พุทธศาสน์...สู่ยุทธศาสตร์เพื่อการพัฒนาของประชาคมอาเซียน (ตอน ๕)

โดย...พระอาจารย์อารยะวังโส

ด้วยความเห็นที่เป็นไปโดยธรรมของพุทธกษัตริย์พระองค์นี้ ที่ทรงขวนขวายในการที่จะทำนุบำรุงพระราชอาณาเขตโดยทางธรรม จนได้รับการยกย่องตามพระนามที่ปรากฏว่า “พระเจ้าศรีธรรมาโศกราช” ซึ่งมีความประสงค์ให้อาณาจักรกับศาสนจักร (พุทธจักร) มีความสัมพันธ์ใกล้ชิดอาศัยซึ่งกันและกันด้วยดี เพื่อเป็นดินแดนอารยธรรมที่เจริญพร้อมในทุกๆ ด้าน ทั้งเศรษฐกิจ-การเมือง-สังคม และศาสนาวัฒนธรรม จะได้มีความร่มเย็นเป็นสุข ด้วยการส่งเสริมทั้งทางโลก ซึ่งเป็นเรื่องของความรู้ความสามารถ และส่งเสริมทั้งทางธรรมควบคู่

ซึ่งเป็นเรื่องของความดี ความมีศีลธรรม จึงเกิดบริเวณในการปกครองของพระองค์ที่ว่า “อาณาจักรกับศาสนจักรต้องอาศัยซึ่งกันและกัน โดยทางโลก (อาณาจักร) ให้การอุปถัมภ์บำรุงและคุ้มครองป้องกัน ส่วนทางธรรม (ศาสนจักร) ให้การอบรมบ่มนิสัยและปลุกปลอบใจ”

มีความสืบเนื่องจากแนวปรัชญาดังกล่าว สู่การปฏิบัติอย่างมีรูปแบบของพระเจ้าอโศกมหาราช ซึ่งสืบราชสมบัติปกครองแคว้นมคธ อันเป็นประเทศมหาอำนาจในยุคนั้น หลังจากพุทธปรินิพพานประมาณสองร้อยกว่าปี (บางตำราอ้างว่าสืบราชสมบัติเป็นกษัตริย์องค์ที่ ๓ ในราชวงศ์โมริยะ เมื่อปี ๒๗๕ บางตำราก็อ้างว่าประมาณปี ๒๑๘) เมื่อทรงปฏิญาณตนเป็นพุทธมามกะอย่างแท้จริงแล้ว จึงได้นำหลักธรรมของพระพุทธศาสนามาเป็นหลักในการปกครองอาณาจักร ประกาศนโยบายการปกครอง “ธรรมาธิปไตย” อันเป็นไปตามหลักการปกครองบ้านเมืองที่เรียกว่า “รัฏฐาภิปาลโนบาย” โดยมีการจัดระบบธรรมวิธีเพื่อธรรมาธิปไตยเป็น ๓ ระบบ ได้แก่

๑.ระบบธรรมประวัติ

๒.ระบบธรรมวิธาน

๓.ระบบธรรมานุศาสนีย์

หากจะกล่าวสรุปแจกแจงโดยย่อพอเข้าใจในธรรมวิธีทั้ง ๓ ระบบ ก็คงจะนำมาจากพุทธวิธีของพระผู้มีพระภาคเจ้า ที่ทรงถือปฏิบัติเป็นเนติฉบับให้ได้ศึกษาอ้างอิงในสมัยที่ทรงพุทธกิจอยู่ ๔๕ พรรษา ประกาศพระธรรมวินัย จนสามารถสร้างประชาคมวิถีพุทธในเขตมัชฌิมประเทศของชมพูทวีปที่เป็นที่ตั้งของมหาชนบท ๖๗ แว่นแคว้นมหาอำนาจในสมัยนั้น และทรงสามารถทำให้เกิดประชาคมวิถีพุทธในนานาประเทศนั้นได้อย่างน่าอัศจรรย์ใจยิ่ง ทั้งนี้ โดยมีพุทธวิธีที่ว่า

๑.ทรงประพฤติปฏิบัติตามธรรมวิธีที่เรียกว่า มัชฌิมาปฏิปทา จนเป็นแบบอย่างที่แสดงให้เห็นถึงความเป็นผู้ประเสริฐสุดแล้วอย่างแท้จริง โดยพระองค์ทรงปฏิบัติธรรม สมควรแก่ธรรมที่ตรัสรู้ชอบโดยพระองค์เอง..

