AEC 2015 ผลกระทบที่คนไทยควรรู้และรับมือ

โดย...ทีมงานโลก360องศา

ทุกวันนี้เชื่อเหลือเกินว่าเรื่องราวที่เกี่ยวกับประชาคมอาเซียนในประเทศไทยกำลังเป็นที่สนใจมากเป็นพิเศษ โดยเฉพาะอย่างยิ่งประเด็นที่เกี่ยวข้องกับประชาคมเศรษฐกิจอาเซียน 1 ใน 3 เสาหลักของประชาคมอาเซียน ซึ่งประกอบอีกด้วย 2 เสาหลัก คือ เสาที่ 1 ประชาคมการเมืองและความมั่นคงของอาเซียน และเสาที่ 2 ประชาคมสังคมและวัฒนธรรมอาเซียน เพราะเหตุใดทำไมประชาคมเศรษฐกิจอาเซียนจึงได้รับความสนใจมากเป็นพิเศษ

ประชาคมเศรษฐกิจอาเซียน หรือ ASEAN Economic Community หรือที่รู้จักในชื่อย่อว่า AEC คือ กรอบความร่วมมือของกลุ่มประเทศสมาชิกในการผนึกกำลังสร้างอำนาจต่อรองทางเศรษฐกิจในเวทีโลก เพราะมีประชากรรวมกันกว่า 600 ล้านคน และมีมูลค่าทางเศรษฐกิจรวมกันมากถึง 1.4 ล้านล้านเหรียญสหรัฐ ด้วยเหตุนี้จึงมีการคาดการณ์กันว่าประชาคมเศรษฐกิจอาเซียนจะกลายมาเป็นอีกหนึ่งประชาคมที่มีอำนาจทางเศรษฐกิจในระดับโลกเฉกเช่นเดียวกับสหภาพยุโรป

ปัจจัยที่ทำให้เศรษฐกิจของประชาคมอาเซียนมีการเจริญเติบโตอย่างรวดเร็ว คือ นโยบายเขตการค้าเสรีและนโยบายขยายตลาดแรงงาน แต่สิ่งที่จะช่วยให้ประชาคมเศรษฐกิจอาเซียนขับเคลื่อนไปข้างหน้าและพัฒนาอย่างต่อเนื่อง คือการพัฒนาระบบคมนาคมขนส่ง ซึ่งการเกิดขึ้นของท่าเรือน้ำลึกทวายในประเทศพม่าคือความหวังที่สำคัญของอาเซียน เพราะสามารถเชื่อมโยงการขนส่งระหว่างโลกตะวันตกและโลกตะวันออกได้อย่างรวดเร็วยิ่งขึ้น เพราะแต่เดิมระบบการขนส่งสินค้าจากภูมิภาคยุโรปสู่ภูมิภาคเอเชียจะต้องเดินทางผ่านช่องแคบมะละกา แต่ท่าเรือน้ำลึกทวายจะทำให้การขนส่งสินค้าผ่านเส้นทางนี้ใช้เวลาเพียงแค่หนึ่งวันเท่านั้น ซึ่งจากเดิมอาจต้องใช้เวลามากถึง 2-3 วัน และด้วยเหตุนี้จึงเป็นที่มาของการพัฒนาเส้นทางการค้าชายแดน Para EWEC ซึ่งเป็นหนึ่งในความร่วมมือระหว่างประเทศไทย พม่า ลาว และเวียดนาม โดยเส้นการค้าสายนี้จะนำมาซึ่งโอกาสทางเศรษฐกิจใหม่ๆ บนเส้นทางที่พาดผ่าน ไม่ว่าจะเป็นธุรกิจอสังหาริมทรัพย์ ธุรกิจการขนส่ง และรวมไปถึงธุรกิจการค้าระหว่างเส้นแดนอีกด้วย เพราะมีการวางแผนไว้ว่าการขนส่งสินค้าจะมีจุดเริ่มต้นที่ท่าเรือทวาย ก่อนที่จะถูกลำเลียงผ่านเส้นทาง Para EWEC ไปสู่ปลายทางท่าเรือน้ำลึกในประเทศไทยและประเทศเวียดนาม

