นักสะสมหนังสือเก่าหมายเลขหนึ่ง ‘ธงชัย ลิขิตพรสวรรค์’

โดย...อินทรชัย พาณิชกุล ภาพ กิจจา อภิชนรจเลข

ป้ายเขียนคำว่า ‘ต้นฉบับ’ ที่ติดไว้เด่นหราหน้าบ้านทาวน์โฮม 3 ชั้น กลางซอยวัดบัวขวัญ 18 ย่านงามวงศ์วาน เป็นที่รับรู้กันว่าที่นี่คือกองบัญชาการใหญ่ของสำนักพิมพ์ต้นฉบับอันโด่งดังในแวดวงหนังสือ

อีกทั้งยังเป็นห้องสมุดส่วนตัวที่รวบรวมหนังสือเก่าแก่หายากเอาไว้มากที่สุดในเมืองไทย

บ่ายวันนั้น ท่ามกลางอากาศร้อนอบอ้าว อ้วนธงชัย ลิขิตพรสวรรค์ ผู้ก่อตั้งสำนักพิมพ์ต้นฉบับและเจ้าของบ้าน ผู้ได้รับยกย่องว่าเป็นนักสะสมหนังสือเก่าหมายเลขหนึ่ง ยิ้มแย้มแจ่มใสให้การต้อนรับ

“น่าจะประมาณ 3 หมื่นกว่าเล่มครับ ... อ้อ ไม่รวมที่เก็บไว้ในโกดังอีกนะ รวมแล้วน่าจะสัก 56 หมื่น”

พี่ใหญ่ใจดีแห่งแวดวงหนังสือ ภายใต้เสื้อเชิ้ตสีชมพูหวานแหวว ผูกเนกไทเนี้ยบ กางเกงสแล็กส์ บอกอย่างอารมณ์ดี ขณะเดินพาทัวร์ภายในห้องต่างๆ ที่มีหนังสือที่เก่าคร่ำครึ ทั้งปกและเนื้อในเหลืองซีด วางเรียงเป็นระเบียบอยู่บนชั้น

เหลียวมองรอบกาย ไล่ตั้งแต่โถงชั้นล่าง เดินขึ้นวันไดวนมาชั้นสองจนถึงชั้นสาม ล้วนมีแต่กองทัพหนังสือหลากหลายหมวดหมู่ บางเล่มอายุอานามนับร้อยปี บางเล่มมีเพียงเล่มเดียวในประเทศไทย บางเล่มราคาแพงนับแสนบาท มิต้องเอ่ยถึงเรื่องของคุณค่าที่ไม่สามารถประเมินได้

ชั่วขณะนั้น ไม่ว่าใครก็รู้สึกคล้ายกับเดินพลัดหลงเข้ามาในป่าอักษร

“พี่จบปริญญาตรีและโทจากคณะรัฐศาสตร์ จุฬาฯ แต่ชื่นชอบหลงใหลในเรื่องประวัติศาสตร์ พงศาวดาร วรรณคดี ศิลปวัฒนธรรมมาตั้งแต่เด็ก พอเริ่มทำงาน มีเงิน ก็ซื้อหนังสือเก็บสะสมมาเรื่อย ตั้งแต่ปี 2535 จนถึงปีนี้ก็ปาเข้าไป 21 ปีแล้ว”

แหล่งหนังสือโบราณล้ำค่ายิ่งกว่าขุมทองแมคเคนน่าในภาพยนตร์ฮอลลีวู้ดสำหรับเขา เสาะหามาจากกองหนังสือในร้านหนังสือที่สวนจตุจักร ยูเนี่ยนมอลล์ ตลาดคลองถมในคืนวันเสาร์ งานสัปดาห์หนังสือ และอีกจำนวนไม่น้อยที่เทียวไล้เทียวขื่อขอซื้อมาจากครอบครัวของนักอ่านตัวฉาจผู้ล่วงลับไปแล้ว

