‘A Historic day of Buddhism in India’ เนื่องในวันวิสาขบูชาพ.ศ. ๒๕๕๖! (ตอนที่ ๑๓)

โดย...พระอาจารย์อารยะวังโส

ดังนั้น การจะสอนวิปัสสนาญาณในพระพุทธศาสนาให้กับบุคคลทั้งหลายนั้น จึงจะต้องรู้สภาพจิตแห่งบุคคลเหล่านั้น ว่าพร้อมพอที่จะเข้าสู่กระบวนการวิปัสสนาญาณหรือยัง ดังเช่น ถ้าจะให้ Mr.Ratnakar เรียนรู้วิปัสสนาญาณ ก็ต้องตรวจสอบว่าจิตของ Mr.Ratnakar นั้นมีสภาพจิตที่พร้อมพอตั้งมั่นที่จะเข้าสู่กระบวนการเรียนรู้วิปัสสนาญาณหรือยัง หากยังฟุ้งซ่าน ชอบคิดชอบนึก เป็นวิตกจริตอยู่ ก็ยากที่จะพัฒนาให้จิตของ Mr. Ratnakar นั้นเข้าสู่การเรียนรู้ตามกระบวนการวิปัสสนาได้อย่างมีคุณภาพและประสบความสัมฤทธิผลตามจุดมุ่งหมายของการศึกษาในพระพุทธศาสนา

ดังนั้น จึงต้องแก้ไขจิตของบุคคลทั้งหลายให้พร้อมก่อน เพื่อให้มีคุณภาพพอที่จะให้เข้าสู่กระบวนการเรียนรู้ ทำปัญญาให้เกิดขึ้นได้

การแก้จิต ก็คือ การศึกษาซึ่งจริต หรือจริยาจิตของแต่ละบุคคล ว่าแต่ละบุคคลนั้นมีจริตจริยาเป็นอย่างไรในจริตทั้ง ๖ ที่มีอยู่ในสัตว์ทั้งหลาย จะเป็นจริตส่วนใดนั้น ก็ขึ้นอยู่กับจิตตสันดานของสัตว์เหล่านั้น ราคจริต โทสจริต โมหจริต พุทธิจริต วิตกจริต ศรัทธาจริต

ซึ่งการแก้จริตจริยาของจิต หรือพฤติจิตนั้น แก้ด้วยอำนาจของสมถกัมมัฏฐานในเบื้องต้นนั่นเอง อันมีรวมทั้งสิ้นถึง ๔๐ วิชาในเบื้องต้นที่ท่านทั้งหลายจะต้องอาศัยสมถกัมมัฏฐานในกองใดกองหนึ่ง หรือในวิชาใดวิชาหนึ่ง แก้ไขหรือปรับสภาพจิตนั้นให้คืนกลับมาพร้อมพอที่จะเข้าสู่กระบวนการเรียนรู้ในพระพุทธศาสนาได้ นั่นหมายความว่า จิตของทุกคนจะต้องพร้อมที่จะนำเข้าสู่ความสงบตั้งมั่นได้ ที่เรียกว่า มี “สมาธิ” นั่นเอง

“สมาธิของจิต” ก็คือ สภาพจิตที่เข้มแข็งตั้งมั่น

ความตั้งมั่นของจิตจึงเรียกว่า “สมาธิ” ซึ่งใครก็แล้วแต่ที่สามารถแก้ไขจิตของตนเองได้ จนจิตนั้นสงบรวมนิ่งลง ตามสติกำกับ ให้ระลึกรู้ชอบอยู่ในอารมณ์ใดอารมณ์หนึ่งของกองกัมมัฏฐานที่ยกขึ้นสู่การปฏิบัติแห่งจิตนั้น ก็สามารถที่จะพัฒนาจิตเข้าสู่สมาธิไปตามลำดับ ตั้งแต่เบื้องต้น ท่ามกลาง และที่สุดใน ๓ ลำดับแห่งสมาธิ ที่เรียกว่า “ขณิกสมาธิ อุปจารสมาธิ และอัปปนาสมาธิ”

ใน ๓ ลำดับแห่งสมาธินั้น หากท่านทั้งหลายสามารถพัฒนาการไปได้จนถึงที่สุด คือ “อัปปนาสมาธิ” นั่นแสดงให้เห็นถึงความสำเร็จอันยิ่งใหญ่ในการแก้ไขจิต หรือแก้จริตจนจิตสงบรวมลงที่อารมณ์แห่งกัมมัฏฐาน อันให้เกิดอำนาจแห่งสมาธิขึ้น

เมื่ออำนาจสมาธิเกิดขึ้น ปัญญาก็ย่อมเกิดขึ้นจากสมาธินั้น ปัญญาที่เกิดขึ้นในสมาธินั้นก็เกิดจากการพัฒนาสมาธิจนเกิดญาณขึ้น

(อ่านต่อฉบับหน้า)