สุกิจ สุวานิช กับเรื่องราวผลัดแผ่นดิน

โดย...ตุลย์ จตุรภัทร / ภาพ วิศิษฐ์ แถมเงิน

หากนวนิยายเรื่องหนึ่ง ผู้แต่งมีความประสงค์อยากจะให้นวนิยายเรื่องนี้ เป็นนวนิยายที่ทำให้คนไทยได้เรียนรู้ประวัติศาสตร์ราชสำนักสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้นได้ดียิ่งขึ้น นวนิยายอิงประวัติศาสตร์เรื่อง “ผลัดแผ่นดิน” แต่งโดย “ผศ.สุกิจ สุวานิช” น่าจะเป็นคำตอบที่ชัดเจนที่สุด

“แรงบันดาลใจในการเขียนนวนิยายอิงประวัติศาสตร์เรื่องผลัดแผ่นดิน เริ่มต้นจากผมชอบอ่านประวัติศาสตร์ แต่มีความรู้เรื่องประวัติศาสตร์เท่าๆ กับคนอื่นๆ พอปลายปี พ.ศ. 2547 ผมได้เข้าฟังการสัมมนาวิชาการ 200 ปี พระเจ้ากรุงสยาม เนื่องในโอกาสวันพระราชสมภพพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 ครบ 200 ปี โดยมูลนิธิโตโยต้าประเทศไทย เข้าร่วมฟังสัมมนาแล้วรู้สึกสนใจมาก เนื่องจากพระองค์มีพระยศถึงเจ้าฟ้ามงกุฎ เป็นพระราชโอรสรัชกาลที่ 2 แต่มิได้ขึ้นครองราชย์ด้วยเหตุผลทางการเมืองในราชสำนัก

หากเป็นเหตุการณ์ในสมัยกรุงศรีอยุธยาคงถูกกำจัดไปแล้ว แต่พระองค์ได้รับการคุ้มครองอย่างดีจากรัชกาลที่ 3 และกลับขึ้นครองราชย์ในแผ่นดินถัดมาอย่างสง่างาม นอกจากจะทรงปกครองแผ่นดินโดยธรรมแล้ว ยังนำสยามเข้าสู่โลกสมัยใหม่ได้ดีกว่าประเทศใดๆ ในอาเซียน หากจะเขียนพระราชประวัติของพระองค์ก็ต้องเริ่มในสมัยรัชกาลที่ 1 เพราะพระองค์มีพระราชสมภพในปี พ.ศ. 2347 มีเหตุการณ์ที่เกี่ยวข้องกับพระราชวงศ์และขุนนางผู้ใหญ่หลายคน ผมจึงถือโอกาสเล่าเรื่องการผลัดแผ่นดินนับแต่สมัยพระเจ้ากรุงธนบุรีจนถึงปลายแผ่นดินรัชกาลที่ 4 เสียเลยทีเดียว จนเป็นหนังสือผลัดแผ่นดินที่ค่อนข้างหนามากถึง 448 หน้า”

ผศ.สุกิจ เผยว่า ผลัดแผ่นดินต่างจากหนังสือประวัติศาสตร์อื่นๆ ตรงที่หนังสือประวัติศาสตร์โดยทั่วไปมีเนื้อหาเป็นข้อเท็จจริงที่บันทึกไว้แล้ว ไม่มีเบื้องหลังของเหตุการณ์เหล่านั้นว่าเกิดขึ้นได้อย่างไร การใช้ภาษาที่ราบเรียบเป็นทางการ ทำให้คนอ่านไม่รู้สึกสนุกหรือนึกอยากอ่าน เป็นตำราที่ต้องท่องจำเหตุการณ์ ชื่อบุคคล และปี พ.ศ.ที่เกิดเหตุ เมื่อออกจากโรงเรียนก็ไม่มีใครหยิบอ่านอีก

“ถ้าเราเขียนประวัติศาสตร์ที่เป็นรูปแบบนิยาย มีฉาก มีตัวละคร มีเรื่องราวความขัดแย้ง มีบทสนทนาที่แสดงพฤติกรรมของบุคคลในประวัติศาสตร์ จะทำให้ผู้อ่านสนุกสนานเข้าใจและจดจำเหตุการณ์ต่างๆ ได้แม่นยำ และอาจต่อยอดไปอ่านเรื่องราวที่เกี่ยวข้องต่อไปอีก ก็จะเป็นการศึกษาประวัติศาสตร์ที่ลึกซึ้งยิ่งขึ้น”

