‘กราฟฟิตี’ บุกกรุงเทพฯ

โดย...อินทรชัย พาณิชกุล ภาพ ภัทรชัย ปรีชาพานิช

ไล่ตั้งแต่แนวกำแพงยาวใจกลางศูนย์การค้าสยามสแควร์ กระโดดข้ามฟากมาที่หอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร ข้ามสะพานหัวช้างไปยังตึกร้างแถวราชเทวี เลียบริมคลองแสนแสบ ยันผนังตึกแถวในชุมชนย่านพระราม 6 ซอย 9

ปรากฏภาพกราฟฟิตีขนาดมหึมา สีสันเตะตา จนใครต่อใครต่างหยุดยืนมองด้วยความตกตะลึง

ผลงานศิลปะข้างถนน หรือที่เรียกว่าสตรีตอาร์ต ทั้งหมดนี้เป็นส่วนหนึ่งของเทศกาลศิลปะที่ใหญ่ที่สุดงานหนึ่งในปีชื่อ “Bukruk/ ThaiEurope Connection” หรือชื่อไทยสั้นๆ ว่า “บุกรุก” จัดโดยตูดยุงแกลเลอรี นีโมสตูดิโอ บีเคเคอาร์ทเฮาส์ ภายใต้ความสนับสนุนจากสหภาพยุโรปและหอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร

ไฮไลต์อยู่ที่การพบกันระหว่างศิลปินกราฟฟิตีชั้นแนวหน้าของเมืองไทย 11 คน จับมือกับศิลปินรุ่นใหม่ไฟแรงจากฝั่งยุโรป 15 คน ผนึกกำลังสร้างสรรค์ผลงานแนวสตรีตอาร์ตตามสไตล์เฉพาะตัว บนพื้นที่เปิดกว้างใจกลางกรุงเทพ เรียกได้ว่าเป็นครั้งแรกกับความร่วมมือทางศิลปะครั้งสำคัญระหว่างศิลปินไทยและศิลปินยุโรป

พ่นกันสดๆ บนพื้นที่อิสระ อย่างไม่ต้องหลบๆ ซ่อนๆ

“คำว่า บุกรุก เป็นคำที่ใครได้ยินก็ต้องสะดุ้ง นัยหนึ่งคือการบุกรุกจู่โจมไม่ให้ทันตั้งตัว เหมือนกับวันดีคืนดี มีศิลปินกราฟฟิตีที่ไหนไม่รู้มาเคาะประตูบ้านคุณ แล้วบอกว่าขอพ่นกำแพงบ้านคุณได้ไหม (หัวเราะ) อีกนัยหนึ่งคือ ศิลปินชื่อดังจากฝั่งยุโรปยกโขยงมาบุกบ้านเรา เพื่อแจมงานศิลปะกับศิลปินไทยกันสดๆ” โบ-นิกันติ์ วะสีนนท์ หนึ่งในผู้ริเริ่มจัดนิทรรศการครั้งนี้ ยิ้มกว้าง

เธอเล่าว่าตอนที่ส่งจดหมายอีเมลไปเชิญศิลปินทั้ง 15 คน จาก 9 ประเทศ ทุกคนพากันประหลาดใจระคนตื่นเต้นกันสุดๆ และไม่รีรอที่จะตอบรับคำชวนมาเผยแพร่วัฒนธรรมกราฟฟิตี ณ ดินแดนแห่งรอยยิ้ม

กราฟฟิตี (Graffiti) มีรากศัพท์มาจากคำว่า Graffito ในภาษาอิตาลี แปลว่ารอยจารึก หรือรอยขีดข่วน ในความรับรู้ของคนทั่วไปคงนึกภาพกลุ่มวัยรุ่นใส่หน้ากากกันละอองสี มือถือกระป๋องสเปรย์ฉีดพ่นสีสันให้เป็นรูปร่าง จนเกิดเป็นภาพบนกำแพงสาธารณะ พวกเขาทำงานอย่างหลบซ่อน เงียบเชียบ และว่องไว ก่อนจะหายตัวไปไร้ร่องรอย ทิ้งไว้เพียงผลงานศิลปะอันสวยงามสะกดทุกสายตา

“กราฟฟิตีให้ความสนุก สะใจ ให้พื้นที่ในการบอกเล่าเรื่องราวต่างๆ ที่สำคัญที่สุดคือให้ชีวิตกับผม เพราะเป็นงานที่หาเลี้ยงชีพ เวลาผมอยากสนุก ผมชวนเพื่อนออกไปพ่นกราฟฟิตี เวลาผมอยากระบายความในใจ ผมก็หันไปหยิบสีสเปรย์ คนรู้จักผมก็เพราะพ่นกราฟฟิตี กราฟฟิตีเป็นอะไรที่ทำให้ผมเป็นผมทุกวันนี้” พัชรพล แตงรื่น หรือ อเล็กซ์ เฟซ (Alex Face) ศิลปินกราฟฟิตีระดับแถวหน้า เคยบอกไว้

