ออกแบบพลาสติกให้ใช้อย่างคุ้มค่า

ในชีวิตประจำวันของเรา หลีกเลี่ยงการใช้พลาสติกไม่ได้ เพราะพลาสติกมักเป็นส่วนประกอบของข้าวของเครื่องใช้อยู่รายรอบตัวเรา

โดย...วราภรณ์

ในชีวิตประจำวันของเรา หลีกเลี่ยงการใช้พลาสติกไม่ได้ เพราะพลาสติกมักเป็นส่วนประกอบของข้าวของเครื่องใช้อยู่รายรอบตัวเรา เช่น รถยนต์ที่เราขับหรือนั่งก็มีส่วนผสมของพลาสติกมากถึง 40% รวมถึงเทคโนโลยี อย่างเช่น กล้องถ่ายรูป โทรศัพท์มือถือ ทีวี ฯลฯ แล้วเราจะอยู่ร่วมกับพลาสติกอย่างไรให้เกิดโทษน้อยที่สุด กล่าวคือ การรู้จักใช้พลาสติกให้คุ้มค่า เกิดประโยชน์มากที่สุด และเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม อย่างเช่น แคปซูลที่หลบภัยที่ตั้งโชว์ในงาน “สยามเซ็นเตอร์ และสยามดิสคัฟเวอรี่ 100 ดีไซน์ โชว์เคส 2012” ผลงานการออกแบบของทีมออกแบบบริษัท Design Catalyst by SCG Chemicals หรือ DC ก็เป็นการพัฒนางานออกแบบเม็ดพลาสติกให้มีค่า มีราคา เมื่อไม่ใช้แล้วสามารถบดพลาสติกกลับมาใช้ใหม่ได้เลย โดยไม่ต้องผ่านการย่อยสลายในธรรมชาติ

พลาสติกหากรู้จักเลือกใช้ก็มีอายุใช้งานได้นาน : อัจฉรี พัชรากิตติ โปรดักต์ดีไซเนอร์ ดีกรีปริญญาตรีสาขาออกแบบอุตสาหกรรม คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย แห่ง Design Catalyst by SCG Chemicals เล่าว่า หน่วยงานของเธอตั้งขึ้นเพื่อออกแบบสินค้าต่างๆ รวมถึงหีบห่อที่มาจากเม็ดพลาสติก แต่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม คือเลือกใช้พลาสติกที่มีคุณภาพและเหมาะสมกับสินค้า

“หน่วยงานเราทำขึ้นเพื่องานดีไซน์แล้วเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม อีกทั้งเป็นการเพิ่มมูลค่าให้กับเม็ดพลาสติก มุ่งขายพลาสติกไฮ เวลู แอดเด็ด โปรดักต์ พัฒนาพลาสติกให้เป็นมากกว่ากะละมังหรือถังน้ำธรรมดา นอกจากงานออกแบบเรายังเป็นที่ปรึกษาด้านการผลิต โดยเวลาที่เราให้คำแนะนำลูกค้า เราจะไม่แนะนำการใช้พลาสติกที่ไม่สามารถย่อยสลายได้ 100% แต่ให้ลูกค้าเลือกใช้โพลีเอทิลีน ฯลฯ ที่สามารถนำมารีไซเคิลได้ภายในประเทศเราเอง เพราะพลาสติกที่ย่อยสลายได้ราคาไม่ได้แพง ตกอยู่ที่กิโลกรัมละ100 บาทเท่านั้น”

