มารู้จักกับคำว่า ‘เด็กสมองพิการ’

โดย...นลิน ขำหลี สถาบันสุขภาพเด็กแห่งชาติมหาราชินี (รพ.เด็ก)

เด็กสมองพิการ (Cerebral Palsy ; CP) คือ กลุ่มอาการของผู้ป่วยเด็กที่มีความพิการของสมองอย่างถาวร โดยเกิดกับสมองที่ยังพัฒนาไม่เต็มที่ (สมองพัฒนาเต็มที่เมื่ออายุ 35 ขวบ) ความพิการนี้จะคงที่และไม่ลุกลามต่อไปอีก ซึ่งเด็กจะมีปัญหาผิดปกติทางด้านของความตึงตัวของกล้ามเนื้อ ท่าทาง และการเคลื่อนไหว ทำให้การประสานงานของการทำงานของกล้ามเนื้อบกพร่องไป มีความผิดปกติในการทรงตัวและการเคลื่อนไหว โดยความผิดปกติที่แสดงออกมาในเด็กจะมีมากขึ้นเรื่อยๆ ซึ่งเป็นผลจากการที่เด็กโตขึ้น และพยายามที่จะใช้การเคลื่อนไหวที่ผิดปกติมาช่วยในการทำกิจกรรมต่างๆ ในชีวิตประจำวัน นอกจากความผิดปกติหรือความบกพร่องทางการเคลื่อนไหวแล้ว อาจมีความผิดปกติในการทำงานด้านอื่นๆ ด้วย เช่น มีความบกพร่องทางการรับรู้ สติปัญญา และลมชัก เป็นต้น

ในทางกายภาพบำบัดมีหลักการรักษาผู้ป่วยเด็กสมองพิการอย่างไร

อันดับแรก ต้องให้พ่อแม่มีส่วนร่วมในการรักษา เนื่องจากเด็กจะต้องอยู่กับพ่อแม่มากกว่านักกายภาพบำบัด

จึงต้องให้ความเข้าใจถึงอาการของโรคให้ชัดเจนเสียก่อน รวมไปถึงความผิดปกติที่จะเกิดขึ้น และเป้าหมายการรักษาที่ถูกวิธี ดังนั้นนักกายภาพบำบัดจึงต้องเข้าไปมีบทบาทสำคัญในการให้ความรู้ต่อผู้ปกครองและฟื้นฟูสภาพร่างกายเพื่อลดความพิการ รวมทั้งส่งเสริมให้เด็กสามารถใช้ชีวิตประจำวันด้วยตัวเองให้ได้มากที่สุด โดยมีหลักการดังต่อไปนี้

1.ส่งเสริมให้ผู้ป่วยมีการเคลื่อนไหวที่ถูกต้องโดยใช้กล้ามเนื้อมัดใหญ่ เช่น การเคลื่อนไหวลำตัว แขน ขา เป็นต้น

2.ส่งเสริมให้เกิดการเคลื่อนที่และการเดิน โดยอาจมีการใช้อุปกรณ์ช่วยเดินร่วมด้วย

3.ส่งเสริมให้ผู้ป่วยสามารถควบคุมการทรงตัว และสามารถควบคุมการเคลื่อนไหวต่างๆ ได้เอง

4.ส่งเสริมให้มีการควบคุมอาการเกร็งของกล้ามเนื้อให้ได้เอง

5.ในการฝึกการเคลื่อนไหวจะต้องไม่ทำให้ผู้ป่วยมีอาการเกร็งมากขึ้น และยับยั้งการเคลื่อนไหวที่ผิดปกติ รวมทั้งกระตุ้นให้เกิดการเคลื่อนไหวที่ถูกต้องขึ้นมา

6.ป้องกันการหดสั้นของกล้ามเนื้อและเนื้อเยื่อต่างๆ ไม่ให้มีการยึดติดในท่าผิดรูป

ท้ายที่สุดนะคะ การทำกายภาพบำบัดควรให้เด็กมีส่วนร่วมด้วยตนเองให้มากที่สุด และฝึกในสภาพแวดล้อมที่เด็กคุ้นเคย โดยเริ่มต้นให้การรักษาให้เร็วที่สุดเท่าที่จะทำได้.