วิถีทรราช–วิถีมหาราช
เรื่อง ว.วชิรเมธี ผู้อำนวยการสถาบันวิมุตตยาลัย
ใครๆ ก็อยากเป็นผู้นำ
เมื่อได้เป็นผู้นำแล้วก็อยากเป็นหนึ่งในผู้นำ ไม่ใช่แค่ผู้นำคนหนึ่ง
ผู้นำจำนวนมาก เมื่อเป็นผู้นำแล้วสามารถพัฒนาต่อไปกลายเป็นผู้นำในบรรดาผู้นำซึ่งเราเรียกว่า
“ราชา” ครั้นเป็นราชาแล้วก็ก้าวไปไกลได้ยิ่งกว่านั้นอีก จากราชาจึงกลายเป็น “มหาราชา” หรือ “มหาราช”แต่ผู้นำบางคน ครั้นได้เป็นราชาแล้วแทนที่จะเป็น
“มหาราช” กลับพลิกไปในทางตรงกันข้ามเป็น “ทรราช”มหาราช แปลว่า กษัตริย์หรือผู้นำที่ยิ่งใหญ่
ทรราช แปลว่า กษัตริย์หรือผู้นำที่เลวทราม
คุณสมบัติที่จะทำให้ผู้นำธรรมดาๆ กลายเป็นมหาราชา เมื่อกล่าวตามแนวทางของพระพุทธศาสนาก็คือ
“ทศพิธราชธรรม” หรือ “ทศธรรมาภิบาล” (หลักในการบริหารราชการแผ่นดินที่ดี) อันประกอบด้วย(1) ทานะผู้นำต้องเป็นผู้ให้ หรือมีจิตสำนึกรับใช้สาธารณะ
(2) ศีละผู้นำต้องเป็นผู้มีมาตรฐานทางจริยธรรมสูง
(3) ปริจจาคะผู้นำต้องเป็นผู้เสียสละ ถือประโยชน์ส่วนรวมสำคัญกว่าส่วนตัว
(4) อาชชวะผู้นำต้องเป็นคนซื่อสัตย์สุจริต โปร่งใส
(5) มัททวะผู้นำต้องเป็นผู้อ่อนน้อมถ่อมตน ถึงพร้อมด้วยสมบัติผู้ดี
(6) ตปะผู้นำต้องเป็นผู้มีสง่าราศี เพราะมีวิถีชีวิตสะอาดปราศจากข้อมัวหมอง
(7) อักโกธะผู้นำต้องเป็นผู้ไม่ลุแก่โทสะบ้าอำนาจ
(8) อวิหิงสาผู้นำต้องเป็นผู้เปี่ยมเมตตา ไม่ศรัทธาในการใช้ความรุนแรงทุกรูปแบบ
(9) ขันติผู้นำต้องเป็นผู้มีความอดทนสูง พร้อมเผชิญปัญหาในทุกสภาวการณ์
(10) อวิโรธนะผู้นำต้องเป็นผู้มีมาตรฐานในการตัดสินใจที่บริสุทธิ์ยุติธรรม สอดคล้องตามหลักการแห่งศีลธรรมนิติธรรม (กฎหมาย)เนติธรรม (แบบแผนประเพณีที่ดีงาม) และประโยชน์สุขของมหาชน
ทศพิธราชธรรมเรียกอีกอย่างหนึ่งว่าเป็น
“ทางของมหาราช” หรือวิถีทางของผู้นำระดับโลกที่แท้ ซึ่งหากนักปกครองหรือผู้นำคนไหนปฏิบัติตามได้ ผู้นำคนนั้นก็สามารถเลื่อนชั้นตัวเองขึ้นไปเป็นผู้นำระดับโลกที่โลกไม่ลืม เหมือนพระเจ้าอโศกมหาราช เหมือนพระปิยมหาราช เหมือนอับราฮัม ลินคอร์น หรือเนลสัน แมนเดลลาส่วนผู้นำที่ปากบอกว่าอยากเป็นผู้นำระดับโลก แต่เริ่มต้นก็ขาด
“จิตสำนึกในการรับใช้ประชาชน” (Public Service) คิดถึงแต่ประโยชน์ส่วนตนมากกว่าส่วนรวม ทำอะไรก็คอยถามแต่ว่า “ฉันจะได้เท่าไหร่” มากกว่าจะถามว่า “ประชาชนจะได้อะไร” ถ้าเป็นผู้นำแล้วคิดได้แค่นี้ วิถีทางหลังจากนั้นก็จะกลายเป็น “ทรราช”การเป็น
“ทรราช” หรือ “มหาราช”ไม่มีใครหยิบยื่นให้กับผู้นำคนใดได้ นอกจากผู้นำแต่ละคนต้องสร้างด้วยตัวเอง
ในโลกนี้มีทรราชจำนวนมากที่พยายามเขียนประวัติศาสตร์ให้ตนเป็นมหาราช แต่เมื่อเวลาผ่านไปก็ไม่อาจหลอกลวงชาวโลกได้สำเร็จ
ความเป็นมหาราชที่แท้มีรากฐานอยู่ที่การยอมรับจากประชาชน หาใช่การบิดเบือนหรือพยายามแก้ไขประวัติศาสตร์ให้เข้าข้างตัวเองแต่อย่างใดไม่
นักการเมืองไทยหลายคนในยามนี้มีศักยภาพที่จะเป็นได้ทั้งมหาราชและทรราช ใครอยู่ใกล้นักการเมืองเหล่านั้นควรจะช่วยกระซิบเตือนไว้หน่อยว่า วิถีทางที่กำลังดำเนินไปอยู่นั้นเป็นทางทรราชหรือมหาราช
เตือนๆ กันไว้เสียแต่ตอนนี้ ก่อนที่ตายไปแล้วจะไม่มีโอกาสได้แก้ตัว
คุณอยากให้ลูกหลานชาวไทยในรุ่นหลังศึกษาชีวประวัติของคุณในประวัติศาสตร์การเมืองไทยอย่างไร ในฐานะไหน
ทรราช หรือ มหาราช ?
