รอบรู้เรื่องโลหะ

โดย...สถาบันวิจัยและพัฒนาอัญมณีและเครื่องประดับแห่งชาติ (องค์การมหาชน)

โลหะมีค่าที่เราควรรู้จัก คือ ทองแดง (Copper) ที่มีสีสันสวยงามและมีประโยชน์อย่างกว้างขวาง โดยเฉพาะในวงการอุตสาหกรรมผลิตอุปกรณ์ไฟฟ้าชนิดต่างๆ เนื่องจากทองแดงเป็นโลหะที่สามารถนำไฟฟ้าและความร้อนได้เป็นอย่างดี รองลงมาจากทองคำและเงิน

ความนิยมใช้ทองแดงทำเครื่องประดับนั้น มีมาตั้งแต่ในยุคบรอนซ์ โดยทองแดงและโลหะทองแดงผสม สามารถผลิตได้หลากหลายสี และมีกรรมวิธีในการสร้างสีของผิวขึ้นได้มากมาย ตั้งแต่สีชมพู เหลือง ขาว แดง หรือแม้แต่สีดำ แม้คุณสมบัติโดยรวมไม่สามารถเทียบเท่าโลหะมีค่า จึงมักจะจัดให้โลหะนี้ใช้สำหรับเป็นเครื่องประดับเทียม หรืออาจเรียกได้ว่าเครื่องประดับตามสมัยนิยม (เครื่องประดับแฟชั่น)

ทองแดงในธรรมชาติมีการค้นพบทั้งที่เป็นโลหะอิสระ (Native Element) หรือพบเป็นสินแร่ (Copper Ore) หลายชนิด ซึ่งแหล่งแร่เหล่านี้ค้นพบอยู่กระจัดกระจายทั่วโลก ในแง่ของการทำเครื่องประดับนั้น ทองแดงนับได้ว่าเป็นโลหะผสมที่สำคัญมาก สามารถนำไปใช้ผสมกับทองคำและเงินได้ ส่วนโลหะผสมที่มีทองแดงเป็นองค์ประกอบหลัก เช่น ทองเหลือง (Brass) ประกอบด้วยทองแดง 70% และสังกะสี 30% ก็เป็นที่นิยมในการทำเครื่องตกแต่งบ้าน หรือทองแดง 87.5% และสังกะสี 12.5% จัดเป็นโลหะผสมที่มีสีเหลืองสวยงามเหมือนทองคำ จึงนิยมนำไปใช้ทำเครื่องประดับเทียม/เครื่องประดับแฟชั่น ที่มีราคาย่อมเยากว่า หรือแม้แต่ทองสัมฤทธิ์ (Bronze) ซึ่งเป็นโลหะผสมของทองแดง ดีบุก และสังกะสีเล็กน้อย ที่นิยมนำไปใช้ในงานเครื่องประดับเช่นกัน ก็ยังได้รับความนิยม และที่สำคัญทราบหรือไม่ว่าเหรียญที่ใช้กันอยู่ในปัจจุบันก็มีทองแดงเป็นโลหะผสมอยู่ด้วยเช่นกัน

ทองแดงสามารถเกิดปฏิกิริยาเคมีกับออกซิเจนในน้ำและอากาศจะเกิดเป็นคราบสีเขียวๆ รวมทั้งอาจเกิดคราบสีดำ หรือคราบสีชมพูได้เมื่อโดนความร้อนอีกด้วย

อีกโลหะที่สำคัญ คือ สังกะสี (Zinc) ซึ่งใช้ประโยชน์กันมาเป็นเวลานานตั้งแต่ในอดีต โดยใช้ในรูปของโลหะผสม มากกว่าที่ใช้เป็นลักษณะของโลหะอิสระ (ใช้เพียงตัวเดียว) โดยมนุษย์เริ่มมีการถลุงโลหะสังกะสีมาใช้งานนับตั้งแต่ช่วงปี ค.ศ. 1000 ในประเทศจีนและอินเดีย และเริ่มเผยแพร่เข้าสู่ยุโรปในช่วงศตวรรษที่ 17

ประโยชน์ของสังกะสีที่สำคัญ คือ เป็นโลหะผสมกับโลหะอื่น เช่น ใช้ผสมในอะลูมิเนียม ในการทำแม่แบบโลหะเป็นองค์ประกอบในการทำทองเหลือง ใช้ในการชุดเคลือบผิวเหล็กกล้า เพื่อป้องกันสนิม ใช้ในอุตสาหกรรมผลิตอุปกรณ์ไฟฟ้าหลายชนิด เช่น การผลิตฟิวส์ การผลิตถ่ายไฟฉาย และแบตเตอรี่ ใช้เป็นส่วนผสมในยางและสี

ในวงการเครื่องประดับ สังกะสีเป็นธาตุที่ให้สีขาวปนน้ำเงินเล็กน้อย เมื่อนำไปผสมกับโลหะมีค่าต่างๆ จะก่อให้เกิดสีที่สวยงาม และยังไม่ผุกร่อนได้ง่ายอีกด้วย