ความหมายของการเดินทางที่แท้จริง

ในชีวิตของนักเดินทางหลายคน ต่างมุ่งแสวงหาความสุขจากการเดินทางไปในที่ต่างๆ ทั่วโลก แต่การเดินทางในสถานที่แปลกถิ่น การเจอผู้คนที่มีนิสัยใจคอแปลกๆ หรือแม้แต่การรับประทานอาหารที่เราไม่คุ้นเคย คือความท้าทายในการปรับตัวให้เข้ากับสถานการณ์ของนักเดินทาง ซึ่งจากประสบการณ์การเดินทางของโลก 360 องศาที่ผ่านมา ทำให้เราเรียนรู้ว่าในความแปลกและแตกต่างนั้น ได้ซุกซ่อนเรื่องราวน่าสนใจมากมาย และที่สำคัญ คือ เมื่อเราได้เรียนรู้และทำความเข้าใจอย่างลึกซึ้งแล้ว ย่อมจะทำให้เราสามารถเชื่อมโยงเรื่องราวต่างๆ ในโลกนี้ได้อีกมากมาย ซึ่งนั่นทำให้การเดินทางมีความสุขและมีความหมายมากยิ่งขึ้น

การเรียนรู้และเข้าใจความแตกต่างทางวัฒนธรรมเปรียบเหมือนประตูบานแรกที่จะทำให้นักเดินทางรู้จักประเทศต่างๆ ในภาพรวมได้ดีที่สุด ซึ่งวัฒนธรรมสามารถแบ่งออกเป็นรายละเอียดย่อยได้ เช่น วัฒนธรรมการแต่งกาย วัฒนธรรมอาหาร และวัฒนธรรมที่เกี่ยวเนื่องกับวิถีชีวิต เป็นต้น หลายประเทศจึงเอาวัฒนธรรมไปประยุกต์เข้ากับการท่องเที่ยว เกิดเป็นการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม ซึ่งไม่เพียงทำให้นักท่องเที่ยวได้เรียนรู้วัฒนธรรมแล้ว แต่ยังเป็นการสืบสารวัฒนธรรมให้ดำรงอยู่ได้และไม่สูญหายไปกับกาลเวลา

การแต่งกายด้วยผ้าคลุมศีรษะ หรือฮิญาบ คือหนึ่งในวัฒนธรรมการแต่งกายที่โดดเด่นของสตรีในประเทศมุสลิม ซึ่งมีความเกี่ยวเนื่องกับกฎข้อปฏิบัติทางศาสนาที่คนต่างศาสนิกอาจจะไม่เคยรู้ความหมายและที่มาที่ไปมาก่อน แต่การเดินทางไปยังประเทศอิหร่านในครั้งนั้น เราทราบล่วงหน้ามาก่อนว่าประเทศนี้มีข้อบังคับให้สตรีทุกคนต้องสวมผ้าคลุมฮิญาบเมื่อเข้าประเทศ ซึ่งในความรู้สึกของคนคนที่เดินทางมาจากโลกเสรี นี่คือสิ่งอาจดูขัดแย้งไม่มากก็น้อย แต่ถ้ามองในฐานะของนักเดินทางที่ต้องการหาความหมาย นี่คือประเทศที่ท้าทายเป็นอย่างยิ่ง

สิ่งที่เราได้เรียนรู้จากการสวมใส่ฮิญาบในอิหร่าน คือ ฮิญาบมีรูปแบบการสวมใส่ที่หลากหลายและสามารถสะท้อนได้ถึงรสนิยมและฐานะของผู้สวมใส่ ได้จากวัสดุในการตัดเย็บรวมไปถึงสีสัน แต่ความหมายที่แท้จริงของฮิญาบ คือ เครื่องแต่งกายที่ปกปิดบางส่วนของศีรษะสตรี เพื่อป้องกันไม่ให้เพศตรงข้ามเกิดความคิดหรืออารมณ์ใฝ่ต่ำ มากไปกว่านั้นเรายังค้นพบอีกว่า การเป็นคนต่างชาติที่มีหน้าตาผิดแปลกแตกต่างไปจากชาวอิหร่านทั่วไป เมื่อได้สวมใส่ฮิญาบทำให้สามารถเข้าถึงและสนิทสนมกับผู้หญิงอิหร่านได้เป็นอย่างดี เมื่อเปรียบเทียบกับประเทศมุสลิมอื่นๆ ที่ได้มีข้อบังคับนี้ เพราะมีผู้หญิงมากมายทั้งเด็กสาววัยรุ่นไปจนถึงผู้สูงอายุ พยายามที่จะเข้ามาพูดคุยเป็นภาษาอังกฤษ บอกเล่าถึงความฝัน วิถีชีวิตวัยรุ่น แนะนำสถานที่ท่องเที่ยว รวมไปถึงแบ่งปันอาหารการกินให้เราเกือบทุกที่ที่เราเดินทางไป ทำให้เรารู้ว่าเรื่องราวเกี่ยวกับประเทศนี้ที่ถูกนำเสนอผ่านสื่อตะวันตกไม่เป็นจริงเสมอไป