ในส่วนของจุดเด่นของผลัดแผ่นดิน จุดเด่นคือการมุ่งเน้นไปที่เหตุการณ์เบื้องหลังของการเปลี่ยนการครองราชย์จากรัชกาลหนึ่งไปสู่อีกรัชกาลหนึ่งว่า มิได้ง่ายดายดังเช่นที่ปรากฏในพระราชพงศาวดารที่มีเพียงสามสี่บรรทัด หากแต่ลึกซึ้งและซับซ้อนกว่ามากนัก

“การสั่งสมพระบารมีก่อนการขึ้นครองราชย์ของพระเจ้าแผ่นดินทุกพระองค์เป็นสิ่งสำคัญในเรื่องนี้ มีพระราชวงศ์และขุนนางมากมายที่มีส่วนเกี่ยวข้องในเหตุการณ์ทั้งก่อนและหลังการผลัดแผ่นดิน ผู้อ่านจะทราบพระอัธยาศัยของพระมหากษัตริย์ พระราชวงศ์ รวมทั้งอุปนิสัยขุนนางที่ไม่มีในตำราหรือหนังสือเล่มอื่นๆ”

สำหรับนิยายอิงประวัติศาสตร์เรื่องผลัดแผ่นดิน ผศ.สุกิจ เผยว่า นี่คือการทำงานที่ยากมาก “ผมใช้เวลาว่างจากงานสอนนักศึกษามานั่งอ่านหนังสือประวัติศาสตร์หลายสิบเล่ม บางทีหนังสือแต่ละเล่มก็บันทึกไม่ตรงกัน ต้องเลือกและกลั่นกรองว่าข้อมูลใดที่น่าเชื่อถือได้ที่สุด โดยยึดเอาพฤติกรรมผู้เกี่ยวข้องระยะยาวเป็นสำคัญ

หากประวัติศาสตร์มิได้ระบุไว้ก็จะจินตนาการแต่งเองถึงความน่าจะเป็น โดยไม่บิดเบือนประวัติศาสตร์ สิ่งที่ระวังที่สุดคือเหตุการณ์ต้องถูกต้องตามข้อเท็จจริง พระนาม ราชทินนาม นามของบุคคล วันเวลาและสถานที่สามารถอ้างอิงได้ คำราชาศัพท์เป็นเรื่องยาก เพราะเป็นเรื่องในราชสำนักทั้งหมด สำนักพิมพ์ต้องอาศัยนักวิชาการตรวจทานหลายรอบ ผู้เขียนใช้เวลากว่า 2 ปี ในการเขียนทีละบทสองบท ท้อใจเกือบเลิกเขียนหลายหน เพราะเขียนยาก ต้องรวบรวมเหตุการณ์และเรียบเรียงเหตุการณ์เขียนแบบนิยาย เนื่องจากผู้เขียนถนัดการเขียนเรื่องสั้น จึงทำให้สำนวนและลีลาการเขียนกะทัดรัด ซึ่งอาจแตกต่างจากนักเขียนมืออาชีพคนอื่นๆ”

ประวัติส่วนตัว : ผศ.สุกิจ สุวานิช เกิดเมื่อปี 2491 เติบโตและเรียนหนังสือระดับประถมและมัธยมศึกษาที่โรงเรียนมัธยมผดุงวิทยา อ.เสนา จ.พระนครศรีอยุธยา สำเร็จการศึกษาครุศาสตรบัณฑิต (คณิตศาสตร์ฟิสิกส์) และครุศาสตรมหาบัณฑิต (สถิติการศึกษา) ที่คณะครุศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ปี 2515 เริ่มเข้ารับราชการที่วิทยาลัยครูบุรีรัมย์ ปี 2543 ย้ายกลับบ้านมาสอนนักศึกษาที่สถาบันราชภัฏพระนครศรีอยุธยา ในปี 2551 เกษียณอายุราชการในตำแหน่งผู้ช่วยศาสตราจารย์ระดับ 8

ประวัติการเขียน : เนื่องจากพ่อและแม่เป็นครู ผศ.สุกิจ สุวานิช จึงรักการอ่านมาตั้งแต่เด็ก ชอบอ่านนิยายของ ม.ร.ว.คึกฤทธิ์ ปราโมช พนมเทียน และทมยันตี เริ่มเขียนเรื่องสั้นลงหนังสือรุ่นของคณะครุศาสตร์ เขียนคอลัมน์ประจำ “กีฬาฮาเฮ” เกี่ยวกับการเล่นฟุตบอลลงในนิตยสาร “ฟ้าเมืองไทย” ของอาจินต์ ปัญจพรรค์ เขียนบทความทางวิชาการลงหนังสือสารพัฒนาหลักสูตร กรมวิชาการ กระทรวงศึกษาธิการ เขียนเรื่องสั้นลงในมติชนสุดสัปดาห์ ผลงานล่าสุด คือ นวนิยายอิงประวัติศาสตร์เรื่องผลัดแผ่นดิน