หญิงหรือชาย ใครเป็นโสดหรือหม้ายมากกว่ากันในยามสูงอายุ?

เรื่อง : รศ.ดร.วิพรรณ ประจวบเหมาะ

สัปดาห์ก่อนได้กล่าวถึงลักษณะด้านการศึกษาของผู้สูงอายุไปแล้ว สัปดาห์นี้จะเป็นข้อมูลเกี่ยวกับสถานภาพสมรสของประชากรสูงอายุ เรื่องสถานภาพสมรสของผู้สูงอายุนับเป็นลักษณะที่สำคัญอีกประการหนึ่ง

จากข้อมูลการสำรวจประชากรสูงอายุในประเทศไทย พ.ศ. 2550 ของสำนักงานสถิติแห่งชาติ พบว่าสถานภาพสมรสของประชากรสูงอายุมีความแตกต่างตามเพศและอายุ กล่าวคือ ผู้หญิงสูงอายุมีสัดส่วนผู้ที่เป็นโสด หม้าย และหย่าแยกสูงกว่า แต่มีสัดส่วนที่มีคู่สมรสต่ำกว่าผู้สูงอายุชาย ในผู้สูงอายุหญิง 100 คน จะเป็นโสด 4 คน มีคู่สมรส 46 คน และเป็นหม้าย/หย่า/แยก 50 คน ขณะที่ในผู้สูงอายุชาย 100 คน จะเป็นโสด 2 คน มีคู่สมรส 83 คน และเป็นหม้าย/หย่า/แยกเพียง 16 คน ที่เป็นเช่นนี้เนื่องจากอัตราตายของเพศชายที่สูงกว่าเพศหญิงในทุกกลุ่มอายุ เป็นเหตุให้ผู้หญิงมีโอกาสเป็นหม้ายและอยู่ตามลำพังบั้นปลายของชีวิตในสัดส่วนที่สูงกว่าผู้ชาย อีกทั้งผู้ชายสูงอายุมีแนวโน้มจะสมรสใหม่หากคู่สมรสเสียชีวิตหรือเลิกร้างกันไป ทำให้ผู้ชายสูงอายุมีสัดส่วนของผู้ที่มีคู่สมรสสูงกว่าผู้หญิง นอกจากนี้ยังพบว่าความแตกต่างนี้จะยิ่งเพิ่มขึ้นตามอายุที่เพิ่มขึ้น กล่าวคือ ผู้ชายสูงอายุในวัยปลาย (อายุ 80 ปีขึ้นไป) จะมีสัดส่วนของผู้ที่มีคู่สมรสสูงกว่าผู้หญิงในช่วงวัยเดียวกันเกือบ 5 เท่า

คาดกันว่าประชากรสูงอายุในอนาคตจะมีจำนวนผู้ที่เป็นโสด หย่า หรือแยกกันอยู่กับคู่สมรสเพิ่มขึ้น โดยเฉพาะอย่างยิ่งในกลุ่มสตรีสูงอายุที่อายุมากๆ แนวโน้มนี้น่าจะส่งผลต่อคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุในมิติต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นสุขภาพกาย สุขภาพจิต หรือแม้แต่ความสัมพันธ์ทางสังคม รูปแบบการอยู่อาศัยและการได้รับการเกื้อหนุนทางเศรษฐกิจและสังคม ตลอดจนผู้ดูแลยามเจ็บป่วยทั้งในระยะสั้นและระยะยาว กลุ่มหญิงสูงวัยที่เป็นหม้ายที่มีอายุมากและไม่มีบุตร และกลุ่มสตรีสูงอายุที่เป็นโสดน่าจะเป็นกลุ่มที่เปราะบางหรืออยู่ในภาวะเสี่ยงมากกว่ากลุ่มอื่น

ล้อมกรอบ

รศ.ดร.วิพรรณ ประจวบเหมาะ อาจารย์ผู้เชี่ยวชาญและมากประสบการณ์ด้านประชากรศาสตร์ จากวิทยาลัยประชากรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย จะมาประจำการบอกเล่าเรื่องราวน่ารู้เกี่ยวกับประชากรไทย ทุกๆ วันอาทิตย์ ในคอลัมน์ 100 ปี ปรีดิ์เปรม