‘ซองพลู และโถปริก’ ของสะสมแสนรัก ของ ประไพสิทธ์ ตัณฑ์เกยูร

นอกจาก ประไพสิทธิ์ ตัณฑ์เกยูร กรรมการผู้จัดการ บริษัท โบ๊ทเฮ้าส์ หัวหิน จะบริหารโครงการโบ๊ทเฮ้าส์เฟสใหม่อีก 2 ตึก

โดย...วราภรณ์

นอกจาก ประไพสิทธิ์ ตัณฑ์เกยูร กรรมการผู้จัดการ บริษัท โบ๊ทเฮ้าส์ หัวหิน จะบริหารโครงการโบ๊ทเฮ้าส์เฟสใหม่อีก 2 ตึก สร้างบนพื้นที่ 10 ไร่ ริมทะเลหัวหิน ตกแต่งสไตล์ฝรั่งเศส สะท้อนรสนิยมส่วนตัวที่ดูดีมีระดับแล้ว กิจกรรมยามว่างที่ประไพสิทธิ์นักการธนาคารที่ผันตัวเองมาลงทุนในอสังหาริมทรัพย์ ยังชื่นชอบการเก็บสะสมของเก่าสมัยโบราณตั้งแต่สมัยรัตนโกสินทร์ อาจเป็นเพราะเขาได้รับอิทธิพลความชอบของเก่ามาจากคุณย่ากระปุกทอง ซึ่งเกิดในรัชกาลที่ 5 ของเก่าล้ำค่าที่มีคุณค่าทางจิตใจที่เขาเก็บสะสม อาทิ ซองพลู ถ้วยชามเบญจรงค์ ของเล่นเจ้าฟ้า ขวดน้ำหอม น้ำปรุง ฯลฯ เป็นต้น

ประไพสิทธิ์ถ่ายทอดเรื่องเล่าจากคุณย่าเมื่อครั้งยังเยาว์ว่า สมัยก่อนคนโบราณมักอยู่บ้าน ไม่มีเรื่องตื่นเต้น จึงนิยมชื่นชมข้าวของสวยๆ พระเจ้าแผ่นดินสมัยรัตนโกสินทร์ในรัชการที่ 5 พระองค์มีพรสวรรค์ด้านศิลปะมากๆ เวลาพระองค์เสด็จประพาสต่างประเทศ พระองค์ก็จะไปซื้อของเก่ากลับมาสยามเป็นจำนวนมาก ของดีๆ จึงตกอยู่ที่เมืองไทย พอสมัยรัชการที่ 7 เกิดการเปลี่ยนแปลงการปกครอง ขุนนางก็นำของในวังออกมาขายเป็นจำนวนมาก จนเกิดเป็นเวิ้งนครเขษมเมื่อปี 2475 อย่างวังบางขุนพรหม เจ้านายต้องนิราศไปอยู่ต่างประเทศ ข้าวของในวังจึงหลุดออกมาอยู่ในตลาดขายของเก่าเป็นจำนวนมาก เช่น หยก เครื่องลายคราม ยุคนั้นวิวัฒนาการด้านศิลปะเมืองจีน ยุคจักรพรรดิคังซี จักรพรรดิเฉียนหลง เฟื่องฟูที่สุด

เขาเริ่มเก็บของเก่าด้วยตัวเองตั้งแต่เรียนชั้นประถม 7 เริ่มจากเก็บเครื่องลายคราม เครื่องเงิน เครื่องแก้วเจียระไน โดยคนไทยสั่งให้ช่างยุโรป เบลเยียมทำตามลวดลายแบบไทยๆ อีกทั้งยุคหนึ่งคุณชวดขายเครื่องแก้วเจียระไนจึงมีเก็บเป็นจำนวนมาก

ของสะสมของรักของห่วงที่มีอายุนับ 100 ปี หนึ่งในนั้นคือ “ซองพลู” อุปกรณ์ชิ้นหนึ่งในชุดเชี่ยนหมาก ที่ประกอบไปด้วย จอกหมาก ซองพลู ตลับ ถาดรอง ฯลฯ ถือเป็นของใช้ประจำตัวของคนในยุคโบราณ สมัยก่อนซองพลูมักทำจากทองเหลือง สัมฤทธิ์ แต่สำหรับพระเจ้าแผ่นดินสมัยกรุงรัตนโกสินทร์มักทำจากทองคำ ฝีมือแกะสลักฉลุของช่างฝีมือชาวจีนที่ได้ชื่อว่ามีฝีมือชั้นยอดในการแกะสลัก โดยคนไทยจะส่งลวดลายไปแล้วให้ช่างชาวจีนทำให้ ประไพสิทธิ์เก็บสะสมไว้กว่า 200 ชิ้น

