ความฉลาดของลูก...พ่อแม่ช่วยได้ (เยอะ)

โดย...วรธาร ทัดแก้ว

พูดถึงความฉลาดของลูกพ่อแม่หลายคนมักพยายามโฟกัสไปที่ความฉลาด หรือความเก่งอย่างหนึ่งอย่างใด เช่น ต้องเก่งคณิตศาสตร์อย่างเดียว หรือต้องเก่งภาษาเท่านั้น ซึ่งต้องบอกว่าพ่อแม่ที่มีแนวความคิดอย่างนี้ ถือว่ากำลังขัดขวางความฉลาดของลูกในด้านอื่นๆ ที่มีอยู่ในมนุษย์ทุกคนโดยไม่รู้ตัวหรือโดยรู้ตัวก็ตาม

แท้จริงแล้วพ่อแม่และครูควรค้นหาจุดเด่นของเด็ก ว่ามีความฉลาดทางด้านใดบ้าง แล้วควรส่งเสริมเขาเพื่อให้เกิดการพัฒนาในด้านนั้นๆ ตามที่เขาถนัดและชอบ โดยต้องทำความเข้าใจและอดทนที่จะสอนให้เหมาะกับวิธีการเรียนรู้ของเขา ถึงแม้ว่าอาจไม่ใช่เรื่องง่ายแต่พ่อแม่ก็ช่วยได้เยอะ

ความฉลาด 8 ด้านของมนุษย์

พญ.นลินี เชื้อวณิชชากร กุมารแพทย์ด้านพัฒนาการและพฤติกรรม โรงพยาบาลกรุงเทพ กล่าวว่า ความฉลาดของมนุษย์มีหลายด้านอย่างที่ ศาสตราจารย์โฮเวิร์ด การ์ดเนอร์ แห่งมหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ด เจ้าของ “ทฤษฎีพหุปัญญา” ได้แบ่งความฉลาดของมนุษย์ไว้ทั้งหมด 8 ด้านตามทฤษฎี ประกอบด้วย ความฉลาดด้านภาษา ด้านคณิตศาสตร์และตรรกะ ด้านดนตรี ด้านร่างกาย ด้านมิติสัมพันธ์ ด้านมนุษยสัมพันธ์ ด้านเข้าใจตนเอง และด้านรู้จักธรรมชาติ ซึ่งแต่ละด้านต่างก็มีความสำคัญเท่าเทียมกัน

 

พญ.นลินี ได้ขยายความให้ฟังว่า เด็กที่ฉลาดด้านภาษาจะสามารถเรียนรู้คำศัพท์ใหม่ๆ ได้อย่างรวดเร็ว พวกเขาสนุกกับการต่อคำศัพท์และเกมอื่นๆ ที่คล้ายคลึงกัน ในขณะเดียวกันก็ชื่นชอบโคลง กลอน เพลง และนิทาน ซึ่งเด็กกลุ่มนี้มีแนวโน้มที่จะเป็นนักพูดและนักเล่าเรื่องที่เก่ง เด็กที่เก่งด้านคณิตศาสตร์และตรรกะจะชอบเล่นเกมที่ต้องแก้ปัญหาทุกชนิด และสามารถเชื่อมโยงเหตุและผลของสิ่งต่างๆ ที่เกิดขึ้นได้อย่างไม่ยากเย็นนัก เนื่องจากความฉลาดในด้านนี้เกี่ยวกับความสามารถในการนำตรรกะมาแก้ปัญหา จำแนกสิ่งที่เกิดขึ้นเป็นแบบแผนได้ ชอบแก้โจทย์คณิตศาสตร์และเรียนรู้ปรากฏการณ์ทางวิทยาศาสตร์

กุมารแพทย์ด้านพัฒนาการและพฤติกรรม กล่าวต่อว่า เด็กที่ฉลาดด้านดนตรีจะไวต่อเสียงและสามารถเชื่อมโยงระหว่างเพลงและเครื่องดนตรีได้ พวกเขาชอบร้องเพลงและมักใช้เทคนิคในการเรียนรู้ผ่านบทเพลงและจังหวะ ความฉลาดด้านร่างกายคือ เป็นเด็กที่แข็งแรง สามารถทำกิจกรรมและเคลื่อนไหวได้แคล่วคล่องว่องไว ชอบแสดงออก และสนุกกับกิจกรรมเกี่ยวกับศิลปะ และงานฝีมือ ส่วนความฉลาดด้านมิติสัมพันธ์จะคิดและสื่อสารด้วยภาพ โดยพวกเขาชอบเล่นเกมต่อรูปภาพ เช่น จิ๊กซอว์ และชื่นชอบงานศิลปะ ที่สำคัญพวกเขายังจดจำทิศทางได้ดีและอ่านแผนที่เก่ง

