วิชาชีวิต...
ในสถาบันการศึกษาทุกแห่งมีสรรพวิชาต่างๆ มากมายให้ศึกษาหาความรู้กันไม่จบสิ้น แต่วิชาการเหล่านั้นส่วนใหญ่เป็นการเรียนเพื่อใช้เป็นเครื่องมือในการทำมาหากิน
โดย...ว.วชิรเมธี ผู้อำนวยการสถาบันวิมุตตยาลัย ภาพ คลังภาพโพสต์ทูเดย์
ในสถาบันการศึกษาทุกแห่งมีสรรพวิชาต่างๆ มากมายให้ศึกษาหาความรู้กันไม่จบสิ้น แต่วิชาการเหล่านั้นส่วนใหญ่เป็นการเรียนเพื่อใช้เป็นเครื่องมือในการทำมาหากิน ไม่ใช่เพื่อเป็นเครื่องมือในการทำความเข้าใจชีวิตอย่างลึกซึ้ง สิ่งที่พระพุทธองค์ทรงนำมาสอนนั้นมีจุดมุ่งหมายต่างออกไป กล่าวคือ ทรงมุ่งให้เราทำความเข้าใจเกี่ยวกับความจริงของชีวิต เมื่อเราเข้าใจความจริงของชีวิต ก็จะบริหารจัดการชีวิตได้เป็นอย่างดี สามารถอยู่ท่ามกลางความทุกข์ได้อย่างมีความสุข ดังนั้น เราจึงอาจเรียกธรรมะที่ทรงนำมาสอนว่า “วิชาชีวิต” ก็ได้วิชาชีวิตนี้เอง เป็นวิชาอันประเสริฐ เพราะเป็นการศึกษาที่ว่าด้วยเรื่องของตัวเราล้วนๆ ใครเข้าใจตัวเอง ใครรู้จักตัวเอง คนนั้นก็สามารถครองตน ครองคน ครองงาน และครองชีวิตอย่างมีความสุขได้ แต่ใครก็ตามที่แม้จะมีความรู้ทางวิชาการด้านอื่นๆ มากมาย แต่ทว่าขาดความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับเรื่องของตัวเอง ชีวิตก็มักจะเต็มไปด้วยปัญหา เมื่อเผชิญกับปัญหาชีวิตขึ้นมาจริงๆ ก็แก้ไขไม่ได้ ความรู้ทั้งหลายที่เรียนมาก็ล้วนเป็นความรู้เฉพาะทาง เป็นความรู้สำหรับทำมาหากิน ไม่ใช่ความรู้สำหรับริหารจัดการกิเลสที่กำลังปรากฏตัวอยู่ตรงหน้า พลันที่พบปัญหาชีวิต ชีวิตก็จึงติดตันอยู่กับปัญหา ไม่รู้ว่าจะแก้ปัญหานั้นอย่างไร คนมีการศึกษามากมาย ที่ยังดับทุกข์ให้ตัวเองไม่ได้ก็เพราะเหตุนี้ เหมือนกับเรื่องราวของชายหนุ่มคนหนึ่ง ซึ่งปรากฏอยู่ในหนังสือเล่มหนึ่งของท่านอาจารย์โกเอ็นก้า ดังนี้
“วิชาว่ายน้ำวิทยา”
“ศาสตราจารย์หนุ่มคนหนึ่งออกเดินทางโดยเรือโดยสารเพื่อไปยังสถานที่แห่งหนึ่ง ถึงแม้ว่าเขาจะสำเร็จการศึกษาในระดับสูง แต่เขากลับมีประสบการณ์ในชีวิตเพียงน้อยนิดเท่านั้น บนเรือลำนั้นมีลูกเรือผู้ชราผู้หนึ่ง ซึ่งอ่านไม่ออกเขียนไม่ได้ ทุกเย็นลูกเรือผู้ชราจะมาหาชายหนุ่มในห้องพัก เพื่อฟังชายหนุ่มเล่าถึงเรื่องราวทางวิชาการต่างๆ มากมาย ซึ่งทำให้ชายชรารู้สึกประทับใจเป็นอย่างมาก
ค่ำวันหนึ่ง ชายหนุ่มถามชายชราว่า “ท่านเคยเรียนวิชาธรณีวิทยาหรือไม่”
“ไม่เคย มันคืออะไรหรือ”
“มันคือวิชาวิทยาศาสตร์ที่ว่าด้วยเรื่องของดิน”
