วัดนี้มีดี

โดย...วิชช์ญะ ยุติ / ภาพ โจ เกียรติอาจิณ

วัดดีที่ว่า คือ “วัดประยุรวงศาวาสวรวิหาร”

อยู่ฝั่งธนบุรี ถ้ายังนึกไม่ออกว่าอยู่ตรงส่วนไหนของฝั่งธนบุรี ก็หาถนนประชาธิปกให้เจอ หรือจะยึดวัดกัลยาณมิตรวรมหาวิหาร ก็ได้ อยู่ในละแวกเดียวกัน แต่ถึงขั้นมืดแปดด้าน ควรไปตั้งต้นที่สะพานพุทธยอดฟ้า เพราะวัดประยุรฯ จะอยู่เชิงสะพานพุทธยอดฟ้า

เรื่องราวดีๆ ของวัดนี้มีมาตั้งแต่อดีตกาล หลังสมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาประยุรวงศ์ (ดิศ บุนนาค) เมื่อครั้งดำรงตำแหน่งเป็นเจ้าพระยาพระคลัง ว่าที่กรมท่าและสมุหพระกลาโหม ได้อุทิศสวนกาแฟสร้างเป็นวัดขึ้น พ.ศ. 2371 และอีก 4 ปีถัดมาวัดประยุรฯ ก็ถูกยกฐานะให้เป็นพระอารามหลวง สมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว

ยังไม่หมดแค่นั้น เรื่องราวดีๆ ของวัดประยุรฯ หากเดินเข้าไปในพระวิหาร ซึ่งได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถานของชาติโดยกรมศิลปากร (ตามประกาศในราชกิจจานุเบกษา เล่มที่ 64 วันที่ 22 พ.ย. 2492) จะพบว่ามีของดีซ่อนอยู่ตามส่วนต่างๆ ของพระวิหาร

 

หน้าบันสลักลายดอกบุนนาค สะท้อนความเป็นวัดต้นตระกูลบุนนาคได้เป็นอย่างดี ภายในพระวิหารประดิษฐานพระพุทธนาค (หลวงพ่อนาค) พระพุทธรูปหล่อปางมารวิชัย สมัยสุโขทัย อายุกว่า 700 ปี องค์งามอร่ามเรืองรอง บานประตูที่นี่ประดับมุกและกระจกสวยมากๆ

ขณะที่พระอุโบสถสร้างตามแบบงานสถาปัตยกรรมทรงไทย ภายในมีภาพจิตรกรรมฝาผนังพุทธประวัติ รั้วเหล็กปรากฏเป็นกำแพงตั้งแต่มุมวิหารคตข้างพระอุโบสถไปจรดกำแพงประตูวัด สูงประมาณ 3 ศอกเศษ เป็นรูปอาวุธ อาทิ หอก ดาบ และขวาน นั่นทำให้วัดแห่งนี้มีชื่อเรียกขานอีกชื่อว่า “วัดรั้วเหล็ก”

หนึ่งไฮไลต์ที่ไม่ควรพลาด พระบรมธาตุมหาเจดีย์ ตั้งตระหง่านรอต้อนรับผู้มาเยือน มาถึงแล้วต้องขึ้นไปสักการะเพื่อความเป็นสิริมงคลในชีวิต หมู่เจดีย์เล็กสีขาวรายรอบเจดีย์ประธานสีขาว ถอดแบบมาจากเจดีย์ทรงลังกา ว่ากันว่าคือเจดีย์แบบลังกาองค์แรกในสมัยรัตนโกสินทร์

ล่าสุด พระบรมธาตุมหาเจดีย์องค์นี้ ยังนำความปลื้มปริ่มใจมาสู่คนไทยยิ่งนัก เมื่อโครงการอนุรักษ์เจดีย์พระประธานของวัดประยุรฯ คว้ารางวัลชนะเลิศยอดเยี่ยมการประกวดอนุรักษ์มรดกทางวัฒนธรรมระดับภูมิภาคเอเชียและแปซิฟิก (Award of Excellence) โดยองค์การการศึกษา วิทยาศาสตร์ และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ หรือยูเนสโก

 

ยูเนสโกให้เหตุผลว่าวัดแห่งนี้สมควรชนะเลิศ ด้วยเพราะมีการบูรณปฏิสังขรณ์พระบรมธาตุมหาเจดีย์และพรินทรปริยัติธรรมศาลา สะท้อนความเข้าใจทางเทคนิคและเป็นโครงการอนุรักษ์ที่สร้างความตระหนักในคุณค่าของมรดกทางวัฒนธรรมชุมชนรอบข้าง ธำรงไว้ซึ่งการรักษาปูชนียสถาน อันเป็นเอกลักษณ์โดดเด่น โดยผสานความศรัทธาทางศาสนากับความท้าทายทางวิศวกรรมได้อย่างลงตัว

ไหนๆ ก็มาถึงแล้ว เราจึงขอเดินขึ้นไปชมความสวยงามของพระบรมธาตุมหาเจดีย์เสียหน่อย ทางขึ้นเป็นทางเดินเล็กๆ สูงไม่มาก แต่ชันพอประมาณ คนขาแข้งไม่ดีต้องระวัง ขึ้นไปแล้วก็ไม่ผิดหวัง ลมเย็นพัดไล่ความอบอ้าว มุมสูงจากพระเจดีย์ มองเห็นวิวด้านล่างได้ทุกองศา ไม่ใช่แค่บริเวณวัด แต่ยังครอบคลุมถึงชุมชนใกล้เคียง ไกลกว่านั้นระยะสายตาที่มองเห็นคือวิวกรุงเทพฯ ทั้งฝั่งธนบุรีและฝั่งพระนคร