“สำหรับเด็กที่มีความฉลาดด้านมนุษยสัมพันธ์จะชอบทำงานร่วมกับผู้อื่นได้ดี ในขณะเดียวกันก็สามารถเป็นผู้นำคนอื่นได้เป็นอย่างดี ส่วนเด็กที่มีความฉลาดด้านเข้าใจตนเองจะตรงข้ามเด็กมีมนุษยสัมพันธ์กล่าวคือ ชอบทำงานเพียงลำพัง เป็นตัวของตัวเอง และแม้ว่าจะไม่ค่อยเข้าสังคมแต่พวกเขาก็เชื่อมั่นในความสามารถของตนและมีแรงจูงใจในการทำสิ่งต่างๆ สุดท้ายความฉลาดด้านรู้จักธรรมชาติโดยเด็กกลุ่มนี้ชอบผจญภัยตั้งแต่เด็ก จึงมักเตร็ดเตร่เพื่อสำรวจสิ่งแวดล้อมและสนใจต้นไม้และสัตว์ต่างๆ อย่างมาก” พญ.นลินี อธิบาย

ทุกคนคือส่วนผสมของความฉลาดทั้งแปด

พญ.นลินี กล่าวต่อว่า เด็กๆ แต่ละคนแตกต่างกันและก็ควรจะได้รับการดูแลในรูปแบบที่แตกต่างกันไป ทฤษฎีพหุปัญญาก็เป็นไปตามแนวคิดนี้เช่นกัน โดยหัวใจหลักของทฤษฎีบ่งชี้ว่า เด็กแต่ละคนมีความสามารถที่แตกต่างกันไปในแต่ละด้าน หากผู้ปกครองและครูค้นพบจุดเด่นของเด็กก็จงช่วยส่งเสริมให้เด็กแต่ละคนสามารถพัฒนาศักยภาพของตนได้รวดเร็วยิ่งขึ้น โดยไม่ไปขัดขวางในสิ่งที่เขาชอบ

“พ่อแม่มีหน้าที่สังเกตความฉลาดของลูก ซึ่งเชื่อว่ามีหลายด้าน และเมื่อเห็นว่าเขามีความฉลาดด้านใดแล้ว ก็ควรส่งเสริมอย่าไปขัดขวาง หรือไปโฟกัสเขาว่าต้องฉลาดด้านนี้เท่านั้น เพราะถ้ามองในสังคมไม่มีใครเก่งด้านเดียว ต้องไม่ลืมว่า ถ้าเด็กได้ทำสิ่งที่ชอบก็จะมุ่งมั่นพยายามสิ่งนั้นได้ดี แต่ถ้าพ่อไปโฟกัสแต่เรื่องเรียน หรือที่พ่อแม่ชอบก็อาจจะทำได้ไม่ดีและไม่มีความสุข” พญ.นลินี กล่าว

พ่อแม่สำคัญทำให้ลูกฉลาด

กุมารแพทย์ด้านพัฒนาการและพฤติกรรม กล่าวว่า เด็กที่ฉลาดด้านภาษาเรียนรู้ได้ดีที่สุดผ่านทางการฟัง พูด อ่าน เขียน พ่อแม่ควรให้เด็กเข้าถึงแหล่งความรู้ต่างๆ ด้วยตนเอง เช่น หนังสือ สารานุกรม หรือเว็บไซต์ และควรอ่านหนังสือร่วมกับเด็กและกระตุ้นให้เด็กถามคำถามทันทีที่สงสัย ตลอดจนนำเรื่องราวที่เด็กๆ อ่านหรือฟังมาเล่าใหม่ให้พวกเขาแสดงเป็นตัวละคร เด็กที่ฉลาดด้านตรรกะและคณิตศาสตร์ควรช่วยให้เขาได้ลองคิดหาเหตุผลเบื้องหลัง สิ่งต่างๆ ถามคำถามเพื่อกระตุ้นให้เด็กใช้ความคิดต่อเนื่อง ตอบคำถามประเภท อะไร ทำไม เมื่อไหร่ ที่ไหน และอย่างไร เป็นต้น

