(ลูก) คนเดียวหัวหาย

สวัสดีค่ะ จากบทความครั้งที่แล้วที่มีชื่อว่า “ท้องไม่พร้อม...พร้อมไม่ท้อง” ผู้เขียนได้ลงท้ายถึงปัญหาที่สำคัญประการหนึ่งทางด้านประชากรได้แก่

โดย... รศ.ดร.ปังปอนด์ รักอำนวยกิจ

สวัสดีค่ะ จากบทความครั้งที่แล้วที่มีชื่อว่า “ท้องไม่พร้อม...พร้อมไม่ท้อง” ผู้เขียนได้ลงท้ายถึงปัญหาที่สำคัญประการหนึ่งทางด้านประชากรได้แก่ “ปัญหาพร้อมไม่ท้อง” โดยเป็นปัญหาที่คู่สมรสที่พร้อม (ทั้งอายุ สถานะทางสังคม และอาชีพการงาน) ที่จะให้กำเนิดเด็กที่มีศักยภาพสูงกลับไม่ต้องการที่จะมีบุตร (ในขณะที่เด็กที่เกิดมาจำนวนมากมาจากภาวะการท้องไม่พร้อม) สาเหตุสำคัญของการตัดสินใจไม่มีลูก (หรือการมีลูกคนเดียว) เกิดได้จากหลายปัจจัย เช่น พ่อแม่ที่มีความพร้อมเหล่านั้นมักมีมาตรฐานความต้องการ (Requirement Standard) และความคาดหวัง (Expectation) ที่มีต่อลูกที่ค่อนข้างสูง จึงทำให้พ่อแม่ที่มีความพร้อมเหล่านั้นต้องทุ่มเททั้งกำลังกาย เวลา และกำลังทรัพย์ให้กับลูกคนเดียวนั้นอย่างเต็มที่ สิ่งที่สังเกตได้ก็คือ พ่อแม่ในกลุ่มนี้จะรู้สึกเหน็ดเหนื่อยมากกับการมีลูก ซึ่งในหลายครั้งเราจะเห็นได้ว่า พ่อแม่กลุ่มนี้จึงตัดสินใจที่จะมีลูกคนเดียว (หรือไม่มีเสียเลยดีกว่า)

ในขณะที่ พ่อแม่ที่มีความพร้อมมักมีโอกาสในอาชีพการงานที่ค่อนข้างสูง การมีลูกของพ่อแม่กลุ่มนี้ เกิดต้นทุนค่าเสียโอกาส (Opportunity Cost) ในการทำงาน ทำให้ไม่สามารถทำงานหาเงินได้เต็มที่ หรือต้องเสียสละความสุขส่วนตัว ซึ่งศักยภาพของรายได้มีมากเท่าไร การมีลูกก็มีค่าเสียโอกาสในส่วนนี้มากขึ้นเท่านั้น ซึ่งส่งผลให้พ่อแม่ที่มีความพร้อมเหล่านี้อาจไม่อยากที่จะมีลูก (หรือไม่อยากมีลูกมากกว่า 1 คน)

