ทุกพฤติกรรมเด็กล้วนมีเป้าหมาย

โดย...กันย์/ภาพ : คลังภาพโพสต์ทูเดย์

สถานการณ์ เจ้าลูกชายวัย 5 ขวบ เริ่มมีนิสัยชอบต่อรองและเริ่มเรียกร้องบ่อยครั้ง ไม่รู้แกไปเลียนแบบมาจากไหน พ่อแม่ต้องเตรียมรับมือซะแล้ว ขืนปล่อยไว้จะได้ใจติดเป็นนิสัย

ทางออก ตามหลักจิตวิทยาทุกพฤติกรรมของเด็กล้วนมีเป้าหมาย บ่อยครั้งที่คุณพ่อคุณแม่พากันปวดหัวในพฤติกรรมของลูก โดยที่คุณพ่อคุณแม่หรือผู้ใหญ่ในครอบครัวเองก็ไม่รู้ว่าจะจัดการและรับมือกับปัญหาและพฤติกรรมนั้นอย่างไร เพราะหลายครั้งผู้ใหญ่เองก็มีความคาดหวังที่ล้ำหน้าเลยอายุของเด็ก ดังนั้นก่อนจะเริ่มมี “จัดการ” กับพฤติกรรมของลูก ผู้ปกครองจำเป็นต้องทำความเข้าใจก่อนว่าอะไรเป็น “แรงผลักดัน” ที่จะทำให้ลูกมีพฤติกรรมที่ไม่เหมาะสมดังกล่าว เช่น เรียกร้องความสนใจ เกิดจากความเชื่อผิดๆ ที่ว่าเด็กจะได้รับการยอมรับก็ต่อเมื่อมีคนมาสนใจและสังเกตเห็นพฤติกรรมของเขา โดยมีทั้งพฤติกรรมแนวรุก อันได้แก่ การรบกวน การล้อเลียน และพฤติกรรมแนวรับ อันได้แก่ การหลงลืม ไม่ช่วยงาน ความคาดหวัง และการรอคอยการเอาใจจากผู้อื่น ทั้งนี้สิ่งที่ผู้ปกครองควรกระทำ คือ อย่าให้ความสนใจในสิ่งที่ลูกเรียกร้อง ควรเพิกเฉยถ้าเป็นไปได้ และไม่เอาใจลูกจนเกินไป (ให้แค่พอดี) ให้ความสนใจเมื่อเด็กทำดีในตอนหลัง เพื่อเป็นการสนับสนุนให้เกิดพฤติกรรมและความเชื่อที่ถูกต้อง เช่น การกล่าวขอบคุณเมื่อลูกช่วยเหลือ เห็นหรือสังเกตเมื่อลูกแสดงพฤติกรรมในการเป็นผู้ให้

แม้แต่แสดงอำนาจ อันเกิดจากความเชื่อที่ว่า เขาจะได้รับการยอมรับก็ต่อเมื่อเขาได้เป็นเจ้านายของครอบครัว แม้จะเกิดการทะเลาะกันก็ตาม ดังนั้น ถ้าเขาสามารถทำให้พ่อแม่มาร่วมวงทะเลาะกับเขาได้ แสดงว่าเขาจะรู้สึกว่า เขาได้มีอำนาจแล้ว ซึ่งพฤติกรรมแนวรุก อันได้แก่ การขว้างปาสิ่งของ โมโหเกรี้ยวกราด เรียกร้อง โต้เถียง และพฤติกรรมแนวรับ ได้แก่ ความดื้อ ทำตามที่ผู้ปกครองบอก แต่อาจจะช้าหรือผิดพลาดไม่สมบูรณ์ ทั้งนี้สิ่งที่ผู้ปกครองควรกระทำ คือ ไม่โต้เถียงกับลูกหรือยอมแพ้ลูก ถอนตัวจากการเอาชนะ แต่ถ้าเป็นไปได้พยายามพาตัวเองออกจากห้อง ปล่อยให้ลูกได้รับผลของพฤติกรรม เพื่อเป็นการสนับสนุนให้เกิดพฤติกรรมและความเชื่อที่ถูกต้อง โดยยื่นทางเลือกให้เด็กเป็นผู้ตัดสินใจและขอความช่วยเหลือหรือความร่วมมือในภายหลัง

