ที่สุดแห่งความสุข เราไม่มีเรา

โดย...ว.วชิรเมธี ผู้อำนวยการสถาบันวิมุตตยาลัย

เพราะความยึดติด จึงคิดว่ามีเรา...วันหนึ่งอาตมภาพไปพักที่ต่างจังหวัด เป็นบ้านของคุณโยม มีสนามฟุตบอล เด็กๆ กำลังเตะฟุตบอลกัน มีคุณลุงคนหนึ่งกำลังเดินกินลมชมวิวอยู่แถวนั้น ครั้งหนึ่งลูกบอลหลุดจากสนามมากระทบด้านหลังของคุณลุง คุณลุงหันไปมอง เด็กหยุดทั้งสนาม เด็กแหย่กัน แกไปขอโทษสิ แกไปสิ แกไปสิ สุดท้ายก็เลยส่งตัวแทนเด็กคนหนึ่งไปขอโทษ

คุณลุงคนนั้นจากที่เดินกินลมชมวิวอย่างโรแมนติก เปลี่ยนเป็นยืนกอดอกทันที ใครเตะฟุตบอลมาถูกฉัน คนโน้นครับลุง ไม่ใช่แกแล้วแกมาขอโทษฉันทำไม ไปเอาคนที่เตะมาขอโทษฉันเดี๋ยวนี้ เด็กคนนั้นก็วิ่งกลับไป ลุงก็กอดอกยืนยืดอก หยิบโทรศัพท์กดโน่นนี่นั่นทำทีเหมือนจะเรียกตำรวจ อาตมานั่งดูเงียบๆ ดูว่าจะเป็นไปอย่างไรต่อไป

สักพักหนึ่งเด็กคนหนึ่งก็วิ่งมา แกใช่ไหมเตะฟุตบอลมาถูกฉัน ไม่ใช่ครับลุง ไม่ใช่แล้วแกมาทำไม เอ่อเพื่อนผมมันไม่กล้ามาครับลุง ฉันไม่คุยกับคนที่ไม่ใช่ตัวการ แกไปเรียกมันมา ก่อนจะไปใครเป็นผู้จัดการทีมฟุตบอลนี้ มีผู้จัดการไหม ไม่มีครับลุง ไม่มี แล้วพวกแกเรียนที่ไหน ก็เรียนที่นี้ครับ ใครเป็น ผอ. เอ่อลุงครับอย่าเล่นถึง ผอ.เลยครับลุง จบที่พวกผมได้ไหม มันไม่จบ เอาเบอร์ ผอ.มา ลุงครับผมว่ามันจะใหญ่โตเกินไปแล้วนะครับลุง ไม่ได้ แกเอาเบอร์ ผอ.มา แล้วไปเรียกเพื่อนแกที่เตะมา ไปเอามา อย่ากระนั้นเลย มากันทั้งทีมเลย

สุดท้ายเด็กก็มาทั้งทีม นั่งลง บอกชื่อสิ ชื่ออะไรเรา ตัวใหญ่กว่าเพื่อนนี่ชื่ออะไร ไล่ชื่อมันทั้งสิบเอ็ดคนเลย สักพักหนึ่งมีครูคนหนึ่งซึ่งคงจะคุมน้องๆ ทำทีมฟุตบอลนี้มา แกเป็นครูหรือเปล่า ใช่ครับ มานี่ๆ เอาซะทีเดียวเลย มานั่งเลย นั่งลงเดี๋ยวนี้ เอาล่ะ นี่นามบัตรฉันแกเห็นไหมว่าฉันเป็นใคร ฉันเป็นใคร ชัดไหม ชั้นเป็นอดีตนะ อดีตสมาชิกองค์การบริหารส่วนจังหวัด เดชะบุญที่แกยังไม่ลืมว่าแกเป็นอดีตนะ ถ้าอยู่ในตำแหน่งโรงเรียนนี้คงถูกยุบ นี่เพียงแค่ถูกลูกฟุตบอลเตะอัดหลังนะ

