กรณีพุทธศาสน์...สู่ยุทธศาสตร์เพื่อการพัฒนาของประชาคมอาเซียน (ตอน 3)

โดย...พระอาจารย์อารยะวังโส

ศีลธรรมจึงเป็นหลักอันเกื้อกูลเพื่อก่อให้เกิดการประพฤติปฏิบัติที่ถูกต้องมีคุณธรรมและมีจริยธรรม คุณธรรมจริยธรรมจึงเป็นอำนาจที่ยิ่งใหญ่ที่จะจัดสรรให้ประชาคมอยู่ร่วมกันได้อย่างมีความปกติธรรมดา แม้จะมีความแตกต่างมากมายในสภาพทางสังคมก็เป็นธรรมดาได้เช่นกัน เมื่อมีความเป็นธรรมดาก็ไม่มีความแตกแยก ดังนั้นประชาคมอาเซียนแม้จะมีความแตกต่าง มีความหลากหลายตามกฎตามระเบียบต่างๆ มากมาย แต่ก็สามารถอยู่ร่วมกันเป็นหนึ่งเดียวกัน หากยอมรับกฎความจริงดังกล่าว

เมื่อเราพิจารณาลงไปในความเป็นสัตว์โลกอย่างเสมอกันภายใต้กฎธรรมชาติ ก็จะพบว่า จริงๆ แล้วมนุษย์โลกนี้ก็ไม่ได้แตกต่างกัน และมีความเป็นประชาคมเดียวกัน คือ ความเป็นสัตว์ทุกข์ เป็นประชาคมของความเป็นสัตว์ทุกข์ที่เคลื่อนไหวไปตามความทุกข์ ไม่ว่าจะเป็นหญิงชาย ไม่ว่าโลกฝ่ายไหนก็ล้วนแต่หนีไม่พ้นความเกิดความแก่ความเจ็บความตาย ต้องอยู่ภายใต้กฎเกณฑ์นี้ แต่ที่เรากลับพยายามหลีกหนี พยายามยื้อแย่งกัน สร้างกฎสร้างเกณฑ์ สร้างบ้าน สร้างเมือง แย่งชิง ไม่ถ้อยทีถ้อยอาศัย ไม่แลดูน้ำใจซึ่งกันและกัน ขาดความปรองดองสามัคคี

แม้คนชาติเดียวกันยังมาแบ่งสีเสื้อ ยังมาแบ่งวิธีคิด เพราะตัณหาเป็นปัจจัย เพราะอวิชชาเป็นเหตุปัจจัย เมื่ออวิชชาตัณหาเกิดขึ้น มานะทิฏฐิย่อมมี จึงต้องหาเครื่องมือแก้อำนาจอกุศลกรรมดังกล่าว โดยหากพิจารณาตามธรรม ก็พบว่า สิ่งที่แก้ตัณหา สิ่งนั้นเรียกว่า “ฉันทะธรรม” สิ่งที่แก้มานะ สิ่งนั้นเรียกว่า “ทมะ” สิ่งที่แก้ทิฏฐิ สิ่งนั้นเรียกว่า “สัจจานุรักษ์” คือการอนุรักษ์ในสัจจะความจริง นี่คือแนวคิดตามหลักพระพุทธศาสนาซึ่งให้นิยามว่า “ธรรม ธรรมะเป็นเครื่องแก้ของโลก”

กลับไปหาความหมายจากคำถามที่ว่า “ผู้นำแห่งอนาคตนั้น จะต้องพัฒนาจิตใจ และมีหลักธรรมอันใด ผู้นำที่ดีควรมีลักษณะอย่างไร? หลักธรรมของผู้นำที่ดีนั้นควรเป็นอย่างไร? มีแบบแผนอย่างไร?”

ในขณะที่เราเป็นชาวพุทธ ต้องเข้าใจว่า ผู้นำคือคนดี เป็นคนที่เต็มคน คำว่า “คนเต็มคน” ในความหมายที่อาตมากล่าวก็คือคนที่มีฐานะความเป็นมนุษย์ที่มีจิตที่สมบูรณ์ จิตที่สมบูรณ์คือความมีสามัญสำนึกสมฐานะสัตว์ประเสริฐ คุณมีความสำนึกของความเป็นคนไหม... คุณมีความสำนึกเป็นคนไทยไหม... คุณมีความสำนึกเป็นพสกนิกรชาวไทยไหม... คุณมีความสำนึกเป็นพุทธศาสนิกชนชาวไทยไหม... คุณมีความสำนึกเป็นพ่อแม่ไหม เป็นผู้ชาย-เป็นผู้หญิงที่ควรทำหน้าที่ในฐานะพลเมืองไหม คุณมีความสำนึกเป็นลูกที่ดีที่ต้องทำหน้าที่ในพ่อแม่ไหม เป็นนักเรียนนักศึกษาที่ดีต่อโรงเรียนสถานศึกษา ต่อความเป็นประชาคม เป็นยุวชนของประเทศชาติไหม คุณมีความสำนึกตามฐานะหน้าที่โอกาสของคุณหรือเปล่า... ตรงนี้คือวิถีจิตของเบื้องต้นแห่งความเป็นผู้นำ