“เหตุผลที่เราชอบเก็บซองพลู เพราะเห็นลวดลายที่สวยงามที่ฉลุบนเนื้อเงินแท้บริสุทธิ์ ซึ่งปัจจุบันหาซื้อได้ยากมาก เพราะไม่มีใครขายและไม่มีการทำใบ จะทำก็เป็นการทำเลียนแบบ ซึ่งไม่สวยงามเท่าฝีมือของช่างโบราณ สมัยก่อนผมเห็นคุณย่าชอบกินหมาก ทุกวันพฤหัสผมมีหน้าที่ขัดเชี่ยนหมากให้คุณย่า และอยู่ใกล้ชิดกับคุณย่ามาก ท่านชอบเล่าเรื่องของเก่า ซึ่งคุณย่าสมัยก่อนทำอาชีพรับจำนำ จำนองจากเศรษฐีที่ชอบเอาของมาจำนำ เช่น เครื่องเงิน เวลาที่มีคนนำของเก่ามาจำนำคุณย่าจะมีหินฝนทองเพื่อทดสอบของแท้หรือของเทียม ทำเป็นรายได้เสริมสำหรับเลี้ยงลูกหกคน พอโตขึ้นก็เริ่มอ่านหนังสือโบราณประวัติศาสตร์เกี่ยวกับของเก่าของโบราณ ก็ทำให้ผมยิ่งชอบ สมัยก่อนคนใช้ซองพลูต้องเป็นชนชั้นกลางขึ้นไป มีทั้งงานตอก ฉลุ แต่ระดับเจ้านายจะใช้เป็นเครื่องทอง เครื่องถม ชาวบ้านใช้เครื่องเงิน เครื่องนาก สัมฤทธิ์ ของใช้ใช้แบ่งชนชั้นได้ด้วย”

ลวดลายอันงดงามที่ฉลุฝังแน่นในเนื้อเงินแท้ ล้วนเป็นลวดลายที่งดงามรังสรรค์โดยงานฝีมือจีนบ้าง ไทยบ้าง บางชิ้นมีลวดลายของบอนสี ต้นไม้ ลายมงคล พันธุ์ไม้ นก หนู กระรอก ลายกุ้ง หอย ปู ปลา เซียนจีน ฮกลกซิ่ว มังกร แต่ละลายสวยงามดึงดูดใจให้เก็บสะสม

“ซองพลูเก็บมาเรื่อยๆ เริ่มประมาณ ม.ศ.1 จากอันละ 200 บาท ตอนนี้หลักหมื่นบาทถึงสามหมื่นบาท สมัยก่อนปู่ย่าตายายกินหมาก พอลูกหลานก็นำมาขาย แต่ฝรั่งชอบก็ซื้อเก็บเป็นเครื่องประดับ วางไว้ประดับโต๊ะอาหารเป็นที่เสียบกระดาษเช็ดปาก จำได้สมัยก่อนขณะที่คุณชวดยังมีชีวิตอยู่ ช่วงเทศกาลคริสต์มาสหลานคนอื่นๆ ขอของเล่น แต่ผมขอของในตู้ เชี่ยนหมาก ซองพลู เพราะเราชอบเห็นว่ามันสวยงาม”

ของเก็บสะสมอีกชิ้นหนึ่งที่รักมากๆ คือ “โถปริก” และโถเครื่องแป้งขนาดเล็กลายหน้ากาล โถปริกคือโถที่ทำปริกทองติดฝาเป็นยอดทรงมัน สำหรับใส่เครื่องพระสุคนธ์และเครื่องพระสำอาง เช่น กระแจะ แป้งร่ำ แป้งหอม ขมิ้นผง โถและตลับเครื่องแป้งไทยสั่งทำเป็นเครื่องกระเบื้องจากเมืองจีนมาแต่สมัยอยุธยา ปี พ.ศ.2376-2453