แท้จริงแล้ว ฟุตบอลเตะอัดหลังนี่เจ็บไหม มันไม่ถึงกับจะต้องมาตีโพยตีพาย แต่ทำไมผู้ชายคนนี้ทุกข์เหลือเกิน ฟุตบอลลูกนี้ไปถูกที่ไหน ถูกที่ใจ กายในซึ่งซ้อนกายนอกอยู่แล้วเป็นตัวรับการกระทบบรรดามีทั้งหมด แล้วทำให้เราทุกข์เพราะเรื่องไม่เป็นเรื่องหรือเรื่องที่เป็นเรื่องก็ตาม สิ่งนี้เราเรียกว่าอัตตา ความยึดติดถือมั่นว่า ตัวฉันมีอยู่ นี่ตัวฉัน นี่ฉันสำคัญนะ หรือภาษาท่านพุทธทาส คือ นี่ตัวกู แต่ถ้าคนอื่นมาแตะเราจะพูดอีกประโยคหนึ่งว่า นี่กูนะ

ภาษาบาลีท่านใช้คำว่า อหังการ ตัวกู มมังการ ของกู และอัสมิมานะ นี่ตัวกูนะ ใครมาแตะปุ๊บ ทุกข์ทันที เราทุกข์เพราะความรู้สึกว่ามีตัวฉันของฉัน ตัวกูของกู และนี่กูนะ ทั้งๆ ที่ในความเป็นจริงตัวกูที่ซ้อนอยู่ข้างในนั้น จริงๆ มันไม่มี

แต่มันมีขึ้นมาได้อย่างไร เราเข้าใจผิดๆ เราคิดว่าร่างกายนี้ คิดว่าจิตใจนี้เป็นตัวเราของเรา ดังนั้นเราจึงต้องปกป้องมัน เพราะว่ามันเป็นตัวเรา เพราะมันเกี่ยวเนื่องกับเรา เราจึงต้องปกป้องมัน ใครมาแตะปุ๊บไม่ยอม จอดรถไว้ท้ายสวน นั่งสมาธิอยู่ที่วัด ได้ยินเสียงประกาศ ใครจอดรถไว้ท้ายสวนขอให้มาดูหน่อยนะครับ มีรอยขีดข่วนที่รถ รถมีเป็นร้อยคัน พี่แกลุกก่อนเพื่อน เพราะรถคันนั้นเนื่องด้วยตัวเขาและของเขา

เราถอดรองเท้าไว้ที่นี่ รองเท้าถูกสุนัขคาบไปข้างหนึ่ง ทุกข์มาก แต่ถ้ารองเท้าของเพื่อนหายเราเฉยนะ รองเท้าของเพื่อนหายเราไม่ทุกข์ แต่ถ้ารองเท้าเราหายข้างหนึ่ง ทุกข์ ทำไม เพราะว่ามันเป็นของเรามันเป็นของกู ของตัวกู

วัยรุ่นเอาปืนมายิงกันเปรี้ยงป้าง เราเดินผ่านหยิบโทรศัพท์มาคุยต่อตามปกติ พอมีเสียงปืนดังเปรี้ยงแล้วมีคนมาบอกว่า พี่ไปดูสิ ในกลุ่มนั้นน่าจะมีน้องพี่อยู่ คุยโทรศัพท์ต่อได้ไหม ไม่ได้ วิ่งไปดูทันที พอไปยืนดู ไม่มีคนที่เรียกว่าน้องชายของตัวเองหรือคล้ายน้องชายของตัวเอง ก็เดินกลับไปคุยโทรศัพท์ต่อ แต่ถ้ามีคนวิ่งมาดึงแขน พี่ไปดูอีกสักครั้งสิ น้องคนที่คว่ำหน้าน่าจะเป็นน้องพี่ไหม ก็ไปดูพลิกหน้าขึ้นมาเป็นน้องของตัวเอง ทีนี้คุยโทรศัพท์ต่อได้ไหม ทรุดตัวเป็นลมคาที่ เขาถูกยิงไหม ร่างกายเขาปกติไหม ทำไมเขาเป็นลม เพราะคนที่นอนอยู่นั้นเป็นน้องของใคร น้องของเราหรือของกู ตัวกู น้องกู ของเรา น้องเรา

ถ้ามีตัวเรามันจะไข่เป็นของเรา ถ้ามีตัวกูมันจะไข่เป็นของกู ถ้ามีตัวฉันมันจะคลอดลูกเป็นของฉัน ตัวกู ของกู ตัวฉัน ของฉัน สามารถขยายพันธุ์โดยไม่ต้องการการสืบพันธุ์ มันขยายพันธุ์ได้โดยการอาศัยเข้าใจผิด และปัจจัยที่หล่อเลี้ยงให้มันเข้าใจผิด