“ไม่ตั้งเป้าว่าจะต้องซื้อเล่มนั้นเล่มนี้ มันเป็นเรื่องของจังหวะเวลามากกว่า บางเล่มรู้ว่ามีแต่หาเท่าไหร่ก็ไม่เจอ วันดีคืนดีเดินไปพบเหมือนโชคช่วย แพงแค่ไหนก็ต้องซื้อ อย่าถามดีกว่าว่าเสียเงินไปเท่าไหร่ น่าจะหลายล้าน (หัวเราะ)

พี่เคยเหมาหนังสือกว่า 20-30 เล่ม เพียงแค่อยากได้หนังสือเล่มเล็กๆ บางๆ เล่มเดียวที่มันซ่อนอยู่ตรงกลาง เพราะถ้าเราซื้อเล่มเดียว เจ้าของร้านก็จะรู้ว่าเราต้องการมาก นี่เป็นหนึ่งในยุทธวิธีการซื้อหนังสือเก่า” เขาหัวเราะเหมือนผู้กำชัย

ไฮไลต์ของชีวิตนักสะสมหนังสือเก่าของธงชัย เป็นเล่มที่ชื่อว่า “GRAMMATICA LINGUE THAI” นับว่าราคาแพงที่สุดที่เขาครอบครองไว้ ประมูลมาในงาน Bangkok Auction ในราคา 7.3 หมื่นบาท เป็นตำราเรียนภาษาไทยของชาวตะวันตก พิมพ์ครั้งรัชกาลที่ 3 ปีสุดท้าย 2393 โดย สังฆราชปาเลอกัว พิมพ์ที่โรงพิมพ์อัสสัมชัญ จำนวน 60 ก๊อปปี้เท่านั้น

ในวงการพระเครื่องมีพระเครื่องชุดเบญจภาคี อันถือได้ว่าเป็นสุดยอด ในวงการหนังสือโบราณก็มีเช่นกัน นั่นคือ ประชุมพงศาวดารภาค 1-82 หนังสือที่รวบรวมพงศาวดารต่างๆ และตำนานเก่าแก่ที่สำคัญในสยามประเทศแต่โบราณมา มีทั้งหมด 82 ภาค ราชกิจจานุเบกษา ร.5 เป็นเอกสารที่หายากมาก มีการนำมารวบรวมได้ทั้งหมดครบชุด 35 เล่ม ธรรมศาสตร์วินิจฉัย วชิรญาณวิเศษ หนังสือรายสัปดาห์ในสมัยรัชกาลที่ 5 เริ่มออก พ.ศ. 2429-2437 โดย พระเจ้าน้องยาเธอพระองค์เจ้าคคณางค์ กรมหลวงพิชิตปรีชากร ขณะดำรงตำแหน่งสภานายกหอพระสมุดวชิรญาณ ได้ทรงนำเรื่องราวที่รวบรวมได้จากกรรมการหรือสมาชิกของหอพระสมุด มาตีพิมพ์ออกเป็นวารสารหรือหนังสือ ซึ่งในหนังสือเล่มนี้เองที่เริ่มมีการแปลวรรณกรรมตะวันตกในรูปของนิทาน เช่น นิทานอีสปปกรณัม เพื่อสอนคติธรรมและให้ความบันเทิงเผยแพร่ในเมืองไทยเป็นครั้งแรก มีทั้งหมด 9 เล่ม

ชุดสาส์นสมเด็จ 55 ภาค เป็นพระราชหัตเลขาส่วนพระองค์ที่สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงติดต่อกับสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ พิมพ์ครั้งที่ 1 เป็นหนังสือชุดที่พิมพ์งานศพ 55 ภาค

เสน่ห์ของหนังสือเก่าอยู่ตรงข้อมูลองค์ความรู้ทางประวัติศาสตร์ที่อยู่ในหนังสือเหล่านั้น หลายเล่มไม่ได้รับการพิมพ์ซ้ำ หลายเล่มก็กระจัดกระจายหายสาบสูญไปไม่ทราบชะตากรรม เมื่อ พ.ศ. 2540 เขาจึงตัดสินใจเปิดสำนักพิมพ์ต้นฉบับขึ้น เพื่ออนุรักษ์เผยแพร่มรดกทางปัญญาต่อไปยังคนรุ่นหลัง

