ตอบปัญหาธรรมที่ชาวบ้านควรรู้!? (ตอน ๘)

โดย...พระอาจารย์อารยะวังโส

ในทางพระพุทธศาสนาของเรา ได้สรุปกฎเกณฑ์แห่งเหตุและผลไว้หลายกฎ (นิยาม) โดยสรุปรวมลงที่ ๕ กฎ (นิยาม) ได้แก่

๑.อุตุนิยาม ได้แก่ กฎเกณฑ์เกี่ยวกับเรื่องอุณหภูมิ สภาพสิ่งแวดล้อมทางธรรมชาติ กฎเกณฑ์เกี่ยวกับดินฟ้าอากาศ ดังที่แสดงความเป็นเหตุเป็นผลให้ปรากฏในโลกใบนี้ ในทุกยุคทุกสมัยสามารถศึกษาให้เห็นความจริงเชิงประจักษ์ได้ด้วยปัญญาระดับธรรมดา ที่สามารถเข้าถึงสภาวะสัจจะ ซึ่งจะเห็นกระบวนการของการก่อเกิดสืบเนื่อง แปรปรวนเปลี่ยนไปของอุณหภูมิ สิ่งแวดล้อม ดินฟ้าอากาศ... แสดงถึงความเป็นธรรมดาๆ ว่า มันเป็นอย่างนี้ เพราะอาศัยสิ่งใด...

๒.พีชนิยาม ได้แก่ กฎเกณฑ์เกี่ยวกับการก่อกำเนิดสืบเนื่องของพืชพันธุ์ธัญญาหารทั้งหลาย แม้จนถึงวาระสิ้นสุดเปลี่ยนแปรไป โดยสะท้อนความเป็นจริงว่า ปลูกพืชเช่นใด ก็ออกผลเช่นนั้น...

๓.จิตตนิยาม ได้แก่ กฎเกณฑ์เกี่ยวกับการทำงานของจิต เรื่องของจิตลึกซึ้งมากกว่าการคิดค้นหาคำตอบแบบเชิงประจักษ์ ที่แสดงความเป็นรูปธรรมจับต้องมองเห็นได้ เพราะจิตเป็นนามธรรมอันก่อเกิดเกี่ยวข้องกับเจตสิก จะข้องแวะอาศัยอยู่กับอารมณ์ เกี่ยวเนื่องอยู่กับอารมณ์ จนก่อรูปนามสืบต่อตามจิตตวิถี ขับเคลื่อนส่งต่อไปสู่การกระทำทางรูป ที่แสดงออกในรูปของกรรมอันมีวิบากเป็นผล ให้หมุนวนขับเคลื่อนอยู่ด้วยอำนาจของกิเลสที่เข้าไปปรุงแต่งจิต จนกลายเป็นสังขารธรรมที่เคลื่อนวนอยู่ในวัฏสงสาร มีเกิดดับ ไม่จบสิ้น พบแต่ความทุกข์อยู่ร่ำไป ที่ต้องดำเนินไปภายใต้กรรมนิยาม

(อ่านต่อฉบับพรุ่งนี้)