การศึกษาของผู้สูงอายุไทยในปัจจุบันและอนาคต

เรื่อง : รศ.ดร.วิพรรณ ประจวบเหมาะ

การศึกษาเป็นปัจจัยสำคัญที่ส่งผลต่อโอกาสในการทำงาน การเข้าถึงข้อมูลข่าวสารต่างๆ การที่จะมีสุขภาพที่ดี และยังเป็นส่วนสำคัญที่กำหนดความต้องการและรสนิยมของบุคคล ไปจนกระทั่งสถานภาพทางการเงินและความเป็นอยู่ในยามสูงอายุ การจะกำหนดนโยบาย หรือวางแผนในการจัดสวัสดิการต่างๆ ของภาครัฐ หรือการจัดบริการต่างๆ ให้แก่ผู้สูงอายุโดยภาคเอกชน จำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องพิจารณาถึงลักษณะของผู้สูงอายุในด้านการศึกษาด้วย

แม้ว่าผู้สูงอายุปัจจุบันจะมีการศึกษามากกว่าผู้สูงอายุเมื่อ 1020 ปีก่อน แต่ส่วนใหญ่ก็ยังมีการศึกษาต่ำและมีการศึกษาน้อยกว่าประชากรในกลุ่มอายุอื่นอย่างชัดเจน ข้อมูลจากการสำรวจประชากรสูงอายุในประเทศไทย โดยสำนักงานสถิติแห่งชาติ ในปี พ.ศ. 2550 พบว่าผู้สูงอายุส่วนใหญ่หรือเกินครึ่งได้รับการศึกษาเพียงแค่ชั้นประถมศึกษา อีกประมาณ 1 ใน 4 ของประชากรสูงอายุไม่รู้หนังสือ และผู้หญิงสูงอายุมีสัดส่วนที่ไม่รู้หนังสือสูงกว่าผู้ชาย และการที่ผู้สูงอายุมีการศึกษาน้อยนี้น่าจะจำกัดโอกาสการเข้าถึงทรัพยากรและบริการต่างๆ รวมทั้งจำกัดโอกาสในการทำงานของผู้สูงอายุ เนื่องจากทิศทางการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมก่อให้เกิดความต้องการแรงงานที่มีความรู้และมีทักษะเพิ่มขึ้น รวมทั้งต้องสามารถใช้เทคโนโลยีมาประกอบในกระบวนการทำงานด้วย พบว่าผู้สูงอายุในปัจจุบันมีไม่ถึงร้อยละ 1 ที่ได้รับข้อมูลข่าวสารผ่านอินเทอร์เน็ต สื่อบุคคล โทรทัศน์ และวิทยุ ซึ่งไม่ต้องใช้ความสามารถในการอ่านเป็นแหล่งสำคัญของข้อมูลข่าวสารเกี่ยวกับผู้สูงอายุ ดังนั้นการให้ข้อมูลข่าวสารแก่ผู้สูงอายุในปัจจุบัน ควรเน้นที่สื่อประเภทดูและฟัง

แต่ผู้สูงอายุรุ่นต่อไปจะมีการศึกษาดีขึ้น กล่าวคือ ผู้สูงอายุในอนาคตจะมีสัดส่วนที่มีการศึกษาระดับมัธยมศึกษา หรือสูงกว่าเพิ่มขึ้นกว่าผู้สูงอายุในปัจจุบัน โดยสำหรับเพศชายจะเพิ่มจากประมาณร้อยละ 6 ในปี พ.ศ. 2548 เป็นประมาณร้อยละ 18 ในปี พ.ศ. 2573 และเพศหญิงจะเพิ่มจากประมาณร้อยละ 2 เป็นประมาณร้อยละ 14 ในช่วงปีเดียวกัน

การที่ผู้สูงอายุในอนาคตมีแนวโน้มที่จะได้รับการศึกษาในระดับที่สูงขึ้นกว่าในปัจจุบัน น่าจะส่งผลต่อการคิดวิเคราะห์ การเข้าถึงข้อมูลข่าวสาร การปรับตัวให้ทันกับการเปลี่ยนแปลง ทัศนคติและความต้องการด้านต่างๆ ผู้สูงอายุรุ่นใหม่น่าจะเข้าถึงข้อมูลข่าวสารในทุกรูปแบบ และจะมีความต้องการบริการต่างๆ มีรสนิยมที่แตกต่างจากผู้สูงอายุในปัจจุบัน ดังนั้นความต้องการบริการที่มีการครอบคลุมอย่างทั่วถึงและมีคุณภาพน่าจะมีมากขึ้น ซึ่งจะส่งผลต่อคุณภาพชีวิต ทั้งในด้านภาวะความเป็นอยู่ ภาวะสุขภาพ และสถานภาพทางเศรษฐกิจและสังคม รัฐต้องเตรียมพร้อมในการรองรับความต้องการของผู้สูงอายุในอนาคตที่จะมีการศึกษาดีขึ้นเป็นลำดับ โดยเฉพาะความต้องการทำงานหรือสวัสดิการที่มีคุณภาพของผู้สูงอายุ การกำหนดนโยบาย แผน การบริการและสวัสดิการต่างๆ จึงต้องปรับเปลี่ยนให้เหมาะสมกับคุณลักษณะด้านการศึกษาของผู้สูงอายุในรุ่นต่อๆ ไปด้วย

ล้อมกรอบ

รศ.ดร.วิพรรณ ประจวบเหมาะ อาจารย์ผู้เชี่ยวชาญและมากประสบการณ์ด้านประชากรศาสตร์ จากวิทยาลัยประชากรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย จะมาประจำการบอกเล่าเรื่องราวน่ารู้เกี่ยวกับประชากรไทย ทุกๆ วันอาทิตย์ ในคอลัมน์ 100 ปี ปรีดิ์เปรม