“หนังสือพวกนี้เป็นหนังสือสำคัญของประเทศ ถ้าไม่ตีพิมพ์จะหายสาบสูญ” ชายเจ้าของฉายาอ้วน ต้นฉบับ ย้ำคำแน่นหนัก

ห้องสมุดส่วนตัวแห่งนี้ เจ้าของบ้านจัดเก็บรวบรวมไว้เป็นหมวดหมู่ แบ่งเป็น 15 ประเภท ประวัติศาสตร์ พงศวดาร โบราณคดี ศิลปวัฒนธรรม ประวัติบุคคลสำคัญ กฎหมาย ศาสนา วรรณคดี วรรณคดีจีน สถานที่และท่องเที่ยว เรื่องแปลจากต่างประเทศ หนังสือหัวก้าวหน้า หนังสือรัชกาลที่ 4,5,6 ทหาร และเบ็ดเตล็ด แต่ละสัปดาห์ แต่ละเดือน มีนักศึกษาระดับปริญญาโทและเอก หมุนเวียนเข้ามาศึกษาหาความรู้อยู่เป็นประจำ บางโอกาสได้ต้อนรับคณะนักวิชาการจากต่างประเทศด้วย

ขณะที่บนโต๊ะทำงานอันรกระเกะระกะไปด้วยหนังสือ เผยให้เห็นอุปกรณ์สำคัญที่นักสะสมหนังสือเก่าขาดไปไม่ได้เลยอย่างแปรง กาว และสกอตช์เทปอย่างดีแบบที่ใช้กันในพิพิธภัณฑ์ระดับโลก

“ถามว่าหนังสือทุกเล่มอ่านหมดไหม ขอบอกว่าผ่านมือพี่ทุกเล่มดีกว่า ก่อนขึ้นชั้นวางก็ต้องดูคร่าวๆ ว่าเป็นเรื่องเกี่ยวกับอะไรเพื่อจะจัดได้ถูกหมวด ส่วนเรื่องบำรุงรักษาก็ทำความสะอาดเช็ดถู เคาะฝุ่นออก เล่มไหนชำรุดก็ต้องมานั่งซ่อมแซม ทำเองคนเดียวทั้งนั้น ถ้าไม่ไหวก็ต้องส่งซ่อม แล้วจะมีทำความสะอาดครั้งใหญ่ประมาณสัปดาห์ละครั้ง ยอมรับว่าต้องดูแลเป็นพิเศษมาก บางเล่มให้ยืมไม่ได้จริงๆ ต้องอ่านตรงนี้แล้วถ่ายรูปไป ห้ามซีรอกซ์ ตอนนี้เลยพยายามแปลงเป็นไฟล์ PDF จะได้ค้นหากันง่ายหน่อย”

“รู้สึกภูมิใจที่ได้แบ่งปันในสิ่งที่เรามีแก่คนอื่น ใครหาหนังสือเก่าๆ หนังสือหายากหาไม่ได้แม้แต่ในหอสมุดแห่งชาติ ก็จะรู้ว่าต้องมาถามพี่ พี่พูดเสมอว่าอย่าหวงความรู้ พี่พร้อมแบ่งปันเสมอ แต่ไม่ขาย นอกเสียแต่ว่าหนังสือเล่มนั้นมีเกินกว่า 2 ก๊อปปี้” พี่อ้วนยิ้มอย่างใจดีเช่นเคย ตั้งแต่เริ่มต้นสนทนาจนจบประโยคสุดท้าย

ก่อนจากกัน เขาแนะนำเคล็ดลับในการใช้ชีวิต ซึ่งเจ้าตัวบอกว่าได้มาจากการคลุกคลีกับหนังสือมาชั่วชีวิตว่า

“อ่านหนังสือเยอะๆ จะเป็นได้คนมีเสน่ห์”