ จิตต์ จงมั่นคง หนุ่มฉกรรจ์ร่างบึกบึนทุ่มกำลังถ่อเรือ ใต้เมฆทะมึน พายุตั้งเค้า ภาพสุพรรณหงษ์ทรงภู่ห้อย ของ ศ.พูน เกษจำรัส เรือสุพรรณหงษ์ตระหง่านโดดเด่นกลางแม่น้ำ อาหารมื้อเช้า ของ หลิ่ม ลิบ หญิงชราชาวจีนขะมักเขม้นทำครัวจนควันโชยฉุย หรือวันเสด็จฯ วัดเลียบทางสกลมารค วันที่ 5 พ.ค. 2493 โดย ไพบูลย์ มุสิกโปดก ภาพประวัติศาสตร์ขององค์ราชันย์ที่ใครเห็นก็ต้องก้มกราบด้วยความจงรักภักดี ฯลฯ

ในโอกาสนี้ทางพิพิธภัณฑ์ได้น้อมอันเชิญภาพถ่ายฝีพระหัตถ์มาจัดแสดงด้วย จำนวน 9 ภาพ นับเป็นการแสดงภาพถ่ายฝีพระหัตถ์ในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว มากที่สุดในรอบ 50 ปีที่ผ่านมา

นอกจากภาพถ่ายขาวดำที่มีให้ชมอย่างอิ่มเอมมากมายกว่า 80 ภาพแล้ว ยังมีผลงานประติมากรรมโดย ไสยาสน์ เสมาเงิน ศิลปินรางวัลศิลปาธร สร้างสรรค์กล้องถ่ายรูปเก่าโบราณนับร้อยตัวมาประดิษฐ์ประดอยจนกลายเป็นงานศิลป์ล้ำลึก

“ภาพถ่ายขาวดำเหล่านี้ไม่ใช่โบราณคร่ำครึ หากแต่คลาสสิก อยู่เหนือกาลเวลา”

พุฒิธร ทิ้งท้ายว่า นี่คือนิทรรศการภาพถ่ายที่ดีที่สุดครั้งหนึ่งแห่งยุคสมัยที่คนไทยไม่ควรพลาดด้วยประการทั้งปวง

นิทรรศการภาพถ่าย “บรมครู ศิลปินถ่ายภาพเอกรงค์” โดยศิลปินช่างภาพชั้นครูของเมืองไทย 26 ท่าน จัดแสดงตั้งแต่วันนี้31 ม.ค. 2557 ณ ห้องนิทรรศการหมุนเวียน ชั้น G พิพิธภัณฑ์ศิลปะไทยร่วมสมัย (Moca Bangkok)