‘สุราษฎร์ธานี’ เมืองนี้หรอยจังฮู้

“เมืองร้อยเกาะ เงาะอร่อย หอยใหญ่ ไข่แดง แหล่งธรรมะ” นี่คือคำขวัญของ จ.สุราษฎร์ธานี จังหวัดที่ได้ขึ้นชื่อว่าเป็นหนึ่งปลายทางในฝันของนักท่องเที่ยวทั้งในประเทศและต่างประเทศ

จ.สุราษฎร์ธานี มีพรมแดนติดกับ จ.นครศรีธรรมราช ซึ่งถูกแบ่งกั้นด้วยเทือกเขานครศรีธรรมราช อันเป็นแหล่งต้นน้ำสำคัญที่หล่อเลี้ยงวิถีเกษตรกรรม เช่น สวนยางพารา สวนปาล์มน้ำมัน และโดยเฉพาะอย่างยิ่งสวนผลไม้ ว่ากันว่าที่นี่คือต้นกำเนิดของเงาะโรงเรียน หรือที่เรารู้จักกันในชื่อของเงาะนาสาร หลายคนคงสงสัยว่าเพราะเหตุใดจึงเรียกเงาะพันธุ์นี้ว่า “เงาะโรงเรียน” เรื่องนี้เราได้คำตอบจากคุณทวีศักดิ์ หนูรักษ์ นักวิชาการเกษตรจากสถานีพัฒนาที่ดินสุราษฎร์ธานี ว่า แรกเริ่มเดิมทีนั้นเงาะพันธุ์ดังกล่าวนี้ไม่ใช่เงาะประจำถิ่น แต่มีอาจารย์ท่านหนึ่งนำเข้ามาปลูกโดยใช้พื้นที่ในโรงเรียนบ้านนาสารเป็นสถานที่ในการเพาะขยายพันธุ์ จึงเป็นที่มาของชื่อเงาะโรงเรียนนั่นเอง เอกลักษณ์ของเงาะนาสาร คือ มีรสชาติหวาน ล่อน และกรอบ ซึ่งคุณทวีศักดิ์ บอกว่า หากนำเงาะพันธุ์นี้ไปปลูกที่อื่นจะไม่ได้รสชาติแบบนี้ เพราะลักษณะของดินที่นี่มีความอุดมสมบูรณ์และมีแร่ธาตุที่มีคุณสมบัติเฉพาะตัวไม่เหมือนที่ไหน ด้วยเหตุนี้ผลไม้ที่นี่จึงมีรสชาติอร่อยแตกต่างไปจากที่อื่นๆ นอกจากนั้นแล้ว ทางสถานีพัฒนาที่ดินสุราษฎร์ธานียังได้มีความพยายามให้เกษตรกรหันมาใช้ปุ๋ยอินทรีย์ชีวภาพแทนการใช้ปุ๋ยเคมีอีกด้วย ซึ่งคุณทวีศักดิ์ บอกกับเราว่า สาเหตุที่ จ.สุราษฎร์ธานี มีหอยใหญ่ ส่วนหนึ่งก็มาจากการใช้ปุ๋ยชีวภาพนั่นเอง ว่าแต่เรื่องนี้เกี่ยวข้องกันได้อย่างไร?

ด้วยเหตุนี้ คุณทวีศักดิ์จึงพาเรามาที่ ต.คลองสระ อ.กาญจนดิษฐ์ ซึ่งเป็นพื้นที่ต้นน้ำบนเทือกเขานครศรีธรรมราช ที่นี่เป็นแหล่งเพาะปลูกที่สำคัญ เพราะมีทั้งสวนยางพารา สวนปาล์มน้ำมัน สวนผลไม้ และเขตอุทยาน ซึ่งที่นี่คือจุดที่สถานีพัฒนาที่ดินมีความพยายามกว่าหลายปี เพื่อทำให้เกษตรกรเปิดใจหันมายอมรับปุ๋ยชีวภาพ นอกจากนั้นแล้วยังมีการส่งเสริมให้เกษตรกรทำคันดินหญ้าแฝกควบคู่กันไปด้วย ซึ่งเมื่อปีที่ผ่านมาเกิดเหตุการณ์น้ำป่าดินถล่ม ส่งผลให้พื้นที่การเกษตรหลายแห่งได้รับความเสียหายจากดินถล่มและถูกตะกอนดินทับถม แต่ในขณะเดียวกันหลายพื้นที่ก็รอดพ้นความเสียหายดังกล่าวได้ เพราะได้รับการปกป้องจากคันดินหญ้าแฝก มากไปกว่านั้นในช่วงไม่กี่เดือนที่ผ่านมา เกิดสภาวะฝนทิ้งช่วงเป็นเวลาหลายเดือน ส่งผลให้ต้นยางพาราและสวนผลไม้เกิดการยืนต้นตายเป็นจำนวนมาก แต่ในขณะเดียวกันสวนที่มีการทำแนวคันดินหญ้าแฝก ต้นไม้สามารถรอดพ้นช่วงเวลาดังกล่าวได้ โดยเรื่องนี้คุณทวีศักดิ์ขยายความให้ฟังว่า เพราะรากของหญ้าแฝกมีคุณสมบัติในการอุ้มน้ำสูง โดยรากจะยึดลงไปในพื้นดินมากกว่า 23 เมตร ส่งผลให้พื้นดินมีความชุ่มชื้นเพียงพอที่จะให้ต้นไม้รอบๆ มีชีวิตผ่านพ้นสภาวะแล้งได้

