พิตุเนีย ดอกไม้ขวัญใจคนกรุง

โดย...ม.ล.จารุพันธ์ ทองแถม

คงไม่มีแม่บ้านกรุงเทพฯ คนไหนไม่รู้จักพิตุเนีย เพราะไม้ดอกชนิดนี้เป็นขวัญใจคนกรุงมานานหลายสิบปีแล้วจนกระทั่งปัจจุบัน แต่ดอกพิตุเนียสมัยใหม่ที่วางตลาดอยู่ทุกวันนี้ช่างต่างจากต้นพิตุเนียป่าที่พบในอเมริกาใต้ เช่น อาร์เจนตินาเหลือเกิน ทั้งนี้เพราะพิตุเนียรุ่นใหม่ที่เป็นลูกผสมออกมามีขนาดดอกใหญ่สีฉูดฉาด ตามกลีบมีเส้นสายลวดลายและหลายพันธุ์มีดอกหลายหลากสีในดอกเดียวกัน มันเป็นผลงานของนักพืชสวนที่พยายามปรับปรุงพันธุ์ออกมาจนได้พิตุเนียที่มีขนาดความสูงต้น ความกว้างพุ่ม ที่เหมาะแก่การปลูกในกระถางแขวน

พิตุเนียยังมีการบานดอกที่ยาวนานขึ้น แต่ก็ยังมีข้อด้อยที่กลีบดอกมักหุบเหี่ยวและลู่ลงง่าย หากกระทบน้ำฝนหรือแม้แต่สปริงเกอร์ ดังนั้นลูกผสมรุ่นใหม่จึงผ่านการปรับปรุงพันธุ์ให้ทนน้ำ กลีบหนาขึ้น มีกลีบดอกซ้อนกัน เช่น พันธุ์ดับเบิลมัลติฟลอร่า ซึ่งเป็นพันธุ์ทนฝน (RainResistant) ซึ่งยังคงทรงรูปร่างดอกได้ดีแม้จะโดนน้ำ

ผลการคัดเลือกพันธุ์พิตุเนียลูกผสม โดยเน้นที่สี่กลีบและรูปทรงของดอก ทำให้ใช้ได้ดีในการปลูกตกแต่งสวนขนาดเล็ก อย่างไรก็ตามแต่การดูแลไม้ดอกเช่นนี้จะต้องใช้เวลามากสักหน่อย ลำพังแต่จะเลือกลูกผสมพิตุเนียนับร้อยๆ พันธุ์ก็เป็นงานยากแล้วว่าจะทำใจเลือกต้นที่เราชอบได้อย่างไร สำหรับนักจัดสวนที่ยังไม่มีประสบการณ์เกี่ยวกับพิตุเนียมากนัก ขอแนะนำให้เริ่มจากต้นที่มีขนาดพุ่มเล็กแต่ดูแข็งแรง จากนั้นจึงเลือกเอาสีที่ถูกใจให้ไม่ตัดสีกันจนกลายเป็นสิ่งที่ขัดตากันเองในสวน

แม้สภาพอากาศในบริเวณกรุงเทพฯ ดูจะไม่เหมาะกับพิตุเนียมากนัก แต่การปลูกเลี้ยงไม้ดอกชนิดนี้ก็ไม่ยากนัก หากผ่านระยะกล้าอ่อนไปแล้ว การเพาะพิตุเนียไม่ใช่เป็นของง่ายเลย เพราะเมล็ดมีขนาดเล็กมากต้องเพาะในวัสดุเพาะที่มีความเล็กละเอียด ผิวหน้าเครื่องเพาะต้องเรียบสม่ำเสมอกัน การเพาะเมล็ดจนได้ต้นอ่อนมาแล้วต้องมีการดูแลอย่างดี ในโรงเพาะและย้ายกล้าจนได้ขนาดที่เหมาะสมก่อนออกปลูกลงประดับสวน

พิตุเนียบางพันธุ์มีความสูงต้นถึง 2 ฟุต (60 ซม.) แต่บางพันธุ์สูงเพียง 30 ซม.เท่านั้น พิตุเนียบางพันธุ์เหมาะกับการปลูกลงประดับแปลงในสวน เป็นไม้ดอกที่ให้สีสันฉูดฉาดและใช้ในการปลูกประดับภาชนะริมหน้าต่างหรือวางริมขอบเฉลียง หรือปลูกในราวแขวนรอบรั้วบ้าน พิตุเนียลูกผสมเหล่านี้คือ Petunia Grandiflora พันธุ์เรดสตาร์ (Red Star) กลีบดอกมีสีแดงและมีลายขาวเป็นเส้นห้าแฉก ขนาดจากกลางดอกสู่ขอบกลีบดอก พันธุ์นี้มีดอกขนาดใหญ่มากและดูเด่นสะดุดตา แม้มองจากระยะไกล ในเมืองไทยมีผู้นำเมล็ดพันธุ์มาปลูกวางขายกันทุกปี

พิตุเนียชุดนี้ยังมีพันธุ์เรดดาวน์ (Red Down) ซึ่งดอกสีชมพูเข้มชายกลีบหยักเป็นพูระบายโดยรอบ ไส้กลางสีขาวเห็นได้ชัดเจน พิตุเนียพันธุ์นี้ ผู้ผสมพันธุ์เน้นคัดต้นที่ให้ความเด่นอยู่ที่รูปร่างกลีบดอกมากเป็นพิเศษ

พิตุเนียพันธุ์ดอกใหญ่ P. grandi flora นี้แหละจะปลูกลงกระบะไม้หรืออ่างดินเผาขนาดใหญ่ที่มีปากกระถางบาน หรือมิฉะนั้นก็ควรปลูกในกระเช้าแขวน กลีบดอกมีลายเส้นแตกแขนงสีแดงหรือสีชมพูเข้มโดดออกจากสีพื้นของกลีบที่อ่อนกว่า นับเป็นไม้ดอกฤดูเดียวที่เด่นสะดุดตาในบรรดาไม้ดอกปลายฝนต้นหนาว

พิตุเนียพันธุ์บลัชพิงค์ (Blush Pink) อยู่ในชุดแกรนดิฟลอร่าเช่นกัน เหมาะที่จะปลูกเป็นแปลงใหญ่ประดับสถานที่ซึ่งต้องการโทนสีอ่อนเป็นธรรมชาติ แบบที่เรียกว่า สีพาสเทล (Pastel Hues) พิตุเนียพันธุ์นี้ออกช่อดอกแน่นเหมาะจะปลูกลงแปลงริมขอบสนาม และเหมาะจะปลูกลงภาชนะเซรามิกขนาดใหญ่ด้วยเช่นกัน

พิตุเนียนับเป็นไม้ดอกที่ทนทานไม่น้อย และดอกมีสีสันหลากหลาย แม้ส่วนใหญ่จะไม่มีโทนม่วง แดง เป็นหลัก แต่ปัจจุบันเราคงพบเห็นพิตุเนียสีน้ำเงินอมม่วง ชมพูอ่อน ขาวบริสุทธิ์ และแม้แต่สีเหลืองอ่อน

พิตุเนียมีตัวดอกชั้นเดียว ดอกเดี่ยวหรือดอกซ้อน เช่น พวกมัลติฟลอร่าดอกซ้อน เช่น พันธุ์ไจแอน วิกตอเรียส มิกซ์ ซึ่งมีกลีบดอกจีบซ้อนกันดูราวชายกระโปรงสตรียุควิกตอเรียนั้นเทียว