โกหกสีขาว...โกงกินไม่น่ารังเกียจชาวพุทธควรพิจารณาอย่างไร!?(ตอน ๒)

โดย...พระอาจารย์อารยะวังโส

บุญกิริยาวัตถุ มี ๑๐ ประการ ได้แก่ ทานมัย สีลมัย ภาวนามัย อปจายนมัย เวยยาวัจจมัย ปัตติทานมัย ปัตตานุโมทนามัย ธัมมัสสวนมัย ธัมมเทสนามัย และทิฏฐุชุกัมม์ ทั้ง ๑๐ ประการ เป็นกรอบของขอบเขตแห่งบุญในพระพุทธศาสนา การขยายบุญกิริยาวัตถุ ๓ ออกเป็น ๑๐ นั้น เป็นไปเพื่อให้สาธุชนเข้าใจหลักการทำบุญในพระพุทธศาสนาให้ชัดเจนยิ่งขึ้น หากจะจัดย่อสรุปบุญกิริยาวัตถุ ๑๐ ลงใน ๓ ประการ จะได้ดังนี้คือ

๑.อปจายนมัย เวยยาวัจจมัย จัดเข้ารวมอยู่ใน สีลมัย

๒.ปัตติทานมัย และปัตตานุโมทนามัย จัดเข้ารวมอยู่ใน ทานมัย

๓.ธัมมัสสวนมัย และธัมมเทสนามัย จัดเข้ารวมอยู่ใน ภาวนามัย

และ ๔) ทิฏฐุชุกัมม์ หรือการทำความเห็นให้ตรง เป็นลักษณะของปัญญา หรือสัมมาทิฏฐิ จัดเป็นภาวนามัยก็ได้ เป็นทั้ง ทาน ศีล ภาวนา ก็ได้ เพราะเป็นพื้นฐานของการทำทาน รักษาศีล เจริญภาวนา จัดเข้าได้หมดทั้งสามประการ และบุญกิริยาวัตถุทั้งสามประการย่อมมีความสัมพันธ์ส่งสืบต่อกันจนรวมเป็นหนึ่งเดียวกัน คือ ปัญญา หรือทิฏฐุชุกัมม์ อันได้แก่ สัมมาทิฏฐิในมัชเฌนธรรมนั้นเอง

กลับมาพิจารณาเรื่องของ สีลมัย (มัย มาจาก มะยะ แปลว่า เกิดหรือความสำเร็จ) หมายถึง บุญเกิดจากการรักษาศีล หมายถึง การรักษากาย-วาจาให้เรียบร้อย/ปกติ/เยือกเย็น สงบ และปลอดภัย ศีล จึงแปลว่า ปกติ เรียบร้อย เย็นสงบ หรือปลอดภัย (เกษม) หากแปลร้อยเรียงรวมกันก็จะได้ความหมายว่า ทำกาย-วาจาให้ปกติ เรียบร้อย ให้เยือกเย็นสงบทั้งกายและใจ ไม่เดือดร้อน เพราะล่วงละเมิดศีล มีความเกษม (ปลอดภัย) ให้เบากาย สบายจิต นั่นคืออานิสงส์แห่งการรักษาศีล ซึ่งจะเกิดผลสัมฤทธิ์นั้น

สำคัญต้องแสดงเจตนาจึงจะสำเร็จเป็นศีลได้ ถ้าไม่มีเจตนาในการจะงดเว้นหรือจะรักษาศีลแล้ว ก็ไม่เป็นศีล แม้บุคคลผู้นั้นจะไม่กระทำชั่วใดๆ เลย ทั้งกายวาจา ดุจเด็กทารกทั้งหลาย ก็ไม่มีศีล เพราะขาดการแสดงเจตนางดเว้น ฉะนั้นสาธุชนที่เข้าวัด ทำบุญ รักษาศีล ฟังธรรม หรือถวายทาน เมื่อพระสงฆ์ท่านให้ศีลตามสมาทานสิกขาบทนั้น จะต้องแสดงเจตนาที่จิตตลอดทุกข้อตามความหมายแห่งคำบาลีที่พระสงฆ์แสดงแจกแจงเป็นข้อๆ ให้กล่าวตาม หากพูดแต่ปากพะงาบๆ เป็นนกแก้วนกขุนทอง ขาดความใส่ใจในสิกขาบทที่กล่าวตาม ไม่ผูกใจแสดงเจตนาตามความหมาย ก็ไม่สำเร็จในการสมาทานศีล ตามที่ขอสมาทานจากพระสงฆ์ ที่เรียกว่า ต้องแสดงเจตนาวิรัติ

