จัดวาง (ให้) ความตาย ‘นีโน่ สาระบุตร’

โดย..โจ เกียรติอาจิณ / ภาพ : วีรวงศ์ วงศ์ปรีดี

เมื่อตายไปคุณจะทิ้งอะไรไว้เบื้องหลัง

คำถามนี้ถูกถามขึ้นตั้งแต่ก้าวแรกที่คุณย่ำเท้าลงบนพื้น ซึ่งปูพรมด้วยหัวกะโหลกพอร์ซเลนสีขาวชิ้นเล็กๆ ที่เรียงติดกันคล้ายจิ๊กซอว์

แน่นอนล่ะ หากจะสัมผัสกับพอร์ซเลนหัวกะโหลก 1.2 แสนชิ้น เท้าของคุณก็ต้องเปลือยเปล่าปราศจากรองเท้าคู่โปรด อย่างมากก็แค่ใส่ถุงเท้าเท่านั้นที่คุณจะทำได้

นี่คือโปรเจกต์ว่าด้วยชีวิตและความตาย โดยยั่วล้อแบบทีเล่นทีจริง ด้วยคำถามง่ายๆ ที่คนส่วนใหญ่รู้ดี แต่กลับไม่มีคำตอบในตอนสุดท้าย

งานชุดใหม่ของศิลปินหญิง “นีโน่ สาระบุตร” ที่สามารถสะท้อนได้ 2 แง่ หนึ่งในฐานะศิลปิน นีโน่ต้องเพียรพยายามและอุตสาหะอย่างยิ่งยวดกว่าจะบรรลุถึงสิ่งที่เธอวาดหวัง ตั้งแต่การปั้นพอร์ซเลนให้ครบหลักแสน ไม่พอความอดทน ยังส่งผลมาสู่ขั้นตอนการเรียงวัสดุชิ้นเล็กๆ เพื่อให้ลงล็อกและพอเหมาะพอเจาะกับพื้นที่แกลเลอรี

 

นีโน่เล่าอย่างภูมิใจว่าพอร์ซเลนหัวกะโหลกที่เห็นนี้ ไม่ใช่ฝีมือเธอคนเดียวที่ปั้น คนในครอบครัว เพื่อนบ้าน นักเรียน นักศึกษา เพื่อนศิลปิน หรือคนรู้จัก กระทั่งชาวนา จนถึงกลุ่มแม่บ้านที่ จ.นครปฐม ล้วนมีส่วนช่วยให้งานของเธอสำเร็จ

ความตายทำลายไม่ได้ ข้อนี้นีโน่รู้ดี นั่นทำให้เธอเลือกนำเสนอความตายในรูปลักษณ์หัวกะโหลกที่ทำจากพอร์ซเลน ซึ่งมีความแกร่งและแข็ง ไม่เปราะบาง ไม่แตกง่าย

“ชีวิตมีหวาน ขม สุข เศร้า แล้วแต่ว่าใครจะใช้ชีวิตยังไง อำนาจอยู่ในมือแต่ละคนที่ปลุกปั้นชีวิตและใช้ชีวิตยังไง แต่สุดท้ายทุกคนก็หนีไม่พ้นความตาย เพราะความตายเป็นนิรันดร์ ทำลายไม่ได้ สัญลักษณ์ของความตายก็คือหัวกะโหลก ไม่ต้องแปลเยอะ ตัวพี่ไม่ชอบทำอะไรซับซ้อน ก็เลยเลือกหัวกะโหลกมาเป็นเมสเซจ อยากให้พ่อแม่และชาวบ้านเข้าใจได้ด้วย และที่ต้องเป็นหัวกะโหลกสีขาว เพราะมันเป็นหัวกะโหลกที่เผาไหม้สมบูรณ์ ก็เหมือนความตายที่เผาไหม้สมบูรณ์และเป็นนิรันดร์”

มาถึงขั้นตอนเรียงพอร์ซเลน นีโน่ก็ยังได้แรงสนับสนุนจากเพื่อนพ้องน้องพี่มาระดมสรรพกำลัง 2 วันเต็มกว่าจะแล้วเสร็จ ทำให้งานของเธอจึงไม่ต่างกับการลงแขกเกี่ยวข้าว เอาแรงกายและแรงใจมาช่วยกันสานต่อโปรเจกต์แห่งความสามัคคี