จากเคยหลบๆ ซ่อนๆ อยู่ในเงามืด กราฟฟิตีก้าวออกมาประกาศศักดากลางห้างสรรพสินค้าชั้นนำ ผ่านดีไซน์บนเสื้อผ้าแนวสตรีตอาร์ต รองเท้าสุดชิกบนแผ่นสเกตบอร์ด แม้กระทั่งแบ็กกราวด์ในงานอีเวนต์ เช่นเดียวกับลวดลายที่อวดโฉมบนกำแพงทั่วทุกมุมเมือง ปัจจุบันหลายแห่งเริ่มเปิดพื้นที่ให้แสดงออก ให้คุณค่าต่อผลงานเหล่านี้ว่าเป็นศิลปะอีกแขนงหนึ่งไปแล้ว

“ระยะหลังๆ กราฟฟิตีได้การยอมรับมากขึ้น มันกลายเป็นงานที่เราไม่ได้ทำเพื่อเอาใจตัวเองอย่างเดียวแล้ว มันทำเงินได้ มันสร้างชื่อให้เรา ถ้ามือเราเจ๋ง งานเราดี ก็มีคนเชิญเราไปสร้างงาน อย่างเชิญไปออกแบบลายเสื้อผ้า รองเท้า ผลงานดีไซน์ในหนังสือ จนถึงจัดแสดงนิทรรศการศิลปะในแกลเลอรี” มามาฟากา (Mamafaka) หรือ ตั้ม-พฤษ์พล มุกดาสนิท ไรเตอร์ชื่อดัง ฉายภาพแวดวงกราฟฟิตีเมืองไทยในรอบหลายปีที่ผ่านมา

“ฝีมือศิลปินไทยเราก็ไม่แพ้ระดับโลกนะครับ” ศิลปินกราฟฟิตีร่างใหญ่นาม ทีอาร์เค (TRK) กล่าวย้ำอย่างมั่นใจ

คอกราฟฟิตีรอคอยที่จะได้ยลฝีไม้ลายมือและแนวคิดอันแพรวพราวของศิลปินจากฝั่งยุโรป พวกเขามาเพื่อโชว์ “ของ” ให้จารึกไว้บนกำแพงและในหัวใจของคนไทย ขณะเดียวกันก็มาเพื่อทำความรู้จัก แลกเปลี่ยนเรียนรู้ ท่ามกลางบรรยากาศมิตรภาพอันแน่นแฟ้นระหว่างกัน

ไม่ว่าจะเป็น อมองดีน อูรูตี และ นิโกลาส์ บาร์โรม จากฝรั่งเศส ลอว์ บรอส จากเยอรมนี แฮตตี สจวร์ตและเบน ไอน์ จากเกาะอังกฤษ อิบิเยและซาน จากสเปน ดาน บอตเลคและริค เฮดอฟ จากเนเธอร์แลนด์ อคากอร์เลโอเนกับครูเอลา เดนเฟร์ จากโปรตุเกส เดม จากอิตาลี ซัดโด จากโรมาเนีย และโบนอม จากเบลเยียม

ศิลปินฝั่งไทย นำทีมโดย อเล็กซ์ เฟซ บอน หริธร อัครพัฒน์ ค็อบบี อัญชลี อนันตวัฒน์ มามาฟากา ทีอาร์เค พีเซเว่น รักกิต ตะวัน วัตุยา และยุรี เกนสาคู

“ทุกคนดีใจกันมาก ผมเข้าใจว่าศิลปินจากฝั่งยุโรปส่วนใหญ่ยังไม่ค่อยเห็นงานจากฝั่งไทยเท่าไหร่นัก หลายคนไม่เคยเดินทางมาเมืองไทยมาก่อน บางคนแค่มาเที่ยว แทบทั้งหมดเพิ่งเคยมาสร้างงานครั้งนี้เป็นครั้งแรก

ทุกคนเป็นศิลปินรุ่นใหม่ไฟแรง มีสไตล์เป็นของตัวเอง ผมไม่กังวลเรื่องอีโก้นะครับ คิดแต่เรื่องความสนุกมากกว่า” ดาน บอตเลค ไรเตอร์จากเนเธอแลนด์ หัวเราะชอบใจ

