ทำไมอียูยังอยู่กับนิวเคลียร์

“สหภาพยุโรป” คือกลุ่มผู้นำทางด้านเศรษฐกิจที่มีบทบาทสำคัญระดับโลก ด้วยการพัฒนาด้านอุตสาหกรรมขนาดใหญ่ และสาธารณูปโภคที่ทันสมัย แต่องค์ประกอบสำคัญที่ช่วยให้การพัฒนาเหล่านั้นเป็นไปอย่างต่อเนื่อง นั่นก็คือ การมีแหล่งพลังงานคอยสนับสนุนอย่างเพียงพอกับความต้องการ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง “พลังงานไฟฟ้า”

สหภาพยุโรปเป็นเขตเศรษฐกิจที่ใหญ่ที่สุดในโลก ที่มีการเคลื่อนย้ายสินค้าและเงินตราระหว่างกันอย่างเสรี อันเนื่องมาจากการรวมกันเป็น “ตลาดร่วม” หรือ “Common Market” ของประเทศสมาชิกทั้ง 27 ประเทศ การรวมตัวกันของกลุ่มประเทศเหล่านี้ทำให้เกิดความก้าวหน้าทางเศรษฐกิจ การพัฒนาทางอุตสาหกรรมและเทคโนโลยี ทั้งยังดึงดูดผู้คนจากภายนอกให้อยากเข้ามาเห็นและแบ่งปันโอกาสทางธุรกิจ ดังนั้นภาคการบริการและอุตสาหกรรมจึงกลายเป็นรายได้หลักของกลุ่มประเทศในสหภาพยุโรป นั่นก็หมายถึงแหล่งผลิต โรงงานแปรรูป ระบบขนส่งและสาธารณูปโภคอีกจำนวนมาก ซึ่งล้วนแล้วแต่ต้องการพลังงานจำนวนมหาศาลเพื่อขับเคลื่อน ในอีกด้านหนึ่งกระแสความเอาใจใส่เรื่องพลังงานและสิ่งแวดล้อมก็สร้างความท้าทายให้กับประเทศในสหภาพยุโรป นั่นคือการพยายามจัดหาพลังงานโดยเฉพาะพลังงานไฟฟ้าไว้คอยสนับสนุนภาคอุตสาหกรรมและการท่องเที่ยว โดยแหล่งพลังงานเหล่านั้นจะต้องเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมหรือส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมน้อยที่สุด ในปัจจุบันนี้การผลิตไฟฟ้าในสหภาพยุโรปมาจากแหล่งพลังงานหลายรูปแบบ ทั้งเชื้อเพลิงจากน้ำมัน ถ่านหิน ก๊าซธรรมชาติและพลังงานหมุนเวียน รวมถึงพลังงานไฟฟ้าจากนิวเคลียร์ด้วยเช่นกัน ซึ่งสาเหตุที่ต้องผสมผสานแหล่งพลังงานจากหลายแหล่งนั้นก็มาจากปัจจัยหลายด้าน ไม่ว่าจะเป็นราคาปริมาณสำรอง เทคโนโลยี ข้อกำหนดทางด้านสิ่งแวดล้อมและนโยบายทางการเมือง ณ เวลานั้นๆ เมื่อเศรษฐกิจยังคงต้องเติบโตต่อไปเรื่อยๆ ความต้องการพลังงานไฟฟ้าก็จะเพิ่มขึ้นด้วยเช่นกัน ดังนั้นการสร้างความมั่นคงทางด้านพลังงานจึงเป็นเป้าหมายหลักที่สหภาพยุโรปให้ความสำคัญเป็นอย่างมาก แต่ทั้งนี้เรื่องของสิ่งแวดล้อมก็นำมาเป็นเงื่อนไขการพิจารณาด้วยเช่นกัน เราจะเห็นได้ว่าแหล่งพลังงานรูปใหม่ๆ ถูกนำเสนอเป็นทางเลือกอยู่บ่อยครั้ง และในเวลาเดียวกันเทคโนโลยีใหม่ๆ ทางด้านพลังงานก็ถูกคิดค้นและนำมาใช้เพื่อลดข้อจำกัดของแหล่งพลังงานแบบเดิมๆ ที่เคยมีข้อเสีย ทั้งนี้ก็เพื่อให้มั่นใจได้ว่าการพัฒนาโดยรวมของภูมิภาคนี้จะเดินหน้าไปอย่างราบรื่น