วิรัติ แปลว่า การงดเว้น มี ๓ อย่าง ได้แก่

๑.สมาทานวิรัติ แปลว่า งดเว้นด้วยการสมาทาน เป็นวิรัติของปุถุชนทั่วไป เช่น สมาทานศีล ๕ ศีล ๘

๒.สัมปัตติวิรัติ แปลว่า งดเว้นด้วยเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นเฉพาะหน้า เป็นวิรัติของผู้ไม่ตั้งใจจะรักษาศีลมาก่อน หมายถึง คนบางคนไม่ตั้งใจว่าจะรักษาศีล แต่มีเหตุการณ์เกิดขึ้นเฉพาะหน้า อันอาจให้ล่วงศีลได้ แต่ไม่ยอมล่วงศีล เกิดงดเว้นขึ้นมาในขณะนั้น

๓.สมุจเฉทวิรัติ แปลว่า งดเว้นได้เด็ดขาด เป็นวิรัติของพระอริยบุคคล ตั้งแต่พระโสดาบันขึ้นไป ด้วยเห็นโทษของการประพฤติล่วงศีลอย่างแท้จริง แม้ใครจะบังคับให้ประพฤติล่วงศีล บุคคลผู้นั้นก็จะไม่ยอมแม้จะต้องถึงแก่ความตาย การละความชั่ว ไม่ก้าวล่วงละเมิดศีลในขั้นนี้ จึงเป็น สมุจเฉทปหาน คือ ละได้เด็ดขาด หรือเป็นสมุทเฉทวิรัติ คือ งดเว้นได้เด็ดขาด

หากจะกล่าวพรรณนาคุณของศีลนั้น คงจะกว้างใหญ่ไพศาล ยากจะสิ้นสุดคุณพรรณนา จึงขอกล่าวสรุปโดยย่อว่า อานิสงส์แห่งศีลนั้นทำให้เป็นที่รัก เป็นที่เคารพของคนทั้งหลาย อยู่ในสังคมอย่างสงบสุข ไม่ก่อเวรก่อภัยต่อผู้ใด ทำให้เป็นคนสง่างาม มีผิวพรรณผ่องใส ดังพระบาลีบอกอานิสงส์ของศีล ว่า

สีเลน สุคตึ ยนฺติ แปลว่า บุคคลจะไปสู่สุคติได้ ก็เพราะศีล

สีเลน โภคสมฺปทา แปลว่า บุคคลจะได้โภคทรัพย์ได้ ก็เพราะศีล

สีเลน นิพฺพุตึ ยนฺติ แปลว่า บุคคลจะดับทุกข์ความเดือดร้อน จนเข้าถึงพระนิพพานได้ ก็เพราะศีล

หากนำเรื่องศีลเข้าสู่การจัดระบบมงคลใน ๓๘ มงคล ก็จะตรงกับ มงคลข้อที่ ๑๙-๒๐ อาระตี วิระตี ปาปา ... มัชชะปานา จะ สัญญะโม แปลว่า การงดเว้นบาป ๑ ความสำรวมจากการดื่มน้ำเมา ๑ และมงคลในข้อที่ ๙-๑๐ วินะโย จะ สุสิกขิโต ... สุภาสิตา จะ ยา วาจา แปลว่า วินัยอันชนศรัทธาดีแล้ว วาจาอันชนกล่าวดีแล้ว

ถ้าจะไล่เรียงตั้งแต่ มงคลที่ ๙ วินะโย จะ สุสิกขิโต ก็จะเห็นความลุ่มลึกประณีตที่ ศีล แปรรูปยกระดับเป็นวินัย แสดงให้เห็นความเป็นผู้มีวินัย เป็นอุดมมงคลอันยิ่ง คำว่า วินัย แปลว่า นำออก หมายถึง นำโทษทางกาย วาจา และใจออกไป และคงอยู่ในรูปแบบกุศลกรรมบถ ๑๐ ซึ่งเป็นวินัยของคฤหัสถ์ผู้ครองเรือน แจกแจงออกเป็น กายกรรม ๓ วจีกรรม ๔ และมโนกรรม ๓

โดยผู้ที่ประพฤติสุจริตทางกายกรรม-วจีกรรมนั้น ได้แก่ ผู้ไม่ล่วงละเมิดศีลที่มีสิกขาบทบัญญัติไว้ และสุจริตทางใจนั้นมีธรรมคุ้มครองรักษาให้ไม่คิดพยาบาท เบียดเบียน มีความเห็นถูกต้องตรงธรรม ไม่คิดอยากได้ของของใคร ผู้มีความสุจริตทั้งสามทางนั้น จึงเรียกว่า มีวินัยอันควรแก่การยกย่องสรรเสริญ

อ่านต่อฉบับพรุ่งนี้