ความได้เปรียบในเชิงของการแข่งขันทางธุรกิจ คงไม่ได้พิจารณาเพียงแค่ทำเลที่ตั้งและระบบการคมนาคมขนส่งเท่านั้น แต่จะต้องให้ความสำคัญกับการพัฒนาปัจจัยอื่นๆ อีกด้วย โดยเฉพาะอย่างยิ่งอุตสาหกรรม ซึ่งในปัจจุบันโครงสร้างทางเศรษฐกิจของประเทศไทยมีรายได้หลักมาจากภาคอุตสาหกรรม ภาคการบริการ ภาคการค้าส่งและค้าปลีก ภาคการขนส่งและการสื่อสาร ภาคเกษตรกรรม และภาคการก่อสร้างตามลำดับ แต่ในวันนี้เราจะขอเล่าเพียงแค่ 3 ภาคส่วน คือ ภาคอุตสาหกรรม ภาคการบริการ และภาคการเกษตร เพราะมีความเกี่ยวข้องกับคนไทยมากที่สุด

จากข้อมูลของสำนักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ปี 2554 ระบุว่า ภาคอุตสาหกรรมสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจให้กับประเทศไทยมากเป็นอันดับ 1 และมีแรงงานในระบบมากเป็นอันดับ 3 ซึ่งอุตสาหกรรมอิเล็กทรอนิกส์ทำรายได้สูงสุด รองลงมาคืออุตสาหกรรมยานยนต์และชิ้นส่วน รวมไปถึงอุตสาหกรรมแปรรูปการเกษตร แต่จากข้อมูลของกระทรวงพาณิชย์ระบุว่าภาคอุตสาหกรรมของไทยยังเสียเปรียบในเรื่องของค่าแรง โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อเทียบกับกลุ่มประเทศ CLMV อันประกอบไปด้วย ประเทศกัมพูชา ลาว พม่า และเวียดนาม ซึ่งระบุว่าค่าจ้างแรงงานไทย 1 คน สามารถจ้างชาวกัมพูชาได้ 5 คน หรือชาวพม่าได้ถึง 9 คน อย่างไรก็ตาม ถึงแม้ว่าแรงงานไทยจะมีค่าแรงสูงแต่ก็เป็นแรงงานคุณภาพ ซึ่งมีทักษะและฝีมือในระดับสูง ดังนั้น กระทรวงพาณิชย์จึงเล็งเห็นว่ามีความจำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องสื่อสารให้นักลงทุนจากทั่วโลกรับรู้ว่าประเทศไทยคือหนึ่งในศูนย์กลางแรงงานคุณภาพของอาเซียน สอดคล้องกับข้อมูลการวิจัยจากสถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย หรือ TDRI ที่ระบุว่านักลงทุนชาวต่างชาติมากกว่าครึ่งหนึ่งให้ความสำคัญกับแรงงานคุณภาพมากกว่าแรงงานค่าแรงต่ำ

ส่วนต่อมาคือภาคการบริการ สร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจมากเป็นอันดับ 2 มีแรงงานในระบบมากเป็นอันดับ 2 เช่นกัน โดยรายได้ส่วนใหญ่ของภาคบริการมาจากธุรกิจการท่องเที่ยว ซึ่งข้อมูลจากสำนักงานสถิติแห่งชาติ ระบุว่า ในปีที่ผ่านมามีนักท่องเที่ยวต่างชาติเดินทางเข้ามาในประเทศไทยกว่า 18 ล้านคน แต่อย่างไรก็ตาม กระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬาได้ออกมาระบุว่า ถึงแม้ว่าวันนี้ประเทศไทยจะเป็นปลายทางยอดนิยมจากนักท่องเที่ยว แต่ในปี 2015 ที่จะถึงนี้ ผลจากการเข้าเป็นสมาชิกประชาคมเศรษฐกิจอาเซียนจะทำให้ธุรกิจการท่องเที่ยวของไทยได้รับผลกระทบจากกฎระเบียบที่เปิดกว้างและเอื้อให้มีการแข่งขันอย่างเสรี จึงมีความจำเป็นที่ประเทศไทยจะต้องเตรียมความพร้อมเกี่ยวกับการเพิ่มจำนวนโรงแรมและการพัฒนาคุณภาพการบริการให้อยู่ในระดับสากล เพื่อรองรับนักท่องเที่ยวทั้งจากอาเซียนและชาวต่างชาติที่เพิ่มขึ้น อันเนื่องมาจากการใช้วีซ่าอาเซียน ซึ่งเป็นวีซ่าที่สามารถเดินทางเข้าออกประเทศในอาเซียนได้อย่างเสรี นอกจากนั้นแล้วประเทศไทยมีความจำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องพัฒนาระบบคมนาคมทั้งทางบกและทางอากาศ ซึ่งจะต้องเชื่อมโยงเข้าด้วยกันอย่างเป็นระบบ และที่สำคัญต้องมีความทันสมัย เน้นความสะดวกและรวดเร็วเป็นหลัก