เมื่อนโยบายและข้อกำหนดทางด้านสิ่งแวดล้อมมีอิทธิพลต่อเศรษฐกิจและการเมืองของสภาพยุโรป ดังนั้นทุกๆ กิจกรรมที่เกิดขึ้นจำเป็นต้องตอบสนองนโยบายความเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมและการมีส่วนร่วมในการลดปริมาณก๊าซคาร์บอน ซึ่งดูเหมือนว่าพลังงานหมุนเวียนจากธรรมชาติและพลังงานไฟฟ้าจากนิวเคลียร์จะผ่านเกณฑ์พื้นฐานดังกล่าว โดยที่นิวเคลียร์มีศักยภาพสูงกว่ามาก แต่อย่างไรก็ตาม กระแสความหวั่นวิตกเรื่องความปลอดภัยจากนิวเคลียร์ก็ยังเป็นเงื่อนไขสำคัญที่ทำให้โรงไฟฟ้านิวเคลียร์ยังไม่เป็นที่ยอมรับในบางประเทศ แม้จะได้ขึ้นชื่อว่าเป็นแหล่งผลิตไฟฟ้าที่ไม่ก่อให้เกิดก๊าซคาร์บอน ความท้าทายที่เกิดขึ้นคือการชั่งใจว่าจะเดินหน้าไปกับนิวเคลียร์หรือไม่ เพราะในทางเศรษฐศาสตร์แล้ว ก๊าซ น้ำมัน ถ่านหิน และนิวเคลียร์ คือคำตอบที่ลงตัว แต่ทางด้านสังคมก็ยังอยากได้พลังงานสะอาดจากแสงอาทิตย์และลม สิ่งที่กำลังเกิดขึ้นเกี่ยวกับพลังงานไฟฟ้าในประเทศแถบยุโรปทุกวันนี้คือ การพัฒนาศักยภาพของแหล่งพลังงานหมุนเวียนควบคู่ไปกับการใช้เทคโนโลยีใหม่ๆ เข้าไปแก้ไขข้อจำกัดของแหล่งพลังงานเดิม เช่น การผลิตไฟฟ้าจากถ่านหินที่เคยก่อให้เกิดมลพิษ ก็มีการใช้เทคโนโลยีถ่านหินสะอาดเข้าไปประยุกต์ใช้เพื่อให้เกิดมลพิษน้อยที่สุด หรือแม้แต่การผลิตไฟฟ้าจากนิวเคลียร์ก็กลับมาเป็นทางเลือกอีกครั้ง โดยการยกระดับมาตรฐานความปลอดภัยให้สูงยิ่งขึ้น

ทางด้าน ดร.อุษา กัลลประวิทย์ อัครราชทูตที่ปรึกษา สำนักงานที่ปรึกษาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ประจำสถานเอกอัครราชทูต ณ กรุงบรัสเซลส์ ให้สัมภาษณ์กับเราว่า ผลพวงจากกรณีโรงไฟฟ้าพลังงานนิวเคลียร์ที่ฟูกุชิมา ถึงแม้จะเกิดจากอุบัติภัยทางธรรมชาติที่ไม่สามารถคาดเดาได้ แต่ก็ได้ส่งผลกระทบถึงอียูจนกระทั่งถึงปัจจุบัน ซึ่ง Energy Road Map ของอียูได้มีการกำหนดให้ลดการใช้พลังงานนิวเคลียร์ในอนาคตอีก 23 ปีข้างหน้า แต่อย่างไรก็ตาม ในปัจจุบันอียูยังต้องพึ่งพาพลังงานนิวเคลียร์กว่าร้อยละ 30 จึงมีความเป็นไปไม่ได้ที่จะลดการผลิตไฟฟ้าจากพลังงานนิวเคลียร์ในทันที เพราะพลังงานทางเลือกอื่นๆ ก็ยังไม่สามารถพิสูจน์ได้ว่ามีเสถียรภาพในการผลิตและการให้พลังงานที่สูงกว่าพลังงานนิวเคลียร์ ตราบใดที่พลังงานทางเลือกยังเป็นเช่นนี้ นิวเคลียร์ก็ยังคงมีบทบาทต่อไปในอียู

