โกหกสีขาว...โกงกินไม่น่ารังเกียจชาวพุทธควรพิจารณาอย่างไร!? (ตอน ๕)

โดย...พระอาจารย์อารยะวังโส

“คำโกหกสีขาว (White lie) ก็คงต้องพิจารณาลงไปที่ผู้พูด และพฤติกรรมพฤติจิต ของผู้พูด เป็นสำคัญ ทั้งนี้ ก็ต้องนำหลักศีลธรรมเข้าจับในเบื้องต้น และวัดผลจริยธรรมควบคู่ ซึ่งทั้งสองหลักธรรมต้องไม่ขัดแย้งกัน จึงจะชี้วัดคุณธรรมในบุคคลนั้น”

หากจะพิเคราะห์เรื่องดังกล่าวดูเหมือนภิกษุรูปนั้นตอบไม่ตรงเจตนาของกลุ่มบุคคลผู้ถาม ซึ่งภิกษุรูปดังกล่าวก็รู้อยู่ว่ากลุ่มบุคคลดังกล่าวกำลังตามไล่ฆ่าผู้ชายที่หนีไปหลบซ่อนอยู่หลังพระประธาน แต่ด้วยการตอบที่มีสติปัญญา ก็ได้ตอบอ้างอิงความจริงจากวัตถุภายนอกว่า...ขณะที่ยืนอยู่ตรงนี้เห็นแต่พวกท่าน จึงดูเหมือนไม่ได้กล่าวเท็จ ที่สำคัญเป็นการคำนึงถึงจริยธรรม เพราะหากพูดไม่เป็น กล่าวไม่ถูกควร ก็สร้างความฉิบหายแก่ผู้อื่นหรือทำให้ผัวเมียเขาทะเลาะเลิกร้างกันมาเยอะแยะแล้ว เพราะความไม่ควร เรื่องดังกล่าวจึงต้องรวมลงไปที่ความควรความไม่ควร เป็นสำคัญด้วย ดังนั้นเมื่อพูดเรื่องศีลธรรมก็จะต้องกล่าวถึงจริยธรรมและคุณธรรมด้วย

ดุจเรื่องในพระพุทธศาสนากรณี นางกุณฑลเกสี ผลักสามี (โจร) ลงเหว ถึงแก่ความตายตามเจตนา แต่ปรากฏว่า เทวดาสาธุการว่า...“...บุรุษจะเป็นบัณฑิตในที่ทั้งปวงก็หาไม่ สตรีมีปัญญาวิจักษณ์ ก็เป็นบัณฑิตได้เหมือนกัน...” คำกล่าวดังกล่าวเป็นการอนุโมทนาของเทวดาที่เห็นนางกุณฑลเกสีฆ่าสามี (โจร) ต่อมานางกุณฑลเกสีได้ไปบวชสำเร็จเป็นพระอรหันตสาวิกาในพระพุทธศาสนา

เรื่องที่ยกขึ้นแสดงดังที่กล่าวมาจึงควรพิจารณาอย่างยิ่ง ทั้งโดยหลักศีลธรรม จริยธรรม และคุณธรรม ที่จะต้องนำมาประกอบกัน เพื่อคิดใคร่ครวญให้เห็นความจริงทั้งปวงในความควร ... และความไม่ควร ก็จะได้คำตอบว่า การกระทำดังกล่าว ควรหรือไม่... นี่คือหลักการพิจารณาในพระพุทธศาสนา ซึ่งในกรณีการพูดเท็จหรือกล่าววาจาไม่จริง ไม่แท้นั้น เป็นเรื่องที่ผิดศีลธรรมอยู่แล้ว แต่ให้พิจารณาดูจริยธรรมด้วย ซึ่งต้องไม่ขัดแย้งกับศีลธรรม และต้องประกอบด้วยคุณธรรม ดุจพระภิกษุที่เห็นเหตุการณ์การไล่ฆ่าชายผู้หนึ่ง เพื่อสงเคราะห์สัตว์ จึงต้องมีอุบายวิธีในการพูด จะพูดอย่างไร ไม่ให้เสียศีล... จะกระทำอย่างไร ไม่ขัดแย้งกับจริยธรรม... คำตอบจึงอยู่ที่คุณธรรม หากมีคุณธรรมแท้จริงแล้ว ทุกอย่างมีทางออก ทั้งไม่เสียศีลและไม่ขาดจริยธรรม ดุจดังพระภิกษุรูปดังกล่าว... ซึ่งหากกลับมาพิจารณาเรื่องของ คำโกหกสีขาว (White lie) ก็คงต้องพิจารณาลงไปที่ผู้พูด และพฤติกรรมพฤติจิต ของผู้พูด เป็นสำคัญ ทั้งนี้ ก็ต้องนำหลักศีลธรรมเข้าจับในเบื้องต้น และวัดผลจริยธรรมควบคู่ ซึ่งทั้งสองหลักธรรมต้องไม่ขัดแย้งกัน จึงจะชี้วัดคุณธรรมในบุคคลนั้น เพื่อนำไปสู่คำตอบที่ควรพิจารณาว่า ควรหรือไม่ควร... ซึ่งแน่นอนหากพูดคำไม่จริง-ไม่แท้ ในเบื้องต้นนั้นก็ผิดศีลธรรมอยู่แล้ว แต่สำหรับการพิจารณาหาความควรหรือไม่ควรนั้น จะต้องมองให้ลึกลงไปในหลักจริยธรรม ซึ่งต้องมองให้ลึกลงไปในหลักจริยธรรม ซึ่งต้องไม่ขัดแย้งกับหลักศีลธรรมเบื้องต้น ดุจดังหลักพุทธจริยาที่ยกขึ้นมาอ้างอิงเพื่อการศึกษาในกรณีดังกล่าว จะได้เป็นประโยชน์ต่อการนำไปถือประพฤติปฏิบัติ ไม่หลงทางไปยึดเหนี่ยวความคิดเห็นผิดๆ ที่ดูเหมือนจะควร แต่ในความเป็นจริงแล้วไม่ควร เช่น คำกล่าวที่ว่า ยอมเสียสัตย์เพื่อชาติ...

อ่านต่อฉบับพรุ่งนี้