นอกจากการที่ครอบครัวไทยที่มีความพร้อมในปัจจุบันตัดสินใจมีลูกเพียงแค่คนเดียวแล้ว สิ่งที่ผู้เขียนเริ่มสังเกตเพิ่มเติมในการเลี้ยงลูกในปัจจุบันก็คือ “ของเล่นและการละเล่น” ที่เด็กสมัยนี้เล่นแตกต่างจากในสมัยเมื่อผู้เขียนเป็นเด็กค่อนข้างมาก เมื่อผู้เขียนเป็นเด็ก การละเล่นของเล่นส่วนใหญ่จะต้องเล่นเป็นกลุ่ม เช่น เล่นขายของ มอญซ่อนผ้า หมากเก็บ กระโดดยาง ซ่อนแอบ และอื่นๆ ซึ่งเป็นการเล่นที่เด็กๆ สามารถเล่นกับพี่น้องและเพื่อนคนอื่นๆ ได้ ในขณะที่ของเล่นของเด็กสมัยนี้ จะเป็นประเภทของเล่นที่เล่นคนเดียวเป็นหลัก เช่น เกมคอมพิวเตอร์ IPAD บ้านลูกบอล หรือถึงแม้ว่าจะมีของเล่นที่เล่นเป็นกลุ่มได้ แต่เด็กเหล่านี้ก็ไม่มีพี่น้องให้ร่วมเล่นอยู่ดี ประกอบกับการที่แนวโน้มครอบครัวปัจจุบันโดยเฉพาะในเมืองไม่ได้เป็นครอบครัวขยาย (Extended Family) จึงทำให้เด็กที่เป็นลูกคนเดียวเหล่านี้ไม่มีโอกาสที่จะมีพี่น้องที่จะเล่นด้วยกัน ทำให้พ่อแม่ต้องเหน็ดเหนื่อยจากการที่ต้องรับผิดชอบเล่นด้วยหรือพาไปเที่ยวชดเชยกับการเล่นในหมู่พี่น้อง แม้ว่าการเล่นของลูกคนเดียวจะชดเชยโดยการเล่นกับเพื่อนที่โรงเรียน แต่ผู้อ่านลองนึกดูว่าปฏิสัมพันธ์ของเด็กๆ ในโรงเรียนจะเป็นอย่างไรหากเด็กทุกคนที่โรงเรียนมีแนวโน้มจะเป็นลูกคนเดียวที่เป็น “หนึ่งเดียว” ที่บ้าน ที่ไม่เคยมีพี่น้องแย่งของเล่น ไม่เคยมีพี่น้องที่เรียนเก่งกว่า หรือไม่เคยถูกพี่น้องด่าว่าหรือโกง ซึ่งท่านผู้อ่านลองคิดว่าเมื่อเด็กที่เป็น “หนึ่งเดียว” เหล่านี้เติบโตขึ้นมา เขาจะมีบุคลิกภาพอย่างไร เขาจะสามารถอยู่คนเดียวและใช้ชีวิตคนเดียว (โดยปราศจากพี่น้อง) ได้มากน้อยแค่ไหน จะยอมรับกับความผิดหวังได้ไหม และจะสามารถเป็นผู้ให้ (นอกเหนือจากที่เคยเป็นแต่ผู้รับ) ได้ดีหรือไม่ ประกอบกับการที่ในอนาคต ลูกคนเดียวเหล่านี้จะต้องมีภาระที่หนักอึ้งในการเป็นผู้แบกรับการเลี้ยงดูผู้สูงอายุ (ภายใต้สังคมผู้สูงอายุ) ลองคิดกันเล่นๆ ค่ะว่า เขาจะมีความฉลาดทางอารมณ์ (EQ) ในการรับแรงกดดันทางสังคมและเศรษฐกิจได้มากน้อยเพียงใด เพราะอย่าลืมนะคะว่าในอนาคตคนในวัยเดียวกันอื่นๆ ที่เค้าจะได้พบเจอก็มีแนวโน้มที่จะเป็น “หนึ่งเดียว” เช่นกัน

นอกจากประเด็นทางด้านประชากรแล้ว ยังมีประเด็นทางด้านแนวคิดของ “แม่พร้อม” ที่เปลี่ยนไปด้วย ตอนนี้เราได้ยินกันมากถึงการที่แม่บางคนที่มุ่งหวังต่อความเป็นเลิศของลูก เราได้ยินคำว่า “แม่ทุ่มเท” หรือ “แม่นักปั้น” และตัดสินใจที่จะออกจากงานเพื่อมาเป็นแม่ Fulltime ซึ่งในมุมมองทางเศรษฐศาสตร์ การที่แม่ที่พร้อมเหล่านั้นไม่ทำงานเพื่อที่จะมาเลี้ยงลูก (คนเดียว) ให้เกิดผลประโยชน์ส่วนบุคคล (Private Benefit) ที่สูงสุด อาจส่งผลเสียต่อการพัฒนาผลิตภาพโดยรวมของประเทศ ซึ่งเป็นที่น่าเสียดาย เพราะแม่กลุ่มนี้โดยมากก็จะเป็นผู้ที่มีความพร้อมทางการศึกษา และคงจะเป็นการดีที่จะนำความรู้ความสามารถนั้นไปสร้างประโยชน์ให้กับประเทศมากกว่าการนำมาพัฒนาลูก (คนเดียว) เพราะการเป็นลูกคนเดียวหัวหายในอนาคต นอกจากเรื่องของจำนวนแล้ว เราก็ยังไม่สามารถแน่ใจได้ว่า “ลูกคนเดียว” เหล่านั้นจะมีความเข้มแข็งที่จะอยู่ในโลกอนาคตและมีความพร้อมในการช่วยพัฒนาประเทศได้ดีเพียงใด n