ตะกอนปรัชญา

โดย...ชัยฤทธิ์ ยนเปี่ยม

ในห้วงเวลาหนึ่ง เราอาจกลายเป็น “นักปรัชญา” ไม่รู้ตัว

เราแต่ละคนมักมีความคิดแวบหนึ่งสว่างออกมาเสมอ จนสามารถตีโจทย์แตกหลังมึนตึ้บ คิดไม่ออกอยู่นานเป็นอาทิตย์หรือแรมเดือน

แต่ความคิดล้ำค่าแวบนั้น มักผ่านไปอย่างรวดเร็ว บางทีก็สั้นแค่ 5 วินาที

ห้วงเวลานั้นเราดีดนิ้วคลิก ใช่แล้ว ต้องเป็นอย่างนั้นที่เราคิดสิ แต่ประสบการณ์อ่อนวัย ไม่ตกผลึกเท่าที่ควร ทำให้ไม่เชื่อมั่นในตะกอนความคิดตัวเอง ว่าสิ่งที่คิดมันใช่หรือไม่

คนที่มั่นใจย่อมยืนยันกับตัวเองว่า “นี่สิใช่เลย” พร้อมกับรีบเก็บ “ความคิดทองคำ” ไว้ เพราะไม่รู้จะโพล่งในสมองอีกทีเมื่อไร

วิธีหนึ่งคว้าปากกาจดบันทึก หรือจะพิมพ์เข้าสมาร์ทโฟน ซัมซุง ไอโฟน ทันทีที่คิดได้ ไม่ว่าเวลาไหน ก่อนนอน ขึ้นรถ ระหว่างประชุม หรือยามที่กำลังทำภารกิจในห้องสุขารมณ์อย่างสบายอุราก็ตาม

ถ้าไม่รีบบันทึก มันก็หายวับในบัดดล กลับมานึกอีกทีก็จำไม่ได้แล้ว จนแอบเจ็บใจตัวเอง หลายคนทำท่าตงิดๆ “เอ๊ะอะไรหน่า จำไม่ได้แล้วว่านึกอะไรขึ้นมา”

ความคิดที่ปิ๊งออกมาในช่วงนั้น บางทีก็ไม่ใช่เรื่องวิจิตรพิสดาร อาจเป็นแค่ปรัชญาพื้นฐานง่ายๆ ที่ตกผลึกพูดกันมานาน ใช้ในการดำเนินชีวิต

“ความไม่แน่นอน คือความแน่นอน”

“ความพยายามเป็นบ่อเกิดความสำเร็จ”

“อย่ากลัวที่จะสู้ปัญหา เพราะทุกปัญหาเราย่อมได้ประสบการณ์”

“ปัญหามีไว้แก้ ถ้าหนีปัญหาก็เท่ากับวิ่งหนีชีวิต”

“ไม่มีอะไรเป็นของเรา .แม้แต่ตัวของเราเอง”

“ทำแล้วไม่พูด ดีกว่าพูดแล้วไม่ทำ”

สุดท้ายของคมคิดก็วกมาที่หลักศาสนา ธรรมะ ที่ให้สติผู้คนมายาวนาน

ใครที่ไม่เคยประสบวิกฤตมาก่อน มักไม่รู้ว่าสิ่งที่ผู้ใหญ่พร่ำสอนมานั้นมีคุณค่าต่อการใช้ชีวิตแค่ไหน อาจเพราะเราต้องเรียนรู้จากปัญหาจริงจนเข็ดซ้ำซากเสียก่อน แล้วถึงจะเชื่อจะจำว่าอะไรคือทางออกที่แท้ และสิ่งใดทำแล้วจะสร้างปัญหาอีก

แต่กว่าจะได้ความคิดแวบนั้น บางคนต้องรอเวลาจนมีสมาธิ นั่งนิ่งอยู่กับตัวเองนานๆ และต้องมีสิ่งแวดล้อมที่เป็นใจ

แน่นอน บรรยากาศเงียบสงบช่วยบันดาลไอเดียดีๆ หลายคนชอบช่วงดึก ตี 12 ก่อนนอน ที่ความเงียบมันกัดเข้ารูหู บ้างรู้สึกปลอดโปร่งตอนตื่นเช้า เพราะได้พักผ่อนเพียงพอ เป็นช่วงเวลาที่สมองช่วยจดจำและกระตุ้นความคิดดีๆ บ้างก็คิดออกระหว่างวิ่งออกกำลังกาย

กระทั่งตอนกินอิ่มๆ บางคนก็อาจจะคิดออก แต่อีกหลายคนบอก เวลา 14.04 น. เป็นช่วงที่ตกอยู่ในภวังค์ราวถูกสะกดจิต ไม่เหมาะกับการใช้สมองใดทั้งปวง

บางคนกลับชอบสถานที่พลุกพล่าน มีเสียงอึกทึกครึกโครม การได้นั่งในร้านอาหารดังกลางห้าง ยิ่งคึกคักเท่าไร ไอเดียยิ่งบรรเจิดมากเท่านั้น

นักวิชาการจากเยอรมนีทำวิจัยพบว่า สิ่งแวดล้อมที่วุ่นวาย เช่น โต๊ะทำงาน “รก” อาจช่วยกระตุ้นให้เกิดความตั้งใจในการทำงานมากกว่าเดิม ยกตัวอย่าง อัลเบิร์ต ไอน์สไตน์ ที่ขึ้นชื่อเรื่องโต๊ะทำงานไร้ระเบียบ เป็นนักคิดยิ่งใหญ่ของโลก

ปัจจัยแต่ละคนแตกต่างกัน แต่ทุกคนต่างมีคุณค่า และความสามารถในตัวเอง อยู่ที่เรามั่นใจหรือไม่เท่านั้น