ตัวเจดีย์พระประธานนั้นเป็นเจดีย์องค์ใหญ่ทรงกลม สัณฐานรูปโอคว่ำ สูง 60.525 เมตร ฐานล่างส่วนนอกวัดได้ราว 162 เมตร เส้นผ่าศูนย์กลาง 50 เมตร มีช่องคูหาเรียงรายล้อมรอบชั้นล่างพระเจดีย์ 54 คูหา ชั้นบนถัดจากช่องคูหาขึ้นไปมีพระเจดีย์องค์เล็ก รวม 18 องค์

ผู้ดำริสร้างพระบรมธาตุเจดีนี้ คือ สมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาประยุรวงศ์ แต่ยังไม่ทันสร้างเสร็จท่านก็ถึงแก่พิราลัยเสียก่อน (พ.ศ. 2398) ผู้ที่มารับช่วงต่อการสร้างจนเสร็จสมบูรณ์ (สมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว) จึงเป็นหน้าที่สมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาศรีสุริยวงศ์ (ช่วง บุญนาค) ภายในประดิษฐานพระบรมสารีริกธาตุ ซึ่งประชาชนสามารถขึ้นไปสักการะได้ โดยต้องมุดลอดผ่านทางช่องลับขนาดเล็ก

 

ในบันทึก “หมอบรัดเลย์” มิชชันนารีชาวอเมริกัน ได้บันทึกไว้ในจดหมายเหตุ ถึงงานฉลองพระบรมมหาธาตุเจดีย์ ณ วัดประยุรฯ ว่า “วันที่ 13 มกราคม พ.ศ. 2379 วันนี้มีการฉลองวัดอันงดงามของสมเด็จองค์ใหญ่บิดาของท่านผู้สำเร็จราชการแผ่นดิน มีการมหรสพมากมายหลายอย่าง ประชาชนมาประชุมกันมากมาย หลายพัน ทั้งชาวพระนครและสัญจรมาจากที่ต่างๆ ของประเทศ...”

ย้อนกลับไปราว พ.ศ. 2550 ที่นี่ก็มีเรื่องดีๆ เกิดขึ้น เมื่อมีการค้นพบพระบรมสารีริกธาตุและพระกรุจำนวนมากบนองค์พระเจดีย์ใหญ่ พระบรมสารีริกธาตุถูกนำขึ้นประดิษฐานบนองค์พระเจดีย์ใหญ่ ขณะที่พระกรุถูกนำมาจัดแสดงในพิพิธภัณฑ์ของวัด ไว้ให้คอพระกรุทั้งหลายได้ชื่นชมกันอย่างเต็มตา

เรียกว่ามาวัดนี้เจอแต่เรื่องดีๆ

2 สิ่งนี้ก็มีดี

1.อุทยานเขามอ (เขาเต่า)

ภูเขาจำลองขนาดเล็ก ได้แนวคิดมาจาก “หยดเทียนขี้ผึ้ง” ก่อด้วยศิลาตั้งอยู่กลางสระน้ำ มีศาลาราย 8 หน้า มีบันไดขึ้นสู่ยอดเขา บนยอดเขาเป็นที่ตั้งพระสถูปหล่อด้วยทองเหลืองลงรักปิดทองบรรจุพระพุทธรูปสำคัญ สระน้ำที่ล้อมรอบภูเขาจำลอง เป็นที่อาศัยของเต่าและตะพาบน้ำ จึงเป็นที่มา “ภูเขาเต่า” ถือเป็นสถานที่หย่อนใจในวันหยุดสุดสัปดาห์

 

2.พรินทรปริยัติธรรมศาลา

ห้องสมุดประชาชนแห่งแรกในประเทศไทย สร้างขึ้น พ.ศ. 2459 โดยกระทรวงธรรมการ (ปัจจุบันคือกระทรวงศึกษาธิการ) พ.ศ. 2550 ทางวัดประยุรฯ ได้ทำการบูรณปฏิสังขรณ์ใหม่ มีฐานะเป็นพิพิธภัณฑ์พระ แสดงพระกรุและของมีค่าที่ค้นพบบนองค์พระบรมธาตุมหาเจดีย์

(หมายเหตุ : การประกวดโครงการอนุรักษ์มรดกทางวัฒนธรรมในภูมิภาคเอเชียและแปซิฟิก จัดขึ้นทุกปี ปีล่าสุดมีผลงานส่งประกวด 47 โครงการ จาก 16 ประเทศ ซึ่งโครงการอนุรักษ์เจดีย์พระประธานของวัดประยุรฯ คว้ารางวัลชนะเลิศไปครอง ขณะที่รางวัลอันดับที่ 2 ตกเป็นของ The Great Serai อัฟกานิสถาน Lal Chimney Compound อินเดีย และ Khaplu Palace ปากีสถาน รางวัลอันดับ 3 ได้แก่ Maryborough Railway Station ออสเตรเลีย Enjoying Snow Yard จีน Tai O Heritage Hotel ฮ่องกง Royal Bombay Yacht Club Residential Chambers อินเดีย Otaki Town Hall ญี่ปุ่น และ Duong Lam Village เวียดนาม)