และสุดท้ายคือภาคเกษตรกรรม ถึงแม้ว่าจะสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจให้กับประเทศไทยเป็นลำดับที่ 5 แต่กลับมีแรงงานในระบบมากเป็นลำดับที่ 1 ด้วยเหตุนี้จึงมีการคาดการณ์กันว่าการเปิดเสรีการค้าอาเซียนในปี 2015 นี้ เกษตรกรไทยจะได้รับผลกระทบมากที่สุด เพราะอาชีพเกษตรกรรมคืออาชีพหลักของผู้คนส่วนใหญ่ในอาเซียน ดังนั้น ภาคเกษตรกรรมจะเกิดการแข่งขันรุนแรงในเรื่องของราคาและต้นทุนการผลิตที่ต้องถูกลง นั่นหมายความว่าเกษตรกรจะต้องทำงานหนักขึ้น แต่ได้กำไรน้อยลง ซึ่งจากเวทีเสวนาเรื่องเกษตรกรไทยภายใต้เออีซี โดยสมาคมเศรษฐศาสตร์เกษตรแห่งประเทศไทยในพระบรมราชูปถัมภ์ ได้ข้อสรุปตรงกันว่า รัฐบาลจะต้องรักษาความเป็นผู้นำในการส่งออกน้ำตาล ยางพารา มันสำปะหลัง และข้าว เพราะเป็นสินค้าทางการเกษตรที่ทำรายได้สูงสุดให้กับประเทศไทย และจะต้องเพิ่มมาตรการตรวจสอบสารพิษตกค้าง ซึ่งจะต้องตรวจสอบอย่างเข้มงวดและรัดกุม เพราะเมื่อเปิดเขตการค้าเสรี มาตรการกีดกันทางภาษีจะไม่สามารถใช้ได้ ดังนั้น ทุกประเทศจะนำมาตรการทางด้านสุขอนามัยและสิ่งแวดล้อมมาใช้ในการกีดกันสินค้า นอกจากนั้นแล้วการวิจัยและพัฒนาจะต้องถูกนำมาใช้กับสินค้าเกษตร ไม่ว่าจะเป็นการปรับปรุงคุณภาพ การพัฒนาสายพันธุ์ และวิธีการในการขนส่ง เพื่อสร้างจุดแข็งให้กับสินค้าเกษตรไทยในตลาดอาเซียน และรวมไปถึงตลาดโลก

นอกจากนี้ สิ่งที่ประเทศไทยจะประมาทไม่ได้ คือการเคลื่อนย้ายแรงงานอย่างเสรี ซึ่งจะส่งผลให้แรงงานในประเทศสมาชิกอาเซียนสามารถเลือกทำงานในประเทศใดก็ได้ในกลุ่มประเทศสมาชิก ซึ่งมีสาขาวิชาชีพที่ได้ถูกระบุไว้ 8 สาขาด้วยกัน คือ สาขาวิศวกรรม พยาบาล สถาปัตยกรรม การสำรวจ แพทย์ ทันตแพทย์ บัญชี และการท่องเที่ยว ซึ่งในอนาคตอาชีพเหล่านี้จะได้รับความนิยมเป็นอย่างมาก เพราะเป็นอาชีพที่เป็นที่ต้องการสูง ดังนั้น จึงมีความจำเป็นและถึงเวลาที่ประเทศไทยจะต้องมีการพัฒนาบุคลากรให้มีความรู้ มีทักษะ และมีความสามารถ ให้สามารถแข่งขันกับแรงงานจากชาติอื่นๆ ที่จะเป็นตัวเลือกและตัวเปรียบเทียบสำหรับคนไทยได้ในอนาคต