หัวใจหลักของการออกแบบพลาสติก คือ เราต้องดูที่คุณสมบัติของพลาสติกเป็นหลัก บางชนิดใช้ได้นานกว่า แต่สีสันไม่สวยงามก็ได้ เวลาที่เราเลือกใช้พลาสติกเราต้องคำนึงถึงสิ่งแวดล้อมมากขึ้น คือ เลือกใช้พลาสติกที่มีความคงทน แม้พลาสติกบางชนิดไม่ย่อยสลายแต่เราจะมีกระบวนการทำลาย เช่น นำไปบดแล้วผสมกับวัสดุชนิดอื่น เพื่อผลิตเป็นโปรดักต์อื่นต่อไป อย่างจานเมลามีนแม้รีไซเคิลไม่ได้ แต่อายุใช้งานนานมาก เรียกว่าคุณสมบัติดีเราก็เลือกใช้ เป็นต้น จริงๆ แล้ว เม็ดพลาสติกมีเป็นพันเป็นหมื่นเกรด หากเราเลือกเม็ดพลาสติกให้เหมาะสมถูกต้อง ทนร้อน ทนเย็น ทนแดดมากขึ้น เช่น หากเราเลือกพลาสติกไปทำเฟอร์นิเจอร์นอกบ้านที่ไม่ดี ใช้ไปสักพักก็กรอบแตกกลายเป็นขยะได้เร็ว แต่ถ้าเราเลือกพลาสติกที่ดีเราก็จะใช้ไปได้นานเป็น 10 ปีทีเดียว

แคปซูล หลบภัย ผลิตจากเม็ดพลาสติกคุณภาพดี : แคปซูลต้นแบบนี้ เคยผลิตและบริจาคให้ศูนย์ผู้ประสบภัยของกระทรวงมหาดไทยมาแล้ว ซึ่งเป็นผลิตภัณฑ์ที่ผลิตจากระบบการผลิตพลาสติกที่เรียกว่า โรโตโมลดิง คือ การหมุนเหวี่ยงเม็ดพลาสติกในเครื่องเพื่อให้เกิดเป็นรูปร่าง ทำเป็นผลงานโชว์ด้านการพัฒนาผลิตภัณฑ์จากเม็ดพลาสติกธรรมดา สามารถออกแบบเป็นที่หลบภัยที่มีความแข็งแรง สามารถโยนลงมาจากเฮลิคอปเตอร์แล้วไม่แตก ใช้เป็นที่หลบภัยของผู้ประสบภัยไร้บ้าน ภายในนั้นสามารถนอนและใช้ชีวิตอยู่ในแคปซูลได้

“ผลิตภัณฑ์ที่ผลิตจากพลาสติกที่มีคุณภาพดี เช่น แคปซูลหลบภัย จะช่วยเรื่องภัยธรรมชาติ เราทำชิ้นงานเพื่อโชว์ หากโปรดักต์นี้ไม่ได้ถูกใช้ก็จะสามารถนำไปบด และนำมาขึ้นรูปใหม่ได้เลย เพราะผลิตจากโพลีเอทิลีน เป็นเกรดพลาสติกที่รีไซเคิลได้ ทนแดด ทนฝน อากาศร้อนจัด หนาวจัด ใช้ได้นาน อย่างถังน้ำบนดินบางชนิด หากเอามือลูบแล้วมีสีติดมือมา แสดงว่าผลิตจากพลาสติกและการผสมที่ไม่มีคุณภาพ หากเป็นพลาสติกที่ดีผิวสัมผัสก็จะดี ไม่มีตะไคร่น้ำมาเกาะ หรือไม่มีสีหลุดผสมกับน้ำ และหากถังใส่น้ำผลิตจากพลาสติกที่ดีก็จะมีอายุการใช้งานที่นาน คุ้มค่ากับการลงทุน ไม่เป็นการเพิ่มขยะให้มากขึ้น ดังนั้นก่อนเลือกผลิตภัณฑ์ที่ทำจากพลาสติกควรเลือกแบรนด์ที่มีคุณภาพ สังเกตวัสดุที่ใช้ ลองพลิกใต้ถังหรือกะละมังดูว่าทำจากวัสดุรีไซเคิล หรือพลาสติกคุณภาพดีเกรดเอ ถ้าเป็นวัสดุรีไซเคิลก็อาจมีอายุใช้งานสั้นกว่าวัสดุเกรดเอที่ใช้ครั้งแรก แทนที่จะซื้อบ่อยๆ สู้ใช้ของที่มีคุณภาพดีจะได้ใช้ได้นานๆ ไม่เป็นการสร้างขยะที่ทิ้งแล้วทิ้งอีก”