“ลุงไม่ได้เรียน ลุงไม่เคยเข้าโรงเรียนหรือมหาวิทยาลัยใดๆ ทั้งสิ้น”
“โอ้ คุณลุงท่านได้เสียเวลาไปหนึ่งในสี่ของชีวิตท่านแล้ว”
ชายชราเดินจากมาด้วยสีหน้าที่เป็นทุกข์ พลางคิดว่า “เจ้าหนุ่มคนนั้นคงพูดความจริง เราคงเสียเวลาหนึ่งในสี่ของชีวิตไปแล้ว”
ค่ำวันถัดมา นักวิชาการหนุ่มถามชายชราอีกว่า “ท่านเคยเรียนวิชาสมุทรศาสตร์หรือไม่”
“มันคือวิชาว่าด้วยอะไร”
“มันคือวิชาวิทยาศาสตร์ที่ว่าด้วยเรื่องของทะเล”
“ลุงไม่เคยเรียนเรื่องนี้เลย”
“ท่านผู้เฒ่า ท่านเสียเวลาไปกว่าครึ่งของชีวิตแล้ว”
ชายชราเดินออกจากห้องของชายหนุ่มด้วยความเศร้าใจ พลางคิดว่า “โอ้ ฉันเสียเวลาไปกว่าครึ่งชีวิตแล้ว”
ค่ำวันถัดมาศาสตราจารย์หนุ่มยังคงตั้งคำถามกับกะลาสีคนเดิมว่า
“ลุงเคยเรียนวิชาอุตุนิยมวิทยาหรือไม่”
“มันคืออะไรหรือ ลุงไม่เคยได้ยินมาก่อน”
“มันคือวิชาวิทยาศาสตร์ที่ว่าด้วยลม ฝน และภูมิอากาศอย่างไรล่ะ”
“โอ ลุงไม่เคยรู้จักวิชานี้ ลุงไม่เคยไปโรงเรียนหรือแม้กระทั่งเรียนวิชาใดๆ ทั้งสิ้น”
“ลุงไม่เคยเรียนวิชาอะไรที่เกี่ยวข้องกับโลกใบนี้ที่ท่านอาศัยอยู่เลยหรือ ท้องทะเลที่ท่านใช้ในการหาเลี้ยงปากท้องของตนเอง แม้กระทั่งอากาศที่ท่านหายใจอยู่ทุกวัน โอ! ท่านผู้เฒ่า ท่านเสียเวลาไปกว่าสามในสี่ของชีวิตท่านแล้ว”
พอได้ฟังอย่างนี้ ชายชรารู้สึกเป็นทุกข์อย่างยิ่ง
วันถัดมา ชายชราวิ่งเข้ามาหาชายหนุ่ม พลางร้องตะโกนว่า “ท่านศาสตราจารย์ ท่านเคยเรียนวิชาว่ายน้ำวิทยามาบ้างหรือไม่”
“อะไรคือวิชาว่ายน้ำวิทยา”
“ท่านว่ายน้ำเป็นหรือเปล่า”
“ผมว่ายน้ำไม่เป็น!”
ลูกเรือผู้ชราบอกว่า “โอ้ลูกเอ๋ย! ลูกเสียเวลาไปทั้งหมดของชีวิตแล้ว เรือของเรากระแทกกับหินโสโครกและกำลังจะจมลง มีแต่ผู้ที่ว่ายน้ำเป็นเท่านั้นจึงจะสามารถว่ายไปยังชายหาดใกล้ๆ ได้ แต่สำหรับผู้ที่ว่ายน้ำไม่เป็นก็คงจะต้องจมลงไปพร้อมกับเรือ ลูกอาจต้องทิ้งชีวิตของลูกไว้ที่นี่แล้ว
ลูกอาจเรียนวิชาต่างๆ มากมายมาจากทั่วโลก แต่หากลูกไม่ได้เรียนวิชาว่ายน้ำวิทยา ความรู้ต่างๆ ที่ร่ำเรียนมาก็จะสูญเปล่า ลูกอาจจะเคยเขียนหนังสือเกี่ยวกับการว่ายน้ำ อาจจะเคยวิพากษ์ทฤษฎีต่างๆ อย่างเฉียบแหลม แต่สิ่งเหล่านั้นก็ไม่สามารถช่วยอะไรได้ หากลูกไม่ลงไปในน้ำด้วยตัวเอง ลูกต้องเรียนวิธีการว่ายน้ำ...”
วิชาชีวิตก็ไม่ต่างอะไรกับวิชาว่ายน้ำในเรื่องนี้ เราทุกคนจำเป็นต้องเรียนเอาไว้ เพราะวันหนึ่งเราอาจเผชิญกับภาวะที่เรือชีวิตจะต้องชนหินโสโครกในรูปแบบใดรูปแบบหนึ่งอย่างแน่นอน