วัฒนธรรมยังมีความเกี่ยวเนื่องกับศาสนา เพราะหลักคุณธรรมและจริยธรรมในแต่ละศาสนา มีส่วนในการกำหนดรูปแบบของวัฒนธรรมของแต่ละสังคม ดังนั้นประเทศที่นับถือศาสนาเหมือนกันก็ย่อมจะมีวัฒนธรรมใกล้เคียงกัน ซึ่งเป็นเรื่องง่ายที่นักเดินทางอย่างเรา ในการไปกลมกลืนเพื่อเรียนรู้วิถีปฏิบัติของชาวพุทธในประเทศศรีลังกา ประเทศซึ่งผู้คนส่วนใหญ่นับถือศาสนาพุทธนิกายเถรวาทเหมือนกับประเทศไทย

เราได้มีโอกาสเข้าไปร่วมปฏิบัติศาสนกิจเนื่องในวันวิสาขบูชาในวัดเล็กๆ แห่งหนึ่งนอกเมืองโคลัมโบ ซึ่งก็มีวิถีปฏิบัตทางศาสนาที่คล้ายคลึงกับประเทศไทย แต่จะแตกต่างกันในส่วนของวิถีปฏิบัติที่ไม่เกี่ยวข้องกับพิธีกรรมทางศาสนา เช่น วัฒนธรรมการทำทานและรับทาน โดยการร่วมกันทำอาหารแจกจ่ายผู้คนที่มาร่วมปฏิบัติศาสนกิจในวัด ซึ่งจะต้องร่วมกันรับประทานอาหารพร้อมกันโดยนั่งกับพื้น ซึ่งมีนัยถึงความเสมอภาค นอกจากนั้นทุกคนจะร่วมแบ่งปันอาหารในจานคนละเล็กละน้อย เพื่อทำทานให้กับสัตว์ มากไปกว่านั้นในวันวิสาขบูชาชาวศรีลังกาจะนิยมตั้งโรงทานชั่วคราวริมถนน เพื่อร่วมกันทำอาหารและน้ำดื่มสำหรับแจกจ่ายให้กับผู้คนที่สัญจรไปมา โดยไม่แบ่งแยกว่าจะนับถือศาสนาใดก็ตาม วิถีปฏิบัติแบบนี้เราอาจจะไม่ได้เห็นหรือเห็นในอีกมิติ หากเราเลือกที่จะไปปฏิบัติธรรมในวัดใหญ่ๆ ที่มีทุกอย่างเพียบพร้อมก็เป็นได้

วัฒนธรรมอาหารการกินของผู้คนในแต่ละประเทศล้วนมีรสนิยมที่แตกต่างกันไป ตามแต่ความเชื่อและความอุดมสมบูรณ์ทางพืชพรรณธัญญาหารในประเทศนั้นๆ ความแตกต่างดังกล่าวนี้คือความท้าทายหนึ่งของนักเดินทาง ในการปรับตัวเข้ากับวัฒนธรรมอาหาร ผ่านการลองลิ้มชิมรสชาติและยังรวมไปถึงวิธีการในการรับประทานที่แตกต่างกันไป ดังเช่นประสบการณ์การรับประทานอาหารด้วยมือในแคชเมียร์ รวมถึงอีกหลายๆ ประเทศในตะวันออกกลาง ทำให้เราค้นพบว่ามารยาทบนโต๊ะอาหารในแบบตะวันตกที่เคยร่ำเรียนมา อาจใช้ในบางประเทศไม่ได้ แต่อย่างไรก็ตามการกินอาหารด้วยมือก็ไม่ได้หมายความว่า ผู้คนในประเทศเหล่านั้นไม่มีอารยธรรมหรือความเจริญ เพราะการกินข้าวด้วยมือก็มีธรรมเนียมปฏิบัติอยู่มากมาย เช่น ไม่หยิบจับอาหารด้วยฝ่ามือและใช้เพียงปลายนิ้วในการจับอาหารเท่านั้น เป็นต้น แต่สำหรับในประเทศเหล่านั้น การรับประทานอาหารด้วยมือ คือการให้เกียรติผู้มาเยือนและแสดงถึงความเป็นกันเอง มากไปกว่านั้นยังทำให้เรารู้ว่ามีเศรษฐีอีกหลายคนในโลกที่ยังกินข้าวด้วยมือ

