หาความสุข จากความทุกข์

โดย...หนูดีวนิษา เรซ

เวลานี้ หลวงปู่ติช นัท ฮันห์ แห่งหมู่บ้านพลัม ได้เดินทางมาอยู่ในประเทศไทยแล้ว และคณะหมู่บ้านพลัมในเมืองไทย ได้ร่วมกันจัดงานภาวนาให้กับบุคคลทั่วไปหลายครั้ง ตลอดทั้งเดือน เม.ย.นี้ และจะไปจบที่ การทอดผ้าป่าสำหรับร่วมสร้างวัดพลัมในประเทศไทยเป็นงานสุดท้าย ในวันที่ 28 เม.ย. ณ วัดพลัม ประเทศไทย ที่ ต.หนองสาหร่าย จ.นครราชสีมา

หนูดีเอง มีช่วงที่อยู่ในประเทศไทย พอดีกับงานภาวนาสำหรับครู ชื่อ “Happy Teachers will Change the World” หรือ “ครูที่มีความสุขจะเปลี่ยนแปลงโลกใบนี้” ที่จัด ณ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย และโอกาสอันดีที่ได้ฟังหลวงปู่ธรรมบรรยาย ทั้งสำหรับนักการเมืองและผู้นำ ที่มหาวิทยาลัยมหิดล ศาลายา รวมถึงการธรรมบรรยายสำหรับคุณครูด้วย งานนี้ คุณครูที่โรงเรียนวนิษา ได้มาร่วมภาวนาหลายคนทีเดียว เพราะเราอยากให้การปฏิบัติพุทธในแนวนี้ ได้ซึมซับเข้าไปในตัวครู และถ่ายทอดไปสู่เด็กด้วย

ครั้งนี้ หลวงปู่ก็ยังคงคำสอนที่หนูดีนำมาใช้กับชีวิตเสมอๆ ท่านย้ำในเรื่องเดิมๆ และมีตัวอย่างประกอบใหม่ๆ แต่ทั้งหมดนี้ ก็เป็นอย่างที่ท่านบอกว่าเคยมีคนพูดถึงท่านว่า “หลวงปู่ไม่เห็นสอนอะไรเลย นอกจากการหายใจ” และท่านก็บอกว่า “อาตมาก็เห็นจริงตามนั้น” ทำเอาคนหัวเราะกันลั่นฮอลล์เลยค่ะ

คำสอนที่หนูดีชอบมากคือ “No Mud, No Lotus” หรือ “ไร้โคลน ก็ไร้บัว”

ซึ่งเป็นคำเปรียบเปรยที่ว่า ดอกบัวงดงามดอกหนึ่ง ถูกสร้างขึ้นมาจากโคลนตม ถ้าเราไม่มีโคลน ดอกบัวก็ไม่สามารถเจริญเติบโตได้ ดังนั้น เราไม่ควรจะรังเกียจโคลน เพราะเราไม่สามารถรักแต่ดอกบัวได้ เพราะเมื่อเราพิจารณาให้ดีแล้ว ดอกบัวก็ประกอบด้วยสิ่งที่ไม่ได้เป็นดอกบัวทั้งสิ้น Lotus is Made of NonLotus Elements

ถ้าเราฝึกวิธีการมองอย่างลึกซึ้ง เราจะมองเห็นว่า ดอกบัว ประกอบไปด้วยก้อนเมฆ หยาดน้ำฝน ลำธาร ก้อนหิน ดิน และโคลนตม ดอกบัวไม่สามารถเติบโตบนก้อนกรวด หรือเติบโตบนความว่างเปล่าได้

ก็เหมือนกับ “ความสุข” ที่ดูเป็นสิ่งสวยงามและใครๆ ต่างแสวงหา แต่ความสุข ก็ไม่สามารถดำรงอยู่อย่างเป็นเอกเทศได้ เราจะรู้ได้อย่างไรว่าอะไรคือความสุข หากเราไม่เคยพบความทุกข์มาก่อน

ดังนั้น หน้าที่ของชาวพุทธที่ดี ไม่ใช่การกลัวและหลีกหนีความทุกข์

แต่เป็นการเข้าใจอย่างถ่องแท้ว่า ความทุกข์ เป็นกระบวนการหนึ่งของความสุข

ในงานภาวนาสำหรับนักการเมืองและผู้นำ ที่จัด ณ มหาวิทยาลัยมหิดล ศาลายา มีคนลุกขึ้นถามว่า เขานอนไม่ค่อยหลับ กว่าจะหลับได้ก็นาน เพราะคิดเรื่องนั้นเรื่องนี้เต็มไปหมด ถามหลวงปู่ว่า จะทำอย่างไรดี ซึ่งหลวงปู่ตอบง่ายๆ ว่า ตรงนี้ เราต้องกลับมาที่ “การคิดอย่างถูกต้อง” หรือ “สัมมาทิฏฐิ” เพราะการคิดอย่างถูกต้อง จะทำให้เรามีชีวิตที่เบาสบาย