ขณะที่ นิโกลาส์ บาร์โรม บอกว่า รู้สึกตื่นเต้นทุกครั้งที่จะได้ทำงานใหม่ๆ บนพื้นที่ใหม่ๆ

งานนี้จะมีพิธีเปิดเทศกาลอย่างเป็นทางการ ณ หอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร ในวันที่ 23 ก.พ. 2556 เนรมิตพื้นที่ 400 ตารางเมตร บริเวณชั้น 4 นำเสนอวัตถุผลงานภาพเขียนต้นฉบับ ภาพวาด และประติมากรรมจากศิลปินทั้ง 26 คน นอกจากนี้ยังแสดงผลงานกราฟฟิตีสดๆ ตั้งแต่พื้นที่สยามสแควร์ ภายในหอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร ตึกร้างแถวสะพานหัวช้าง เลียบคลองแสนแสบ ราชเทวี และอาคารร้างริมถนนพระราม 6 ซอย 9 ให้เห็นเต็มตา ไปจนถึงวันที่ 17 มี.ค.

ติดตามความเคลื่อนไหวได้ที่ www.bukruk.com

*หมายเหตุข้อมูลบางส่วนจากสารคดีเรื่อง กราฟฟิตี สีสันอันขบถ เรื่อง : รพีพรรณ สายัณห์ตระกูล / ภาพ : บันสิทธิ์ บุณยะรัตเวช ประเวช ตันตราภิรมย์ นิตยสารสารคดี ปีที่ 23 ฉบับที่ 271

เกี่ยวกับกราฟฟิตี

1.ปี ค.ศ. 1969 ชาวนิวยอร์กที่โดยสารรถไฟฟ้าใต้ดินเป็นกิจวัตรเริ่มสังเกตเห็นร่องรอยซึ่งใครบางคนทิ้งไว้ เพื่อประกาศถึงความมีตัวตน ร่องรอยที่ว่านั้นคือ “TAKI 183” ทากิเป็นวัยรุ่นในแมนฮัตตันที่เขียนชื่อตัวเองไว้ในทุกๆ ที่ที่เขาเดินทางไป คำว่า TAKI 183 ที่เขาเขียนปรากฏให้เห็นทั้งในรถไฟใต้ดินและสถานที่สำคัญอย่างบรอดเวย์ สนามบินเคนเนดี รวมถึงที่ต่างๆ ทั้งในนิวเจอร์ซีย์ คอนเนกทิคัต และสถานที่อื่นๆ ทั่วทั้งนิวยอร์ก นามนี้ถูกกล่าวขานว่าเป็นสัญลักษณ์แห่งการเริ่มต้นยุคสมัยของเหล่าไรเตอร์หรือนักเขียนกราฟฟิตีโดยแท้

2.เหตุการณ์สำคัญที่ส่งให้กราฟฟิตีกลายเป็นกระแสระดับสากลก็คือ การถือกำเนิดขึ้นของเว็บไซต์สำหรับกราฟฟิตีนาม “Art Crimes” ในโลกออนไลน์เป็นครั้งแรกเมื่อปี ค.ศ. 1994 เป็นเว็บไซต์ที่ให้ข้อมูลความรู้ต่างๆ เกี่ยวกับกราฟฟิตีด้วยภาษาที่เป็นกันเอง ทำให้ง่ายต่อการสร้างเครือข่ายในวงกว้าง ขณะเดียวกันก็ได้รับความเชื่อใจจากสมาชิก เพราะมีเงื่อนไขหรือวิธีการสมัครที่เข้มงวด พร้อมคำมั่นว่าจะรักษาข้อมูลความลับของเหล่าสมาชิกที่ไม่ต้องการเปิดเผยวิธีการทำงาน ปรากฏการณ์ที่อาร์ตไครมส์สร้างขึ้น ก่อให้เกิดแรงสะเทือนอย่างชัดเจนในแวดวงกราฟฟิตี

3.แม้ทุกวันนี้ กราฟฟิตีจะได้รับการยอมรับในวงกว้างมากขึ้น สามารถต่อยอดไปยังพื้นที่ศิลปะแขนงอื่นๆ มากมาย แต่ไรเตอร์จำนวนมากยังคงลุ่มหลงในมนต์เสน่ห์ของการ “บอมบ์” ตามที่ต่างๆ มากกว่าในพื้นที่ที่ถูกจัดเตรียม แม้บ่อยครั้งต้องเผชิญหน้ากับเจ้าหน้าที่ตำรวจ หลายคนยังคงเชื่อว่า กราฟฟิตีมีเสน่ห์สูงสุดก็ต่อเมื่อมันอยู่ในพื้นที่ที่ไร้กฎเกณฑ์กติกาใดๆ