ผู้สูงอายุกับการทำงานในเชิงเศรษฐกิจ

โดย...รศ.ดร. วิพรรณ ประจวบเหมาะ

สัปดาห์ก่อนนำเสนอถึงการทำงานกับคุณค่าของผู้สูงอายุไป โดยเน้นถึงคุณค่าของผู้สูงอายุต่องานบ้าน งานครอบครัว ซึ่งไม่ใช่งานในเชิงเศรษฐกิจ สัปดาห์นี้จึงนำเสนออีกบทบาทหนึ่งของผู้สูงอายุ คือ การทำงานในเชิงเศรษฐกิจ

ในสังคมไทยจะพบว่า ผู้สูงอายุจำนวนไม่น้อยยังทำงานเชิงเศรษฐกิจอยู่ แม้จะมีอายุเลย 60 ปีไปแล้วก็ตาม จากการสำรวจภาวะการทำงานของประชากรและการสำรวจแรงงานนอกระบบของสำนักงานสถิติแห่งชาติในปี 2554 พบว่าเกือบร้อยละ 40 ของประชากรสูงอายุยังคงทำงานอยู่ และกว่าร้อยละ 90 ทำงานในภาคนอกระบบ หรือเป็นแรงงานที่ไม่ได้รับเงินเดือนเป็นประจำ เน้นแรงงานที่ได้รับค่าจ้างไม่แน่นอน ไม่มีสวัสดิการหรือการคุ้มครองต่างๆ จากการทำงาน ซึ่งส่วนใหญ่จะทำงานในภาคเกษตรกรรม ตามด้วยภาคการค้าและการบริการ มีเพียงประมาณ 1 ใน 10 ของผู้สูงอายุที่เป็นแรงงานในระบบ ซึ่งส่วนใหญ่เป็นลูกจ้างเอกชน ตามด้วยลูกจ้างรัฐ และประกอบธุรกิจส่วนตัว* ปัจจัยหนึ่งที่ดูเหมือนว่าจะทำให้ผู้สูงอายุมีโอกาสไม่มากนักที่จะมีส่วนร่วมเชิงเศรษฐกิจภาคในระบบ เนื่องมาจากข้อจำกัดด้านการศึกษา

อย่างไรก็ตาม พบว่าจากข้อมูลของสำนักงานสถิติแห่งชาติชุดเดียวกัน แสดงให้เห็นว่า ไม่ว่าผู้สูงอายุจะเป็นแรงงานภาคในระบบหรือภาคนอกระบบ ต่างก็ประสบกับปัญหาที่คล้ายคลึงกัน คือ ได้ค่าตอบแทนน้อย ต้องทำงานค่อนข้างหนัก หรือการจ้างงานไม่ต่อเนื่อง ทั้งยังประสบกับปัญหาความไม่ปลอดภัยในการทำงาน* อันนำไปสู่การเกิดอุบัติเหตุจากการทำงาน หรือการเสี่ยงต่อการได้รับสารพิษต่างๆ

ภาวะการทำงานในผู้สูงอายุดูเหมือนจะมีความสัมพันธ์เกี่ยวกับเพศและสถานภาพสมรส กล่าวคือ เพศชายที่สมรสมีแนวโน้มที่จะทำงานเชิงเศรษฐกิจมากกว่าเพศหญิง ส่วนผู้สูงอายุเพศหญิงนั้น ผู้ที่ไม่มีคู่สมรส (โสด หย่า ม่าย) ที่จะทำงานเชิงเศรษฐกิจมากกว่าผู้ที่มีคู่สมรส*

การที่จะส่งเสริมให้ผู้สูงอายุทำงานในภาคเศรษฐกิจได้อย่างเต็มกำลังความสามารถนั้น คงต้องมีการดูแลคุ้มครองเรื่องรายได้ให้ผู้สูงอายุได้รับรายได้อย่างเป็นธรรม ควรมีหลักประกันต่างๆ ในยามเจ็บป่วยจากการทำงาน ต้องจัดหางานที่เหมาะสมกับวัย ศักยภาพทางร่างกายให้แก่ผู้สูงอายุ รวมทั้งต้องจัดสภาพการทำงานหรือสถานที่ทำงานให้เหมาะสมและปลอดภัยด้วย เพราะผู้สูงอายุหรือผู้ที่มีอายุ 60 ปีขึ้นไปจำนวนไม่น้อยยังสามารถทำงานได้ต่ออีกหลายสิบปี หากได้รับการส่งเสริมอย่างเหมาะสม ประชากรกลุ่มนี้ยังจะสามารถพึ่งตนเองได้ และมีส่วนร่วมเป็นกำลังคนในเชิงเศรษฐกิจๆ ได้เช่นกัน

ที่มา : สำนักงานสถิติแห่งชาติ, 2555 การทำงานของผู้สูงอายุในประเทศไทย พ.ศ. 2554