๒.ทรงประกาศพระธรรมคำสั่งสอนในรูปแบบพระธรรมวินัยด้วยพระองค์เอง เพื่อเป็นแนวทางปฏิบัติของอารยชนที่มีศรัทธาปสาทะในพระพุทธศาสนา เพื่อการมุ่งไปสู่ความสิ้นทุกข์ ดังที่ได้ทรงประกาศอำนาจแห่งธรรมไปในทุกหมู่ชน สืบเนื่อง ๔๕ พรรษา แม้ที่สุดก่อนปรินิพพาน ก็ทรงพระมหากรุณาประกาศพระธรรมที่บริสุทธิ์ เพื่อสัตว์โลกจะได้เข้าถึงประโยชน์ในพระธรรมนั้น

๓.พระผู้มีพระภาคทรงอบรมสั่งสอนให้ประชาชนทุกหมู่เหล่าเข้าถึงธรรมตามพระองค์ โดยการให้ถือปฏิบัติตามคำสั่งสอน จนเกิดมีผู้รู้ที่เรียกว่าพระสงฆ์สาวกในพระพุทธศาสนาขึ้นจำนวนมาก ซึ่งล้วนแล้วแต่เป็นพระสุปฏิปันโน และได้มีพุทธบัญชาให้พระสงฆ์เหล่านั้นออกเผยแผ่พระธรรมคำสั่งสอนสู่มหาชนทุกภูมิภาค ไม่ได้กำหนดว่าจะเป็นแว่นแคว้นเขตแดนใด เพื่อประโยชน์และความสุขของมหาชน และเพื่อการอนุเคราะห์โลก

กล่าวโดยสรุปว่า พระพุทธองค์ถือปฏิบัติให้เป็นเยี่ยงอย่างและประกาศหลักธรรมที่ถือปฏิบัตินั้นโดยพระองค์เองว่า ธรรมนี้เป็นไปเพื่อความสิ้นทุกข์อย่างแท้จริง บริสุทธิ์ บริบูรณ์ด้วยอรรถและพยัญชนะ อันเป็นไปเพื่อพรหมจรรย์ และได้นำหลักธรรมะดังกล่าวเผยแผ่สู่มหาชน เพื่อจะได้ศึกษาปฏิบัติธรรม

เรียกว่า รู้แล้วประพฤติให้เป็นแบบอย่าง ประกาศให้เห็นความจริงตามที่ถือรู้พร้อม ทั้งแนะนำให้ผู้อื่นถือปฏิบัติตามด้วย สมดังพระมโนปณิธานที่เคยดำริไว้ก่อนบรรลุพระโพธิญาณว่า

เมื่อเราตรัสรู้แล้ว จักให้ผู้อื่นรู้ด้วย

เมื่อเราพ้นแล้ว จักให้ผู้อื่นพ้นด้วย

เมื่อเราข้ามได้แล้ว จักให้ผู้อื่นข้ามได้ด้วย

ด้วยพระธรรมที่พระองค์ตรัสรู้ด้วยพระปัญญาอันยิ่งของพระองค์แล้ว ทรงประกาศแก่ชาวโลกให้รู้ตาม เป็นแสงสว่างที่ชี้ทางบรรเทาทุกข์ ชี้สุขเกษมศานต์ และชี้ทางพระนฤพาน ให้มวลสัตว์ในโลกได้ละจากบาป มาบำเพ็ญบุญ เพื่อการพ้นจากวัฏฏะให้ได้ในที่สุด จึงได้ทรงบัญญัติและประกาศพระวินัยตลอดเวลา ๔๕ พรรษา เพื่อเป็นแนวทางให้สัตว์โลกตั้งตนโดยชอบ จนเกิดเป็นประชาคมวิถีพุทธขึ้นในชมพูทวีปสมัยนั้น ให้น่าอัศจรรย์อย่างยิ่งต่อความสัมฤทธิผล ซึ่งยากที่ศาสนาใดๆ หรือศาสดาใดจะกระทำได้

โดยเฉพาะหลักการดำเนินชีวิตตามทางสายกลางที่เรียกว่า มัชฌิมาปฏิปทา เพื่อให้ถึงจุดมุ่งหมายสูงสุด คือ การดับกิเลส จึงเป็นที่ยอมรับของมหาชน ปราชญ์ บัณฑิตในทุกองค์กร สืบเนื่องถึงสมัยปัจจุบันเราจึงเห็นบรรดาพุทธกษัตริย์นำหลักธรรมาธิปไตยไปใช้เป็นวิธีการบ้านเมืองที่เรียกว่า “รัฏฐาภิปาลโนบาย”

อ่านต่อฉบับพรุ่งนี้