‘A Historic day of Buddhism in India’ เนื่องในวันวิสาขบูชาพ.ศ. ๒๕๕๖! (ตอนที่ ๑๔)
เราจึงพบคำกล่าวว่า “ปัญญาญาณ” เกิดขึ้นในพระพุทธศาสนา ปัญญาญาณที่เกิดจากสมาธิหรือความตั้งมั่นของจิตนั้น
โดย...พระอาจารย์อารยะวังโส
เราจึงพบคำกล่าวว่า “ปัญญาญาณ” เกิดขึ้นในพระพุทธศาสนา ปัญญาญาณที่เกิดจากสมาธิหรือความตั้งมั่นของจิตนั้น จึงสามารถนำจิตนั้นเข้าสู่กระบวนการเรียนรู้ธรรมขั้นสูงสุด ที่เรียกว่า วิปัสสนาญาณได้ เพื่อให้เข้าถึงซึ่งวิมุตติธรรมอันเป็นที่หมาย จุดหมายของการเรียนรู้ในพระพุทธศาสนา เพราะผู้เข้าถึงวิมุตติธรรม นั่นก็คือธรรมะอันเป็นไปเพื่อความสิ้นทุกข์นั่นเอง
ดังนั้น การฝึกฝนให้จิตมีสมาธิจนสามารถพัฒนาให้เกิดปัญญา จึงเป็นกระบวนการศึกษาในพระพุทธศาสนา ซึ่งจะต้องรองรับในเบื้องต้น ก็คือ ศีล ที่เรียกว่า ไตรสิกขา คือ ศีล สมาธิ ปัญญา อันไม่อาจปฏิเสธได้เลยว่าเราจะตัดศีลออกให้เหลือสมาธิ ปัญญา จะตัดสมาธิออก ให้เหลือแต่ศีล ปัญญา หรือจะตัดศีล สมาธิออก ให้เหลือแต่ปัญญาส่วนเดียวนั้น ไม่ได้เลย
ทั้งศีล สมาธิ ปัญญานั้นต้องรวมเป็นหนึ่งเดียวกันจึงจะให้จิตนั้นถึงคำว่า “วิมุตติธรรม” นั่นหมายความว่า
เบื้องต้น จิตต้องมีศีล
ท่ามกลาง จิตต้องมีสมาธิ
และที่สุด จิตต้องมีปัญญา
รวมจิตทั้งสามลงเป็นหนึ่ง เรียกว่า วิมุตติจิต เป็นวิมุตติธรรม เป็นเอกจิตที่เป็นไปเพื่อความสิ้นทุกข์ คือ พระนิพพาน
ในเรื่องสมาธิที่กล่าวมานั้น อาจจะมีคำว่า “สมาธิ” ในศาสนา ในคำสอนต่างๆ มากมาย ที่กล่าวว่ามีการสอน มีการฝึกฝนสมาธิ แต่สมาธิเหล่านั้นไม่ใช่นัยเดียวกับสมาธิในพระพุทธศาสนา
สมาธิในพระพุทธศาสนาต้องเป็นสัมมาสมาธิ อันมีอยู่ในองค์ธรรม ๘ ประการ บนหนทางแห่งการปฏิบัติที่เรียกว่า อริยมรรค อันเป็นทางสายกลาง หรือ มัชฌิมาปฏิปทา ซึ่งสัมมาสมาธินั้น เป็นองค์ธรรมที่ ๘ ในอริยมรรค นั้นจัดว่ามีความสำคัญขั้นสูงสุดก็ว่าได้ เพราะเป็นตัวตั้งรับทั้ง ๗ องค์ธรรม นับแต่เบื้องต้น คือ สัมมาทิฏฐิ สัมมาสังกัปโป สัมมาวาจา สัมมากัมมันโต สัมมาอาชีโว สัมมาวายาโม สัมมาสติและจะประชุมรวมลงในมรรคองค์ที่ ๘ คือสัมมาสมาธิ
การรวมลงในองค์ที่ ๘ จนเป็นหนึ่งเดียวแห่งธรรม เรียกว่า “มรรคสมังคี” หมายถึงธรรมทั้ง ๘ รวมลงเป็นหนึ่งเดียวกัน ตกผลึกเป็นอำนาจธรรมที่บริสุทธิ์ขึ้นจนเกิดสัมมาญาณ และให้เกิดสัมมาวิมุตติขึ้นในสัมมาญาณนั้น จนเกิดมรรคองค์ ๑๐ ประการ อันเป็นไปเฉพาะบุคคลที่พัฒนาจิตได้อย่างเป็นขั้นเป็นตอนตามลำดับ จนจบสิ้นกระบวนการวิปัสสนาญาณ และเข้าถึงที่สุดแห่งความรู้แจ้ง ที่สุดแห่งความสิ้นทุกข์ คือพระนิพพาน เท่านั้นเอง (พระอรหัตผลในพระพุทธศาสนา)
เราจึงควรรู้ว่า การฝึกฝนสมาธินั้น มีคุณค่าความสำคัญอย่างไร และในคุณค่าความสำคัญนั้น ให้เรารู้เข้าถึงว่า คุณภาพขนาดไหนของสมาธิที่จะใช้งานเพื่อทางโลก ขนาดไหนที่จะใช้งานเพื่อทางธรรม เพื่อการค้นคว้าให้รู้แจ้งรู้จริง เพื่อขจัดความไม่รู้ให้สิ้นไป ตรงนี้ คือกระบวนการศึกษาเรื่องสมาธิในพระพุทธศาสนา
(อ่านต่อฉบับหน้า)