“การคิดอย่างถูกต้อง” หนูดีเคยคิดว่า หมายถึง การคิดอย่างที่คนดีๆ จะพึงคิด เช่น ไม่เอาเปรียบใคร ไม่คิดร้ายต่อใคร ไม่คิดไปทำร้ายใคร ฯลฯ แต่จริงๆ แล้ว “การคิดอย่างถูกต้อง” นั้น หมายความรวมถึง การคิดอย่างไม่เอาเปรียบและเบียดเบียนตัวเองด้วย การคิดหลายๆ อย่างของเรานี่เบียดเบียนตัวเองจริงๆ เลยค่ะ ทั้งการคิดวนไปวนมากับเรื่องที่เราตัดสินใจผิดพลาดไปแล้ว การคิดกังวลกับปัจจุบัน เสียใจกับอดีต และหวาดกลัวอนาคต ทั้งหมดนี้ส่งผลที่เห็นได้ชัดๆ คือ โรคนอนไม่หลับของคนเมืองใหญ่ในปัจจุบัน

การทำตัวให้มีความสุขบนความถูกต้อง คือ หน้าที่ของผู้ปฏิบัติในวิถีพุทธ ดังนั้น การคิดที่ทำให้ทุกข์ การกระทำที่ทำให้ทุกข์ จึงเป็นแหล่งที่มาชั้นดีของความสุข หากเราไม่กลัวเสียอย่างที่จะสบตากับความทุกข์ของตัวเอง

การปฏิบัติในแนวของหลวงปู่ติช นัท ฮันห์ ได้ช่วยปลดล็อกความคิดให้หนูดีหลายอย่างเลยทีเดียว จากที่ผ่านมาคิดว่า การปฏิบัติให้ “ถึง” คือ การทำตัวให้ดีเป็นหลัก แต่เมื่อปฏิบัติไปเรื่อยๆ ก็คิดว่า การปฏิบัติทำให้เรามีความสุข โดยมุ่งเน้นไปที่ “ความสุข” แต่แท้จริงแล้วความสุขที่หนักแน่นที่สุดอย่างหนึ่ง มาจากการที่เราบอกตัวเองว่า ฉันจะเลิกกลัวความทุกข์อีกต่อไป

และลงมือใช้ชีวิตแบบคนไม่กลัวความทุกข์

แต่การไม่กลัวความทุกข์นั้น เราก็ย่อมต้องมี “เครื่องมือจัดการกับความทุกข์” ที่ได้ผลจริงๆ ด้วย ไม่ใช่แค่คิดจะเดินเข้าสงครามโดยไม่มีอาวุธติดมือไปเลย

สิ่งที่หลวงปู่แนะนำให้ใช้จัดการกับความทุกข์ คือ “สติ และ ปัญญา” ซึ่งผ่านการใช้สติผ่านลมหายใจ การเดินอย่างมีจังหวะ (บางคนเรียกจงกรม) และค่อยๆ ทำตัวให้ผ่อนคลาย ก่อนค่อยๆ มองความทุกข์ของตัวเองด้วยเมตตา ค่อยๆ ทำไปเรื่อยๆ อย่างไม่วิ่งหนี

สิ่งที่หนูดีพบ ก็คือ เพียงแค่เรากล้าหันไปมองแบบไม่หวาดกลัว ความทุกข์ก็แทบจะหายไปกว่าครึ่งแล้ว หลังจากนั้นเมื่อเราเจริญสติไปเรื่อยๆ ส่วนใหญ่ทางออกก็มักจะค่อยๆ มาเอง

ที่สำคัญหากเรามี “ความคิดที่ถูกต้อง” ว่า ความทุกข์ไม่ใช่สิ่งตรงกันข้ามกับความสุข แต่ความทุกข์เป็นเส้นทางเริ่มต้นของความสุข เป็นกระบวนการหนึ่งของความสุข เราก็จะไม่วิ่งหนีความทุกข์อีกต่อไป เพราะเรารู้ว่า อีกไม่นานความทุกข์นี้ก็จะเปลี่ยนแปรเป็นความสุขนั่นเอง

และที่หนูดีชอบมาก ก็คือ ในโลกใบนี้หากเราเลือกจะไม่กลัวความทุกข์เสียแล้ว หนูดีพบว่า มันแทบไม่มีอะไรเหลือให้เราหวาดกลัวเท่าไรเลย