แสดงออกแบบการแก้แค้น ซึ่งเขามีความเชื่อว่าเขาเป็นเด็กไม่น่ารัก และเขาจะได้รับการยอมรับก็ต่อเมื่อเขาทำให้พ่อแม่เจ็บปวด โดยเขาต้องการให้บทเรียนกับพ่อแม่ได้รู้สึกบ้างว่าเวลาเจ็บปวดเป็นอย่างไร ซึ่งจะมีพฤติกรรมแนวรุก อันได้แก่ ความหยาบคาย พูดจาทิ่มแทง และใช้ความรุนแรง ทางด้านพฤติกรรมแนวรับ ได้แก่ การส่งสายตาแบบหดหู่ ปวดร้าว ทุรนทุราย และปฏิเสธที่จะให้ความร่วมมือ ทั้งนี้สิ่งที่ผู้ปกครองควรกระทำ คือ เลือกที่จะไม่ตกอยู่ภาวะถูกทำร้ายทางจิตใจหรือรู้สึกโกรธ อย่าทำร้ายลูกกลับทั้งทางกายและคำพูด สร้างความเชื่อมั่นในภายหลัง ทำให้ลูกรู้สึกว่าเขาได้รับความรัก เพื่อกระตุ้นและสนับสนุนให้เกิดพฤติกรรมและความเชื่อที่ถูกต้อง ให้ความยุติธรรมเท่าที่ทำได้ รวมทั้งกล่าวขอบคุณเมื่อลูกมีน้ำใจช่วยเหลือพ่อแม่ สังเกตและชื่นชมเมื่อลูกมีส่วนร่วมหรือมีการช่วยเหลือ

Ask the Expert

Q. ลูกชายวัย 15 ปี กำลังเป็นหนุ่ม ติดเพื่อน ติดอินเทอร์เน็ตมาก พยายามเตือนให้แกเบาๆ ลงบ้าง แต่ก็ไม่ได้ผลเท่าไหร่ เราจะพูดคุยกับแกไงดี ไม่อยากจะห้ามซะทีเดียว แต่ก็ไม่อยากตามใจเกินไปทำไงดีคะ?

A.นพ.พันธ์ศักดิ์ ศุกระฤกษ์ ผู้อำนวยการด้านการแพทย์ ศูนย์ส่งเสริมสุขภาพไวทัลไลฟ์ ในเครือโรงพยาบาลบำรุงราษฎร์ กล่าวว่า “ลูกวัยนี้ก็เป็นแบบนี้ ยิ่งห้ามจะเหมือนยิ่งยุ แต่ถ้าไม่ห้ามบ้างก็คงจะไม่ดี ดังนั้นคงจะต้องมีวิธีการประเภทบัวไม่ช้ำน้ำไม่ขุ่น คือหาวิธีการอื่นๆ ช่วงชิงเวลาจากอินเทอร์เน็ต ไม่ว่าจะเป็นการชวนไปมีกิจกรรมนอกบ้านที่เขาชอบ คุณคงต้องหาทางทราบให้ได้ว่าเขาชอบอะไร และทำให้เขาไปทำสิ่งที่ชอบแบบนั้น วิธีการเบี่ยงเบนความสนใจนี้ ถึงแม้ว่าจะไม่ได้ผลร้อยเปอร์เซ็นต์แต่ก็ดีกว่าไม่ทำอะไร อย่างน้อยคุณต้องทำตัวเป็นเพื่อนของเขาเพื่อที่เขาจะได้รู้สึกใกล้ชิด อย่าทำตัวแบบพ่อแม่มากนัก โดยเฉพาะการดุและการบังคับห้ามทำเด็ดขาด เพราะนอกจากจะไม่ได้ผลแล้วยังเกิดแรงต่อต้านได้เป็นอย่างมาก ลูกบางคนอาจชอบไปถ่ายภาพ บางคนชอบเล่นกีฬา และบางคนอาจชอบดนตรีและร้องเพลง ไม่ว่าเขาชอบทำอะไรที่สามารถจะแย่งเวลาออกไปจากจอคอมพิวเตอร์ดีทั้งนั้น”

He Said/She Said

กี้พนักงานบริษัท

“ผมชอบผู้หญิงเซอร์ๆ เป็นตัวของตัวเอง ไม่คิดเยอะ ชอบท่องเที่ยว ปล่อยชีวิตไปตามอิสระ ไม่ชอบผู้หญิงที่ช็อปปิ้งเสื้อผ้ามากนัก แต่ชอบช็อปปิ้งเพื่อการท่องเที่ยวครับ”

นาน่านักศึกษา

ชอบหนุ่มๆ ที่เป็นผู้ใหญ่ เทกแคร์ดูแลเราดี อยู่ด้วยแล้วมีความอบอุ่น แต่ถ้ามีมุขขำๆ ด้วยก็ยิ่งน่ารักค่ะ และก็ชอบผู้ชายที่รักการเดินทาง มีมุมของตัวเอง”

Quote

“ชีวิตเหมือนของขวัญจากพระเจ้า การมีชีวิตเหมือนเราได้รับสิทธิพิเศษ ได้รับโอกาส และความรับผิดชอบของพวกเราก็คือจะต้องตอบแทนกลับคืนสู่สังคมให้ดีกว่าที่เรานั้นได้รับมา”

โทนี่ รอบบินส์ นักเขียนชาวอเมริกัน