กระแสนิยมเครื่องประดับลงยา (1)

โดย...สถาบันวิจัยและพัฒนาอัญมณีและเครื่องประดับแห่งชาติ (องค์การมหาชน)

การลงยา (Enamel) เป็นวิธีหนึ่งซึ่งได้รับความนิยมสูงสุดในการเพิ่มสีสันให้กับงานออกแบบเครื่องประดับ และได้รับการยกระดับจากการเป็นเพียงเทคนิคตกแต่งมาเป็นเคลือบ เพื่อปกป้องพื้นผิวและช่วยเพิ่มมิติใหม่ให้เครื่องประดับทองและเงิน โดยวิธีการลงยามีมากมายและมีความน่าสนใจและโดดเด่นไม่แพ้กัน

สำหรับตัวสารที่ใช้ลงยานั้น ทำมาจากสารสีคล้ายแก้วธรรมชาติ ซึ่งปกติจะประกอบด้วยผงโปรแตสเซียมและซิลิกาผสมกับน้ำมัน ทำให้เกิดสีสันที่สวยงามด้วยการใส่เมทัลลิออกไซด์ และนำสารดังกล่าวไปใช้กับกระเบื้องเคลือบ ทอง เงิน ทองแดง แก้ว และอื่นๆ ขณะที่ตกแต่งพื้นผิวด้วยการเผาอุณหภูมิต่ำ

กระบวนการใช้สีเคลือบรู้จักกันในอียิปต์ตั้งแต่ 1,600 ปี ก่อนคริสตศักราชและเมืองไมซีนี ซึ่งเป็นเมืองโบราณทางตอนใต้ของกรีซ จากช่วง 1,400 ปี ก่อนคริสตศักราช วิธีนี้ใช้กันอย่างจำกัดในกรีซ แต่ใช้กันอย่างแพร่หลายในเมืองไบแซนเทียม ในช่วงศตวรรษที่ 6 ในเมืองเวนิซ ตั้งแต่ศตวรรษที่ 15 และที่อื่นๆ ในยุโรปตั้งแต่ศตวรรษที่ 16 โดยเฉพาะที่ลิโมเกส ซึ่งได้กลายมาเป็นศูนย์กลางของการตกแต่ง ด้วยเครื่องเคลือบลงสี

เทคนิคนี้ถูกนำมาใช้ในอังกฤษตั้งแต่ศตวรรษที่ 9 และโดยเฉพาะตั้งแต่ปี 1750 เป็นต้นไป เทคนิคนี้ถูกนำไปใช้ตกแต่งเครื่องประดับ ด้วยวิธีการทั้งหมดที่กล่าวไปแล้วข้างต้น โดยใช้ทั้งกับทองคำ เงิน หรือทองแดง บางครั้งก็ใช้กับเหล็กหรือทองเหลือง เพื่อใช้กับการเคลือบแบบทึบแสง นอกจากนี้ยังมีการนำไปใช้บนแก้ว หรือผลึกแก้ว (Crystal) หรือบนรูปทรงต่างๆ หรืองานภาพนูนแกะสลัก

การทำลายนูน (Champleve) เป็นชื่อมาจากภาษาฝรั่งเศส กระบวนการนี้พื้นผิวของโลหะจะถูกทำเป็นช่อง ด้วยวิธีการแกะ การกัดสลัก การแกะสลักด้วยแสง และการบด หลังจากนั้นจึงทำการลงยา โดยพื้นของช่องจะทำให้เกิดพื้นผิวขึ้นได้ และยาที่ลงไว้ก็จะทำให้เกิดระดับต่างๆ ขึ้น ซึ่งจะเป็นตัวทำให้เกิดลวดลายต่างๆ ช่องต่างๆ ที่ตัดเข้าไปในเนื้อโลหะ และอุดด้วยผงเคลือบของสีต่างๆ หลังจากนั้นจึงเผาให้ยาที่ลงไว้หลอมละลาย หลังการเผาจะทำให้พื้นผิวราบเรียบ ด้วยสารบางชนิดและทำการขัดเงา เพื่อให้ปรับระดับพื้นผิวทั้งหมด วิธีนี้ส่วนใหญ่จะทำกับทองเหลืองและทองแดง แต่บางครั้งก็นำไปใช้กับทอง

สถาบันวิจัยและพัฒนาอัญมณีและเครื่องประดับแห่งชาติ (องค์การมหาชน) ขอเชิญร่วมการสัมมนาในหัวข้อ “ค้นหาทางออก...ฝ่าทางตัน...ส่งออกอัญมณีและเครื่องประดับไทยไปตลาดยุโรป” ในวันที่ 9 เม.ย.นี้ เวลา 13.30-16.00 น. ณ ห้องศรีสุริยวงศ์ โรงแรมตวันนา ถนนสุรวงศ์ สอบถามรายละเอียด โทร. 02-634-4999 ต่อ 444 (ไม่เสียค่าใช้จ่าย)