ผู้นำในนิยามที่สรุปกล่าว แท้จริงคือความสำนึกทางจิตวิญญาณ ความสำนึกทางจิตวิญญาณที่มีค่าของความเป็นสัตว์ที่ประเสริฐ ที่เรียกว่าคนเต็มคนก็คือสัตว์ที่ประเสริฐ เมื่อคุณเป็นสัตว์ประเสริฐ เป็นคนเต็มคน ความสำนึกของคุณก็เกิดขึ้นถูกต้องตามหลักความจริงอันหนึ่งในเบื้องต้นที่อ้างอิงคำว่าศีลธรรม ศีลธรรมซึ่งเป็นเครื่องวัดคุณค่าทางจิตวิญญาณ เป็นรูปแบบที่จะวัดว่าคุณมีคุณธรรมจริยธรรมหรือไม่ ก็วัดจากหลักศีลธรรม เราจึงมักกล่าวร่วมกันใน ศีลธรรม คุณธรรม และจริยธรรม โดยศีลธรรมนั้นนำไปสู่การประพฤติปฏิบัติให้ถึงคุณของธรรม และปฏิบัติให้เป็นธรรมจริยาคือการปฏิบัติ คุณธรรมคือธรรมที่เป็นคุณ อะไรคือธรรมที่เป็นคุณ คือหลักศีลธรรม นำมาเพื่อประพฤติปฏิบัติให้ถูกต้องตรงตามธรรมนั้นเรียกว่าจริยธรรม

คุณธรรมจริยธรรมจึงเป็นธาตุแห่งธรรมที่แสดงความสำนึกของคนเต็มคน และคนเต็มคนในความหมายของอาตมาตรงนี้ ก็คือผู้มีศีลธรรมที่ดำรงความเป็นผู้นำทางจิตวิญญาณ เพราะสามารถเอาชนะอำนาจฝ่ายต่ำทางจิตใจได้ ที่เรียกว่า สัตบุรุษ ผู้นำคือสัตบุรุษ สัตบุรุษคือคนที่มีศีลธรรม คนที่มีศีลธรรมคือคนที่มีภาวะคุณธรรมและจริยธรรม คนที่มีคุณธรรมจริยธรรมคือคนที่เป็นผู้นำ... เป็นประธาน... เป็นบัณฑิตได้ และคนที่เป็นบัณฑิตคือคนที่ควรแก่ความเป็นผู้นำ นักปราชญ์นอกศาสนาพุทธคนหนึ่ง

คือ พลาโต เมธีปรัชญากรีก กล่าวว่า ปราชญ์เท่านั้นที่ควรเป็นผู้นำของสังคม ซึ่งตรงกับความคิดความเห็นปกติของสังคมในพระศาสนาว่า บัณฑิต คนดีเท่านั้นที่ควรแก่ความเป็นผู้ปกครอง พระบรมราโชวาทของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ที่ทรงบอกว่า คนดีอาจจะมีน้อยในสังคม คนไม่ดีอาจจะมีมากกว่า แต่ทำอย่างไรให้คนดีมีโอกาสปกครองคนไม่ดี นี่คือพระบรมราโชวาทที่ตรงตามหลักธรรมะถูกต้องชัดเจนเลย สังคมไทยชอบเอามาพูดกันบ่อยๆ แต่น่าเสียดายว่าไม่ได้ทำบ่อยๆ จึงไม่มีผลให้เกิดบ่อยๆ เมื่อเราพูดบ่อยแต่ไม่ได้ทำบ่อยจึงไม่มีผลตามที่เราพูด สังคมไทยเป็นสังคมของนักพูดนักคิดมากเกินไป แต่ขาดนักปฏิบัติ ซึ่งแย้งกับหลักพระศาสนา พระศาสนาให้คุณค่าความหมายของนักปฏิบัติที่จะ Practice Meditate Insight Develop คือต้องเจริญปัญญา พัฒนาจิต ที่ยกภาษาอังกฤษขึ้นกล่าวสองสามคำ เพราะจะให้เห็นว่าทั้งโลกภาคตะวันตกและภาคตะวันออก ล้วนยอมรับว่านี่คือความจริง พระพุทธศาสนาจึงไม่ได้จำกัดวงแคบอยู่แค่เพียงในประเทศไทย ในรั้วเล็กๆ ตามวัดวาอารามต่างๆ

อ่านต่อฉบับพรุ่งนี้