การเข้าใจและปรับตัวเข้ากับวัฒนธรรมอาหารการกินแต่ละประเทศ ยังทำให้เราค้นพบมิตรภาพดีๆ อีกด้วย ดังเช่นการเดินทางไปดูวิถีชีวิตครอบครัวชาวเบอร์เบอร์ในเมืองบินลูวีเด็น ซึ่งเป็นชนพื้นเมืองที่อาศัยอยู่บนภูเขาสูงในประเทศโมร็อกโก ยังชีพด้วยการเลี้ยงสัตว์และเกษตรกรรม ที่นั่นเราได้รับการต้อนรับด้วยชามินต์ ที่เสิร์ฟพร้อมกับถั่วอัลมอนด์ดิบและขนมปังบิสกิตที่อาจดูธรรมดาๆ แต่เมื่อภายหลังเรามาทราบว่าเป็นอาหารที่มีราคาแพงสำหรับพวกเขา ซึ่งคนในครอบครัวช่วยกันรวบรวมเงินเพื่อซื้อมาต้อนรับพวกเราโดยเฉพาะ ในขณะเดียวกันพวกเขาก็แทบจะไม่มีรายได้มากมายนัก เนื่องจากเมืองนี้เป็นอีกหนึ่งเมืองในโลกที่ยังคงใช้ระบบแลกเปลี่ยนสินค้าอาหาร เงินจึงไม่ใช่ปัจจัยสำคัญของผู้คนที่นี่ แต่สิ่งที่เราได้รับจากครอบครัวชาวเบอร์เบอร์ คือ การมอบสิ่งที่ดีที่สุดที่มีให้กับแขกผู้มาเยือน

การเกิดขึ้นของอารยธรรมต่างๆ ในโลก สามารถสะท้อนถึงความเจริญของดินแดนเหล่านั้นได้เป็นอย่างดี เมื่อมีความเจริญก็ย่อมเกิดการซื้อขายแลกเปลี่ยนสินค้า ผ่านสถานที่สำคัญคือตลาด ซึ่งกิจกรรมที่เกิดขึ้นในตลาด ย่อมบ่งบอกถึงฐานะทางเศรษฐกิจและความเป็นอยู่ของผู้คนได้เป็นอย่างดี ดังนั้นตลาดจึงเป็นอีกหนึ่งสถานที่ที่นักเดินทางหลายๆ คนเลือกที่จะไป และส่วนใหญ่มักจะไปยังตลาดท้องถิ่นที่ไม่เป็นที่นิยมสำหรับนักท่องเที่ยว

ตลาดปลาในประเทศโมซัมบิกเป็นอีกหนึ่งสถานที่ที่เราค้นพบถึงความร่ำรวยทางทรัพยากรของประเทศนี้ เพราะถึงแม้ว่าเราจะไม่ได้เห็นปลาและสัตว์น้ำอื่นๆ จำนวนมากมายในตลาด แต่เราเห็นถึงขนาดของสัตว์น้ำที่มีขนาดใหญ่กว่าปกติจากที่เราเคยเห็น พ่อค้าในตลาดจึงให้ข้อมูลกับเราว่า ท้องทะเลของโมซัมบิกมีความอุดมสมบูรณ์มาก เพราะเป็นจุดบรรจบของกระแสน้ำอุ่นและกระแสน้ำเย็น ที่นำพาเอาฝูงปลาจำนวนมากมารวมตัวที่นี่ แต่อุตสาหกรรมประมงที่นี่ยังคงล้าหลัง เรือประมงที่นี่ยังเป็นเรือขนาดเล็กที่ใช้ฝีพายและใช้แรงลมธรรมชาติ มากไปกว่านั้นพวกเขายังเล่าให้ฟังถึงเทคนิคและความชำนาญในการทำประมงของไทย ซึ่งนั่นทำให้เรารู้ว่าเป็นโอกาสทางธุรกิจสำหรับประเทศไทย ในการเข้าไปสัมปทานการประมงและธุรกิจแช่แข็งอาหารทะเล

การเดินทางท่องไปในโลกกว้างของนักเดินทาง ล้วนมีจุดประสงค์หรือเป้าหมายที่แตกต่างกันไปตามแต่ละบุคคล บางคนอาจสุขสมกับการไปถึงปลายทาง แต่บางคนอาจเลือกที่จะหยุดเพื่อมีความสุขกับสิ่งที่อยู่ระหว่างทาง เหล่านั้นคือความหมายของการเดินทางแต่ละคน สำหรับประสบการณ์ที่ผ่านมาของโลก 360 องศา ทำให้รู้ว่าการเดินทางที่มีความหมายนั้น การไปเห็นเพียงอย่างเดียว อาจไม่เพียงพอ แต่ต้องไปชมไปสัมผัสและไปเรียนรู้ผ่านวัฒนธรรมต่างๆ ของประเทศเหล่านั้นด้วย