ธรรมบรรยายจากมุมไบ มงคลสูตร...สู่การเจริญวิปัสสนา (ตอน ๑๔)

โดย...พระอาจารย์อารยะวังโส

คำว่า “บูชา” เป็นอาการแสดงออกในทางพฤติกรรม คือ จากพฤติจิต สู่พฤติกรรม คนที่มีศีลธรรม มีจริยธรรม มีคุณธรรม จะรู้จักคำว่า “บูชา” รู้จักการเคารพ รู้จักการสักการะ รู้จักบูชาบุคคลที่ควรบูชา เช่น พ่อแม่ ผู้มีคุณ ครูบาอาจารย์ และรู้จักทันทีว่า อะไรควรไม่ควรตามฐานะ

ต่อไปข้อที่ ๔ “ปะฏิรูปะเทสะวาโส จะ” เรื่องนี้สำคัญมาก คือ การอยู่ในประเทศอันสมควร ถ้าเราพูดพอให้เข้าใจ การเกิดในประเทศ หรือการหาสังคม ณ ปัจจุบัน ก็น่าจะมีความคล้ายกัน เมื่อก่อนเราเรียกว่าเกิดในประเทศ ก็คือการเข้าหาพื้นที่สังคมที่อุดมสมบูรณ์ด้วยศีลธรรม ในพื้นที่นี้มีสิ่งที่เป็นมงคล มีคนดี มีครูบาอาจารย์ มีการกระทำที่ดีของสังคม เราไปอยู่ในสังคมที่ดี เราก็ได้รับการสั่งสอนที่ดี ได้รับการเกื้อกูลให้ทำความดี ดังนั้นประเทศหรือสังคมจึงเป็นเรื่องที่สำคัญมาก

ข้อที่ ๕ “ปุพเพ จะ กะตะปุญญะตา” ความเป็นผู้มีบุญอันทำไว้ในกาลก่อน นี่คือให้คำนึงถึงการกระทำที่มีผล แสดงว่าตรงนี้จะต้องเป็นศรัทธาที่มั่นคง มีความศรัทธาความเชื่อมั่นในความจริงที่มีอยู่ในธรรมชาติ ต้องเชื่อเรื่องหนึ่งก็คือ เรื่องของกฎแห่งกรรม นี่ไม่ใช่เรื่องเล่นๆ กับการที่ใครจะเชื่อเรื่องกฎแห่งกรรม เพราะ “บุญที่ทำไว้ในกาลก่อน” คือการเชื่อเรื่องกฎแห่งกรรม การเชื่อกฎข้อนี้จึงจัดอยู่ในหมวดสัทธา ๔ ของพระพุทธศาสนา ได้แก่

สัทธาข้อที่ ๑ กัมมสัทธา คือ มีความศรัทธา มีความเชื่อในเรื่องของกรรม

สัทธาข้อที่ ๒ วิปากสัทธา คือ มีความศรัทธา มีความเชื่อในเรื่องผลของกรรม

สัทธาข้อที่ ๓ กัมมัสสกตาสัทธา คือ มีความศรัทธา มีความเชื่อในความเป็นจริงว่า สัตว์ทั้งหลายอาศัยกรรม

สามข้อนั้น เป็นเรื่องของการเข้าใจในความเป็นจริงของโลกนี้อย่างเป็นธรรมดา เป็นการเตรียมตัวในขั้นเชื่อเรื่องของศีลธรรม มีความเกรงกลัวบาป สะดุ้งกลัวต่อบาป ไม่อยากจะทำบาปกรรมแล้วในขั้นนี้ แต่สัทธาข้อที่ ๔ นี้ บ่งบอกถึงความเป็นพุทธะ หรือชาวพุทธที่แท้จริง คือ ตถาคตโพธิสัทธา เป็นความเชื่อมั่นในธรรมะที่ตรัสรู้ของพระพุทธเจ้าที่เป็นอริยสัจ ความเชื่อศรัทธาในธรรมะของพระพุทธเจ้านี้ เป็นไปเพื่อดับสิ้นกรรม การดับสิ้นกรรม ก็คือ การสิ้นกิเลส, การสิ้นกิเลส ก็คือ การไม่เกิดอีกต่อไป คือการออกไปจากวัฏสงสารวนเวียนของความทุกข์

เพราะฉะนั้น นี่จึงดูเหมือนธรรมดามากในเรื่องของบุญที่ทำไว้ในกาลก่อน แต่แท้ที่จริงนั้นเป็นเรื่องการเชื่อกฎแห่งกรรม ที่ทำให้เราตั้งมั่นว่า การที่เรามีทุกอย่างในปัจจุบัน ไม่ว่าฐานะความเป็นมนุษย์ก็ดี มีสมบัติก็ดี ก็เพราะเราทำดีมา ผลจึงถึงปัจจุบัน และให้เราก็ต้องทำดีต่อไป ตรงนี้เป็นการเชื่อในคติกรรมของพุทธศาสนา อันเน้นที่ปัจจุบันว่าต้องทำดีต่อไป ถ้าสิ่งใดที่ไม่ดี ก็ทำให้ดี ขาดเหลืออะไรมาก็ต้องเติมเข้าไป

