การทำงานกับคุณค่าผู้สูงอายุ

โดย...รศ.ดร.วิพรรณ ประจวบเหมาะ

การทำงานของผู้สูงอายุดูเหมือนจะเป็นประเด็นที่มีการพูดถึงกันมากขึ้น ไม่ว่าจะเป็นเรื่องของการเปิดโอกาสให้ผู้สูงอายุที่ต้องการทำงานได้ทำงาน หรือการขยายเวลาเกษียณอายุในกลุ่มที่ทำงานภาคทางการ นโยบายและมาตรการเหล่านี้ได้รับการเสนอบนพื้นฐานความห่วงใยว่า ผู้สูงอายุมีอายุยืนยาวขึ้น อาจมีรายได้ไม่พอใช้ โดยเฉพาะในด้านการดูแลสุขภาพ รวมทั้งการทำงานจะช่วยให้ผู้สูงอายุรู้สึกว่าตนยังมีคุณค่า พึ่งตนเองได้ มีส่วนร่วมในการผลิตให้กับสังคม

การที่มองว่าผู้สูงอายุจะมีคุณค่าได้ก็ต่อเมื่อทำงานในเชิงเศรษฐกิจหรือทำงานที่ได้รับค่าจ้าง ค่าตอบแทนเท่านั้น น่าจะเป็นการมองที่แคบเกินไปและลดคุณค่าของผู้สูงอายุเกินความเป็นจริง การที่ผู้สูงอายุในปัจจุบันส่วนหนึ่งไม่ได้ทำงานเชิงเศรษฐกิจอาจเพราะเลือกที่จะหยุดทำงานเอง หรือเลือกที่จะมาช่วยดูแลรับผิดชอบภาระงานในบ้าน ดูแลผู้สูงอายุกันเอง หรือดูแลลูกหลาน และผู้สูงอายุอีกส่วนหนึ่งไม่มีโอกาสที่จะทำงานเชิงเศรษฐกิจเพราะจำเป็นที่จะต้องมาช่วยดูแลรับผิดชอบงานต่างๆ ในบ้านเพื่อเปิดโอกาสให้ลูกที่อยู่ในวัยทำงานสามารถใช้เวลาในการผลิตเชิงเศรษฐกิจได้อย่างเต็มที่ โดยไม่ต้องกังวลกับภาระงานบ้าน การที่ผู้สูงอายุมีบทบาทในบ้านจึงเป็นส่วนเสริมหรือเอื้อต่อการทำงานนอกบ้านของสมาชิกวัยแรงงานอย่างมาก ดังนั้น ผู้สูงอายุที่รับภาระดูแลช่วยเหลืองานของครอบครัว จึงน่าที่จะได้รับการยกย่องและส่งเสริมจากสังคมเช่นกัน

การมีปู่ย่า ตายาย คอยเป็นกำลังดูแลบ้าน ดูแลหลาน น่าจะเป็นส่วนช่วยให้บ้านมีความอบอุ่นมากยิ่งขึ้น มีการถ่ายทอดความรู้ ประสบการณ์ และความสัมพันธ์อันดีระหว่างรุ่นวัยต่างๆ อย่างไรก็ตาม การที่จะให้ปู่ย่า ตายายช่วยดูแลบ้านได้อย่างดี ก็ต้องมีปัจจัยเสริม ไม่ว่าจะเป็นเรื่องด้านการเงินหรือด้านกำลังใจซึ่งผู้ที่อยู่ในวัยแรงงานของครอบครัวต้องช่วยรับผิดชอบหรือดูแลใส่ใจกัน ในกรณีที่ปู่ย่า ตายายต้องอยู่กับหลานตามลำพัง ชุมชนก็อาจเข้ามามีส่วนร่วมด้วยช่วยกัน เช่น การถ่ายทอดความรู้จากคนรุ่นปู่ย่า ตายาย สู่หลาน อาจจะมีช่องว่างทางการศึกษาหรือการสื่อสารระหว่างวัย ทำให้ปู่ย่า ตายายไม่สามารถสอนหลานเชิงวิชาการสมัยใหม่ได้ด้วยตนเอง อาจต้องมีสมาชิกในชุมชนเข้ามาช่วยเสริม ช่วยดูแลร่วมด้วย

การรักษาหรือให้คุณค่าของผู้สูงอายุในครอบครัว เป็นเรื่องที่สังคมควรให้ความสำคัญ เพราะไม่ว่าผู้สูงอายุจะทำงานภายในบ้านหรือทำงานเชิงเศรษฐกิจนอกบ้านก็นับว่ามีส่วนช่วยเหลือหรือทำคุณประโยชน์แก่ครอบครัวและสังคมเช่นกัน นับเป็นบทบาททางสังคมที่สำคัญซึ่งสะท้อนว่าผู้สูงอายุยังคงมีคุณค่า มีศักดิ์ศรี มีบทบาทเป็น “ผู้ให้” หรือมีส่วนร่วมในการพัฒนาครอบครัวและสังคม ไม่ใช่เป็นเพียง “ผู้รับ” หรือ “ผู้พึ่งพิง”