เด็กที่ฉลาดด้านดนตรีวิธีที่ดีที่สุดคือ ส่งเสริมให้ฟังเพลง ท่วงทำนอง จังหวะ และรูปแบบดนตรีในลักษณะต่างๆ กัน หาหนังสือที่มีเสียงสัมผัสให้อ่าน ช่วยส่งเสริมให้ลูกเรียนรู้และจดจำสิ่งต่างๆ เป็นเสียงดนตรี ตลอดจนหาเกมเกี่ยวกับตัวเลขและรูปทรงมาให้ลูกเล่น ด้านร่างกายและการเคลื่อนไหว ซึ่งหมายถึงความสามารถในการควบคุมและแสดงออก ซึ่งความคิด ความรู้สึก โดยใช้อวัยวะส่วนต่างๆ ของร่างกายต้องสัมพันธ์กับจิตใจ ควรหากิจกรรมที่เด็กได้เคลื่อนไหวร่างกาย ใช้กล้ามเนื้อ สร้างความแข็งแกร่งให้กับร่างกายให้เด็กทำ ส่งเสริมให้ใช้อุปกรณ์ต่างๆ เพื่อการเรียนรู้และทดลองอย่างสร้างสรรค์ พร้อมให้โอกาสเด็กได้เดินคิดไปมาและตัดสินใจด้วยตัวเอง

นอกจากนี้ ความฉลาดด้านมิติสัมพันธ์พ่อแม่ควรใช้ภาพ สิ่งของ หรือจินตนาการของเด็กเองเป็นเครื่องช่วย โดยหาหนังสือที่มีรูปภาพเยอะๆ ให้เด็กอ่าน เน้นให้เด็กสังเกตเห็นภาพและเชื่อมโยงภาพนั้นกับคำที่อ่าน รวมถึงให้เด็กเล่นของเล่น เช่น ดินน้ำมัน กระดาษ ลูกบอล หรือตัวต่อ เมื่อต้องเดินทางไปนอกบ้านก็ควรชี้ให้เด็กสังเกตเห็นและจดจำสิ่งของหรือสถานที่ต่างๆ ตลอดทาง

พญ.นลินี กล่าวต่อว่า ด้านมนุษยสัมพันธ์เด็กกลุ่มนี้จะเรียนรู้สิ่งต่างๆ ได้รับโอกาสให้ตอบโต้ พูดคุย หรือทำงานร่วมกับผู้อื่นพ่อแม่ควรให้เด็กจับกลุ่มกับเพื่อนๆ ร่วมกันทำงาน จัดกิจกรรมที่ให้เด็กได้พบปะสังสรรค์กับหลายๆ คน เพื่อเปิดโอกาสให้เขาเรียนรู้ถึงบทบาทและความสามารถของผู้อื่น พาเด็กไปทำความรู้จักกับเด็กคนอื่นที่มีมนุษยสัมพันธ์ดีเช่นกัน เป็นต้น

“ส่วนเด็กที่ฉลาดด้านเข้าใจตนเองวิธีที่ดีที่สุดคือ เปิดโอกาสให้เขาได้ใช้ความคิดวิเคราะห์และไตร่ตรองสิ่งที่ได้เรียนรู้ด้วยตนเองโดยตรง ชี้แนะให้เข้าใจว่าสิ่งที่พวกเขาเรียนรู้นั้นมีความเชื่อมโยงกับพวกเขาอย่างไร พร้อมเปิดโอกาสให้แสดงความคิดเห็นและความรู้สึกถึงบทบาทที่พวกเขาได้รับ ตลอดจนส่งเสริมให้เด็กรู้สึกมีส่วนร่วมและเป็นเจ้าของกับทุกกิจกรรมที่ทำ ไม่บีบบังคับ หรือก้าวก่ายความคิดของเด็กๆ ในขณะที่พวกเขาเรียนรู้”

สำหรับเด็กที่ฉลาดด้านรู้จักธรรมชาติ สิ่งที่พ่อแม่ช่วยได้ดีที่สุดคือ ส่งเสริมให้เด็กอยู่กับธรรมชาติ จัดการและค้นหาเชื่อมโยงธรรมชาติให้เข้ากับทุกอย่างที่เด็กเรียนรู้ สนับสนุนวิธีคิดให้เขาได้คิดว่าสิ่งต่างๆ ที่เขาเรียนรู้นั้นมีผลต่อโลกอย่างไร พร้อมให้ข้อมูลด้านต่างๆ กระตุ้นให้เด็กจดจำข้อมูลเกี่ยวกับโลกรอบๆ ตัว โดยแบ่งสิ่งต่างๆ ออกเป็นกลุ่มๆ ตามลักษณะเฉพาะของสิ่งนั้นๆ และสอนให้รู้จักและใช้อุปกรณ์วิทยาศาสตร์ต่างๆ ด้วย