อีกแง่หนึ่ง นิทรรศการที่ชื่อ What will You Leave Behind? ก็เฝ้าเตือนสติให้ผู้คนหันมาสนใจ ใส่ใจ และตระหนักรู้กับคำถามที่ว่า เมื่อตายไปคุณจะทิ้งอะไรไว้เบื้องหลัง เช่นที่ศิลปินชาวอุบลราชธานีสื่อสะท้อนผ่านพอร์ซเลนหัวกะโหลก งานเว็บไซต์ งานเซรามิก งานเพนต์แนวแอบสแทรกต์ แล้วขมวดให้รวมเป็นงานจัดวางที่ทรงพลัง

“เวลาเราเหยียบลงบนหัวกะโหลก เท้าเราก็จะรู้สึกเจ็บ รู้สึกว่ามันไม่ค่อยสบายเท้า ซึ่งเมื่อเทียบกับความตายก็เหมือนกัน ความตายก็ไม่ใช่เรื่องสบายนัก และความตายก็อยู่ทุกอณูหายใจ”

ศิลปินยอมรับคีย์เวิร์ดของการทำงานชุดนี้ ก็เพื่ออยากให้ทุกคนถามตัวเองว่า ทุกวันนี้ทำอะไรอยู่ ใช้ชีวิตอย่างไร ถ้าเกิดวันนี้เป็นวันสุดท้ายของชีวิต แต่ละคนจะเหลืออะไรไว้ให้คนได้จดจำ

“เมสเซจในงานมันก็แล้วคนจะตีความนะ แต่พี่เชื่อว่าไม่ยากและไม่ซับซ้อน พี่ว่ามันเป็นเรื่องใกล้ๆ ตัว แต่คนอาจจะมองข้าม พี่อยากให้ทุกคนหันกลับมาถามตัวเอง ทำอะไรที่อยากทำหรือยัง ตอนที่ยังมีชีวิต ตอนมีลมหายใจ ตอนที่มีอำนาจ ควรจะลงมือทำนะคะ เพราะไม่มีใครรู้หรอกว่าเราจะมีโอกาสได้ลงมือทำอีกมั้ย ต้องทำเลย และต้องทำเดี๋ยวนี้เลย จัส ดู อิท นาว เพราะวันนี้อาจเป็นวันสุดท้ายของคุณ”

ไม่เพียงท้าทายสายตาด้วยพอร์ซเลนหัวกะโหลกนับแสน แต่งานชุดนี้ของนีโน่ยังท้าทายความคิด สติปัญญา การค้นหาความหมายของการมีชีวิต ณ ปัจจุบัน ขณะเดียวกัน ก็ยอกย้อนด้วยการนำความตายมาตั้งเป็นคำถามที่ค่อนข้างเปิดกว้างในการตอบ

“ในงานที่เป็นเว็บไซต์พี่ก็ส่งแบบสอบถามไปหาคน เริ่มจากคนรู้จักก่อน แล้วก็มีการส่งต่อไปเรื่อยๆ จนตอนนี้มีคนทั้งโลก ซึ่งพี่ไม่รู้จักเลยก็มี แต่เขายินดีที่จะตอบคำถามนี้ คำตอบที่ได้มันก็หลากหลายดีนะ ทำให้รู้ว่าแต่ละคนก็มีคำตอบของตัวเองว่าจะทิ้งอะไรไว้ให้คนข้างหลัง”

สำหรับนี่โน่ หรือ “สุวรรณี” นั้น ถือเป็นศิลปินหญิงที่ขยันทำงานออกมาเรื่อยๆ และงานของเธอก็มักหวือหวาและเปรี้ยวเก๋ ทั้งไอเดีย ทั้งการนำเสนอ หลายชุดไปโชว์ที่ต่างประเทศ ยิ่งเฉพาะงานชุด To Live or to Live a Good Life ฮือฮามากๆ ในเบอร์ลิน โดยเธอนำเสนองานจัดวางจากเซรามิกที่แขวนลอยบนอากาศ

ขณะที่งานชุดนี้อดีตนักโฆษณาและศิษย์เก่า คณะมัณฑนศิลป์ มหาวิทยาลัยศิลปากร บอกเรื่องไปโชว์ต่างประเทศยังไม่มี เพราะอยากให้คนไทยได้ชมกันก่อน ใครสนใจก็แวะไป อาร์เดลเธิร์ด เพลส แกลเลอรี ทองหล่อ ซอย 10 นิทรรศการจัดแสดงถึงวันที่ 3 มี.ค. หรืออยากจะพูดคุยกับนีโน่ พร้อมคำตอบจากงานเว็บไซต์ก็ที่ www.ninosarabutra.com และ [email protected]