ทุกวันนี้เมื่อกล่าวถึงแหล่งผลิตพลังงานไฟฟ้าในประเทศแถบยุโรป ทุกคนจะนึกถึงความหลากหลายไม่จำกัดเฉพาะพลังงานจากแหล่งใดแหล่งหนึ่งเท่านั้น เนื่องจากแนวคิดของการผสมผสานแหล่งพลังงานจากหลายรูปแบบ หรือที่เรียกว่า Energy Mix เพื่อส่งไฟฟ้าเข้าสู่ระบบสายส่งเดียวกัน ซึ่งทางด้าน Mr.JeanPol Poncelet FORATOM Director General หนึ่งในองค์กรที่ศึกษาและพัฒนาการใช้พลังงานจากนิวเคลียร์ กล่าวว่า เรื่องนิวเคลียร์เป็นประเด็นที่ถกเถียงกันทั่วโลกรวมถึงสหภาพยุโรป มีทั้งผู้สนับสนุนและคัดค้าน อีกทั้งนโยบายด้านพลังงานของแต่ละประเทศสมาชิกก็แตกต่างกัน เช่น เยอรมนีและโปแลนด์หันมาพัฒนาการผลิตไฟฟ้าจากถ่านหิน ส่วนฝรั่งเศสยังคงเดินหน้าเรื่องพลังงานนิวเคลียร์ ดังนั้นอียูจึงต้องนำพลังงานไฟฟ้าที่ผลิตจากแหล่งที่แตกต่างกันเหล่านี้ส่งเข้าสู่ระบบสายส่งเดียวกัน เพราะท้ายที่สุดคงไม่สามารถกำหนดได้ว่าจะเลือกใช้พลังงานชนิดใดในการผลิตไฟฟ้าเป็นหลัก อย่างไรก็ตาม นิวเคลียร์อาจเป็นสิ่งที่ผู้คนยังหวั่นวิตกอยู่ แต่ต้องไม่ลืมว่าการจะสร้างและการใช้งานเตาปฏิกรณ์นิวเคลียร์ไม่ใช่เรื่องง่ายๆ เลย เพราะต้องใช้คนที่มีทักษะจำนวนมาก อีกทั้งยังใช้เวลาหลายทศวรรษในการพัฒนาและวิจัย ด้วยเหตุนี้อียูจึงมีการจัดตั้งองค์กรอิสระเข้ามาควบคุมการใช้งานพลังงานนิวเคลียร์ ซึ่งเป็นองค์กรที่ปราศจากการแทรกแซงทางการเมืองและมีอำนาจในการตัดสินใจอย่างเด็ดขาดจากคณะกรรมการที่มาจากประเทศสมาชิกในสหภาพยุโรป นอกจากนี้ที่ผ่านมาชาวยุโรปหลายคนอาจไม่รู้ว่าไฟฟ้าที่พวกเขาใช้มาจากนิวเคลียร์ เพราะได้มีการวางระบบสายส่งที่โยงใยไปในหลายประเทศ และมีการสร้างเพิ่มเติมเพื่อทดแทนในพื้นที่ที่ขาดแคลน ด้วยการวางแผนอย่างรัดกุมดังกล่าวนี้ทำให้สหภาพยุโรปเป็นกลุ่มประเทศที่มีความมั่นคงทางพลังงานมากที่สุดในโลก

“วิกฤตการณ์โลกร้อน” ได้สร้างความเปลี่ยนแปลงหลายๆ อย่างให้เกิดขึ้นบนโลก เช่น ผู้คนให้ความใส่ใจกับสิ่งแวดล้อมมากขึ้น และในขณะเดียวกันผู้คนก็คิดและวางแผนระยะยาวมากยิ่งขึ้น ไม่ว่าจะเป็นการเตรียมพร้อมเรื่องที่อยู่อาศัยในอนาคต การวางแผนการผลิตอาหารให้เพียงพอกับจำนวนประชากรที่จะเพิ่มมากขึ้น และแม้แต่การวางแผนด้านพลังงานเพื่อเตรียมพร้อมสำหรับรุ่นลูกรุ่นหลาน ซึ่งแต่ละประเทศอาจมีแนวทางที่แตกต่างกันไป ขึ้นอยู่กับทรัพยากรและปัจจัยประกอบ แต่อย่างไรก็ตาม เราเชื่อว่าทั้งหมดก็จะวางแผนบนพื้นฐานของการคิดเพื่อวันพรุ่งนี้ และคิดเพื่ออนาคตของคนทั้งชาติ