“วิถีชีวิตของคนไทยสมัยโบราณประณีตมาก สมัยโบราณนุ่งผ้าก็ต้องอบร่ำ หีบไม้จันทน์ หอมติดผ้ามาด้วย ถ้าเกิดไม่ใช่จะมีเครื่องหอมใส่ในภาชนะโถลายคราม ให้เสื้อผ้ามันหอม ยิ่งผู้หญิงมีเครื่องจับจีบ เพราะฉะนั้นนั่งที่ไหนก็ยังหอมติดกระดาน เป็นคำเปรียบเปรย โถปริกก็เป็นของเก่าโบราณที่เก็บต่อมาจากคุณย่า เก็บมาเรื่อยๆ ลวดลายโถปริกมีทั้งลายไทย ลายก้านต่อ โถปริกใบเล็กทำสมัยรัชกาลที่ 5 ยุคนั้นจะใส่สีมาก เพราะเป็นศิลปะแบบประยุกต์ มีลวดลาย เช่น กุ้ง หอย ปู ปลา ซึ่งรสนิยมด้านศิลปะแต่ละยุคก็แตกต่างกัน เช่น ศิลปะสมัยรัชกาลที่ 3 ออกจีนนิดๆ รัชกาลที่ 4 จะออกฝรั่ง ศิลปะต้นรัตนโกสินทร์จะสวย เพราะได้รับอิทธิพลมาจากสมัยอยุธยา เป็นศิลปะที่บริสุทธิ์ โถปริกที่ผมชอบจะเป็นโถปริกชิ้นเล็กๆ ส่วนใหญ่อยู่ในชุดเครื่องสำอาง สีหวานๆ เพราะผู้หญิงชอบใช้กัน สมัยนี้หาเก็บสะสมยาก เพราะไม่มีใครนิยมขาย นิยมซื้อกัน คนเก็บก็เก็บแล้วไม่ขาย”

สำหรับเด็กรุ่นใหม่ๆ ถ้าจะเริ่มเก็บของเก่าต้องศึกษาเยอะๆ ดูงานจริงในพิพิธภัณฑ์ อ่านหนังสือศึกษาลวดลาย ดูสี ยิ่งของเก่าต้องดูเยอะๆ สมัยก่อนสีจะงดงามตามธรรมชาติ สมัยใหม่สีวิทยาศาสตร์ สีโบราณจึงสวยกว่า ซอฟต์กว่า

“สมัยก่อนของแต่ละชิ้นทำด้วยมือ เผาด้วยฟืน เนื้อกระเบื้องจึงแข็งมาก ของเล่นเจ้านายผมก็เก็บ เช่น เชี่ยนหมากจำลอง หีบหมาก ชุดชาน้ำชาจีน ทำเป็นขนาดจิ๋ว ขนาดเท่าเหรียญบาท จานชามชุดของเล่น ช้อนส้อมเงินทำจากเงินสลักลาย ปิ่นโตทำจากเงินแท้ๆ เจ้านายจะเล่นของแบบนี้อายุประมาณร้อยกว่าปี”

ด้วยหลงรักและชื่นชอบของเก่าและอยากให้เด็กๆ รุ่นหลังๆ ได้ชื่นชมของของเก่าโบราณที่ล้ำค่าทางจิตใจเหล่านี้บ้าง เขาจึงอยากทำเป็นพิพิธภัณฑ์เล็กๆ เพื่อให้คนรุ่นหลังได้ศึกษาถึงสิ่งที่บรรพบุรุษสร้างสมมาอย่างไร

ล้อมกรอบ

วิธีเก็บรักษา ‘ซองพลู’ และ ‘โถปริก’

“ซองพลู” เป็นอุปกรณ์ประกอบชุดกินหมากของผู้หญิงสมัยก่อน ซองพลูใช้กันมาตั้งแต่สมัยโบราณเมื่อครั้งที่ชาวไทยยังนิยมกินหมาก ซึ่งเป็นที่เข้าใจได้ว่า ซองพลูแต่เดิมเป็นเครื่องใช้สำหรับเจ้านายชั้นสูงหรือข้าราชการผู้ใหญ่ เนื่องจากในสมัยโบราณนั้นเครื่องใช้เหล่านี้ตลอดจนวัสดุที่ใช้นำมาผลิต ได้ถูกสงวนไว้สำหรับพระราชวงศ์และเจ้านายชั้นสูง

การรักษา ควรเก็บไว้ในตู้ หรือถุงพลาสติกเพื่อไม่ให้ถูกออกซิเจน จะได้ไม่ดำ พยายามไม่ให้โดนอากาศ ไม่ควรขัดโดยไม่จำเป็น ถ้าจะขัดต้องค่อยๆ ขัด ไม่อย่างงั้นลวดลายที่หน้าจะหายไปตามกาลเวลา

“โถปริก” ไว้ใส่แป้ง ของกระจุกกระจิก คนไทยชอบหุ้มยอดทองให้เป็นของสวย

วิธีเช็ดทำความสะอาด ใช้น้ำชุบน้ำสะอาดก็พอ เพราะทำจากกระเบื้องเผาที่ความร้อนสูง แล้วเขียนลาย จึงมีเนื้อที่แข็ง เวลาเช็ดต้องระมัดระวังมากๆ อย่างทำแตก หรือปิ่นจะทำให้หมดความงาม ควรเก็บไว้ในตู้ให้ห่างจากฝุ่น ทำความสะอาดเท่าที่จำเป็น เช็ดแล้วก็เก็บเข้าตู้ หลบเลี่ยงแสงแดด

&<2288;

&<2288;

&<2288;

&<2288;