ต่อมาคุณทวีศักดิ์พาเราเดินทางมาที่ ต.พลายวาส อันเป็นพื้นที่กลางน้ำ ที่นี่ผู้คนส่วนใหญ่ปลูกยางพาราเป็นหลัก ซึ่งยางพาราเป็นพืชที่ไม่มีคุณสมบัติยึดเกาะหน้าดิน ด้วยเหตุนี้สถานีพัฒนาที่ดินจึงเข้ามาจัดระบบระบายน้ำและปลูกหญ้าแฝกตามร่องระบายน้ำ ส่งผลให้เมื่อเกิดฝนตกหนักน้ำสามารถระบายออกสู่ทะเลได้อย่างรวดเร็ว นอกจากนั้นแล้วหญ้าแฝกยังช่วยรักษาคันดินของร่องระบายน้ำไม่ให้ถูกกัดเซาะอีกด้วย ซึ่งพื้นที่แห่งนี้เป็นอีกหนึ่งพื้นที่ที่สถานีพัฒนาที่ดินส่งเสริมให้เกษตรกรใช้ปุ๋ยชีวภาพแทนการใช้ปุ๋ยเคมี

สถานที่สุดท้ายที่คุณทวีศักดิ์พาเรามา คือ อ่าวบ้านดอน อันเป็นพื้นที่ปลายน้ำ ที่นั่นเราได้พบกับคุณสมชาย สินมา เจ้าของสินมานะฟาร์มสเตย์ หนึ่งในผู้เพาะเลี้ยงหอยนางรมรายใหญ่ที่สุดในอ่าวบ้านดอน คุณสมชาย เล่าให้เราฟังว่า ปัจจัยที่ทำให้สุราษฎร์ธานีมีชื่อเสียงประกอบไปด้วย 3 ปัจจัย ได้แก่ หนึ่ง คือสายพันธุ์หอย ซึ่งที่นี่นิยมเลี้ยงหอยพันธุ์ตระโกรมกรามขาว เป็นหอยที่มีรสชาติอร่อยที่สุด สอง คือคุณภาพน้ำทะเล ซึ่งอ่าวบ้านดอนเป็นพื้นที่ประมงชายฝั่งที่ถูกรบกวนจากภาคอุตสาหกรรมน้อย จึงทำให้น้ำทะเลมีคุณภาพดี และสาม คือสิ่งแวดล้อม ซึ่งเป็นสิ่งที่สำคัญที่สุดและเป็นความภาคภูมิใจของชาวสุราษฎร์ธานี อันเนื่องมาจากพื้นที่ตั้งแต่ต้นน้ำและกลางน้ำได้รับการดูแลรักษา ทำให้ส่งผลดีต่อพื้นที่ปลายน้ำอย่างอ่าวบ้านดอนอีกด้วย ซึ่งคุณสมชายบอกกับเราว่า การทำการเกษตรในช่วงต้นน้ำและกลางน้ำ คือตัวแปรสำคัญที่จะเป็นตัวกำหนดคุณภาพน้ำในอ่าวบ้านดอน ที่ผ่านมาการใช้ปุ๋ยเคมีส่งผลกระทบต่ออาชีพเลี้ยงหอยเป็นอย่างมาก ไม่ว่าจะเป็นหอยเจริญเติบโตช้า มีขนาดเล็ก ไม่เป็นที่ต้องการของตลาด หรือบางรายประสบปัญหาหอยตายก็มีมาแล้ว แต่เมื่อมีการส่งเสริมให้มีการทำการเกษตรด้วยปุ๋ยชีวภาพ ซึ่งเป็นปุ๋ยที่มีสารประกอบจากอินทรียวัตถุธรรมชาติ ก็ทำให้พื้นที่อ่าวบ้านดอนกลับมาอุดมสมบูรณ์ได้อีกครั้ง และมากไปกว่านั้นยังทำให้ชาวสุราษฎร์ธานีเห็นถึงความสำคัญของการอยู่ร่วมกันอย่างยั่งยืน ซึ่งอยู่บนพื้นฐานของความเข้าใจซึ่งกันและกันระหว่างพื้นที่ต้นน้ำ กลางน้ำ และปลายน้ำอีกด้วย