สังเกตหรือไม่ว่า ขั้นที่ ๑, ๒, ๓, ๔ และ ๕ นี้จะต่อเนื่องกัน พอมาถึงขั้นที่ ๖ ก็จะต่อเนื่องจากขั้นที่ ๖ คือ เมื่อเราเข้าใจเรื่องกรรมเก่า หรือผลบุญที่เกิดขึ้นจากการกระทำแล้ว เข้าใจเพื่ออะไร ก็เพื่อความมั่นคงในการกระทำความดี ณ ปัจจุบัน

นี่จึงให้เข้าสู่ขั้นที่ ๖ คือ “อัตตะสัมมาปะณิธิ” คือ การตั้งตนประพฤติตนชอบ ถูกต้องตามธรรม ข้อนี้เป็นการย้ำอีกครั้งว่า ต้องทำปัจจุบันให้ถูกต้องตรงตามธรรม และขั้นที่ ๖ นี้เท่ากับว่าเป็นการรองรับขั้นที่ ๕ ด้วยในทันที คือเน้นว่าปัจจุบันคุณต้องทำความดีนะ “อัตตะสัมมา...” คือการประพฤติตนชอบตามหลักศีลธรรม ยังไม่ได้พัฒนาในขั้นโลกุตรธรรม แต่ถ้าคนเราเดินมาถึงแค่จุดนี้ได้ แสดงว่าเราตรวจสอบตนเองได้ว่า ต้องเป็นผู้มีกาย วาจา ใจ ที่สุจริต คือ กาย วาจา ใจ ที่ต้องมีศีลมีธรรม กาย วาจา มีศีลกำกับ จิตมีธรรมะ ก็คือ กาย วาจา ใจนั้น ตั้งอยู่ในความสุจริต ไม่ประพฤติความชั่วทั้งกาย วาจา ใจ ตรงนี้คือเบื้องต้นของการเดินทางเข้าสู่เส้นทางพระพุทธศาสนาที่สอนเรื่องของกุศลกรรมบถ ๑๐ ดังนั้น สิ่งที่เราต้องกระทำคือกุศล ๑๐ อย่าง ประกอบด้วย กายกรรม ๓ วจีกรรม ๔ มโนกรรม ๓ และให้ละ คือ ไม่กระทำในอกุศลทั้ง ๑๐ ทางกาย วาจา ใจ เช่นเดียวกัน คือ กายกรรม ๓ วจีกรรม ๔ มโนกรรม ๓ ที่ต้องละ คือสำคัญที่สุดตรงนี้ คือ หัวใจการสอนของพระพุทธศาสนาที่แท้จริง

ฉะนั้น ถ้ามีใครถามท่านทั้งหลายว่า พุทธศาสนาสอนอะไรในเบื้องต้น ท่านทั้งหลายต้องตอบว่า พระพุทธศาสนาสอนให้มีกรรมบถทั้ง ๑๐ เป็นกุศล ถึงจะถูกต้อง ไม่ใช่มีศีล ๕ เพราะศีล ๕ นั้นเกิดมาก่อนพระพุทธศาสนา และมีในทุกๆ ศาสนา แต่พุทธศาสนาเน้นตรงนี้ คือ เน้นกรรม เน้นการกระทำที่ต้องเป็นกุศลทั้ง ๑๐

ท่านต้องตอบอย่างนี้ถึงจะเป็นชาวพุทธที่ถูกต้อง ไม่ใช่เหมือนกับที่พวกเราชอบพูดว่า พุทธศาสนาสอนให้เรามีศีล ๕

ศีล ๕ เป็นส่วนประกอบเพื่อให้เกิดการกระทำทางกาย วาจา แต่ยังไม่ได้ควบคุมถึงจิต แต่พุทธศาสนาสอนให้ควบคุมทั้ง ๓ ทาง โดยต้องมีศีลธรรม คือกาย วาจา ใจ จะต้องสมบูรณ์พร้อมทั้ง ๑๐ อันเป็นกุศล

จุดตรงนี้ที่เน้นกรรมบถ ๑๐ คือ การทำให้มีสติและสัมปชัญญะในการควบคุมจิตและกาย การประพฤติปฏิบัติธรรมจึงเริ่มตรงนี้ การเจริญสติ ทั้งกุศลกรรมบถทั้ง ๑๐ จึงเกิดขึ้นได้ และย่อมทำให้เกิดสติอันสมบูรณ์ นั่นหมายถึง มีสัมปชัญญะพร้อมด้วย เพราะฉะนั้น ถ้าตรงนี้ยังไม่ตั้งพร้อม การเจริญสติจะดำเนินต่อไปไม่ได้เลย

สติปัฏฐาน ๔ หรือวิปัสสนาญาณ จึงเริ่มตรงนี้ แต่ก็ยังต้องมีความถึงพร้อมมากกว่านี้ ซึ่งต้องดูมงคลข้อต่อไป

ข้อที่ ๑๑ “มาตาปิตุอุปัฏฐานัง”

ข้อที่ ๑๒ “ปุตตะ”

ข้อที่ ๑๓ “ทารัสสะ สังคะโห”

อ่านต่อฉบับหน้า