เลี้ยงลูกอย่างไร ไม่ให้กลายเป็นเผด็จการ

โดย...พญ.ปราณี เมืองน้อย สถาบันสุขภาพเด็กแห่งชาติมหาราชินี (รพ.เด็ก) กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข

เด็กมักเรียนรู้และพัฒนาบุคลิกภาพโดยการซึมซับจากประสบการณ์ชีวิตผ่านการเลี้ยงดูจากพ่อแม่เป็นส่วนใหญ่ หากลูกมีลักษณะชอบบังคับผู้อื่น ไม่ฟังความเห็นใคร เอาแต่ความคิดเห็นตัวเองเป็นหลัก นั่นอาจหมายถึงเด็กอาจกำลังบ่มเพาะความเผด็จการในตัว แม้จะมีผู้อื่นทำตามทั้งด้วยความกลัวหรือต้องการตัดรำคาญ แต่นั่นก็ไม่สามารถทำให้เด็กเกิดความรู้สึกภาคภูมิใจในอำนาจของตัวเอง จริงๆ แล้วภายในใจของเด็กประเภทนี้กลับอ้างว้าง หงุดหงิด กลัวการถูกปฏิเสธ ไม่มั่นคงทางใจ เครียดตลอดเวลา

หากพ่อแม่เลี้ยงดูลูกด้วยการบังคับควบคุมมาก ไม่รับฟังความคิดเห็นของลูก ไม่ยอมรับการโต้แย้งของลูก ตั้งกฎระเบียบที่เข้มงวดจนเกินไป เมื่อลูกทำผิดมักไม่ผ่อนปรน ไม่ให้โอกาสลูกแก้ไข ตรงข้ามกลับลงโทษหรือดุด่าลูกรุนแรง แต่ไม่ใส่ใจที่จะตอบสนองทางอารมณ์ ไม่แสดงความรัก ไม่ให้ความอบอุ่นแก่ลูก สิ่งที่พ่อแม่กำลังสื่อไปยังลูก คือ ชีวิตไม่ได้เป็นของเราเอง มีแต่การขีดเส้นจากคนอื่น ชีวิตต้องไม่มีการผิดพลาด

ลูกจะกลายเป็นคนวิตกกังวล ไม่มั่นใจในตัวเอง ไม่กล้าตัดสินใจเอง ขาดความริเริ่มสร้างสรรค์พยายามแข่งขันกับคนอื่น และอาจทำทุกอย่างเพื่อไม่ให้ตนเองแพ้หรือด้อยคนอื่นแม้จะต้องทำผิดกฎระเบียบก็ตาม เด็กส่วนใหญ่มักซึมซับรูปแบบการเลี้ยงดูนี้ จนสุดท้ายกลายเป็นบุคลิกภาพของตนเอง เมื่อโตขึ้นอาจประสบความสำเร็จเป็นใหญ่เป็นโตได้ จากที่เป็นคนมีระเบียบแบบแผน แต่ทักษะการจัดการปัญหาหรือการสื่อสารมักไม่เหมาะสม ก้าวร้าว เผด็จการ ไม่ยืดหยุ่นกับลูกน้อง คู่ชีวิต หรือแม้กระทั่งกับลูกของตนเอง เพราะเผลอเข้าใจผิดไปว่าตนเองโตมากับการเลี้ยงดูแบบนี้ก็ประสบความสำเร็จได้ จนลืมพิจารณาไปว่า ตนเองขาดความเชื่อมโยงทางอารมณ์กับคนรอบข้าง ไม่ได้มีความสุขทางใจที่แท้จริง

แนวทางการแก้ไข ควรสร้างความสมดุลระหว่างการตั้งกฎระเบียบและการติดตามผลอย่างสม่ำเสมอ โดยเปิดโอกาสให้ลูกมีส่วนร่วมในการตั้งกฎระเบียบ หรือเปิดโอกาสให้ลูกเลือกสิ่งต่างๆ เองตามวาระสมควร หากลูกทำผิด ควรเปิดโอกาสให้ลูกชี้แจง สอนลูกโดยไม่ใช้อารมณ์ และต้องหาโอกาสทำกิจกรรมผ่อนคลายด้วยกัน ไม่คาดหวังลูกสูงเกินไป ควรปลอบประโลมลูกในยามที่เขาผิดหวังเสียใจ ไม่ตำหนิดุด่ารุนแรง และช่วยลูกหาหนทางแก้ไขปัญหา เพื่อให้เรียนรู้ว่าความผิดพลาดไม่ใช่เรื่องเสียหาย สามารถแก้ไขได้

ข่าวฝากประชาสัมพันธ์ สถาบันสุขภาพเด็กแห่งชาติมหาราชินี (รพ.เด็ก) เชิญร่วมสมทบทุนเพื่อสร้าง “อาคารเฉลิมพระเกียรติ 80 พรรษามหาราชินี” (ศูนย์การแพทย์เฉพาะทางโรคเด็ก) บัญชีธนาคารไทยพาณิชย์ สำนักรัชโยธิน บัญชีออมทรัพย์ 111-410586-1 ธนาคารกรุงเทพ สาขาคณะทันตแพทยศาสตร์ เลขที่บัญชี 046-7-00688-8 หรื บริจาคผ่านเคาน์เตอร์เซอร์วิสทั่วประเทศ แจ้งรหัสบริจาคเพื่อ “มูลนิธิโรงพยาบาลเด็ก” รายละเอียดเพิ่มเติมโทร. 088-874-4671