เครื่องมือแพทย์ส่วนใหญ่มักมีส่วนประกอบของพลาสติก เพราะน้ำหนักเบา สามารถเข้าไปสู่ถิ่นทุรกันดารได้ง่ายและทั่วถึง “คุณสมบัติของพลาสติกคือน้ำหนักเบา ขึ้นรูปได้ง่าย และราคาไม่แพง ทำให้เราสามารถผลิตเป็นสายน้ำเกลือ ถุงน้ำเกลือ มีเครื่องมือผ่าตัดเป็นใบมีดและมีด้ามเป็นพลาสติก จึงกระจายไปสู่แพทย์ชนบทได้ดี อีกทั้งพลาสติกสามารถฆ่าเชื้อได้เหมือนโลหะทั่วๆ ไป”

ผู้บริโภคควรเปลี่ยนพฤติกรรม : วัสดุแต่ละชนิดมีทั้งข้อดีและข้อเสีย มนุษย์ต่างหากควรหยุดบริโภคนิยม เช่น ขยันซื้อและขยันทิ้ง ในฐานะผู้บริโภคเราควรเปลี่ยนพฤติกรรม คิดก่อนทิ้ง

“ขยะทุกชนิด เช่น ขวดเพ็ตสามารถนำไปทอแล้วผลิตเป็นเสื้อได้ จริงๆ เราควรเปลี่ยนพฤติกรรมดีกว่าไปโทษพลาสติกว่าเป็นพิษต่อสิ่งแวดล้อม แต่พฤติกรรมของเราไม่เปลี่ยน คือ พยายามใช้ขวดน้ำพลาสติกให้น้อยที่สุด ใช้ถุงพลาสติกซ้ำกันหลายๆ ครั้งก่อนทิ้ง สิ่งของบางอย่างชำรุดแล้วซ่อมได้ก็ซ่อม ถังน้ำที่แตกแล้วอย่าทิ้งนำไปเป็นกระถางปลูกผักก็ได้ หรือยางรถยนต์ขายไม่ได้ราคา เพราะเป็นวัสดุพลาสติกผสมกับยางก็นำไปปลูกต้นไม้” นอกจากนี้ก่อนทิ้งขยะทุกครั้งควรแยกชนิดของขยะ เช่น ขวดน้ำดื่ม ทั้งขวดพลาสติกและขวดแก้ว ใครรู้บ้างว่า ฝาขวดน้ำมีค่ามากกว่าตัวขวดเสียอีก เพราะผลิตจากพลาสติกคนละเกรด หากรู้จักแยกขยะจะนำมาซึ่งสตางค์จากการออมแล้ว ยังเป็นนำวัสดุชนิดต่างๆ กลับมาใช้ประโยชน์ได้ใหม่ ก่อนที่จะสกปรกปะปนกับขยะเปียกชนิดอื่นๆ

สุดท้ายนี้ อัจฉรี ฝากไว้ว่า เราควรพิจารณาตัวเอง ควรบริโภคให้น้อยลง อะไรซื้อแล้วทิ้งบ่อยๆ ควรหลีกเลี่ยง

“จริงๆ แล้วกระบวนการผลิตพลาสติกใช้พลังงานน้อยมากเมื่อเทียบกับแก้วและเซรามิก ที่ต้องใช้แก๊สเยอะมากในการเผา โลหะต้องใช้พลังงานความร้อนมากในการหลอม แต่พลาสติกขึ้นรูปก็ง่ายใช้ความร้อนไม่สูง ซึ่งดีกับโลกของเรา”