มุมเล็กๆ ที่ตาก

โดย...ศรายุธ นกแก้ว

ต้องขอขอบคุณการทำนายจากเด็กชายปลาบู่ที่ทำให้ก่อนหน้านี้มีผู้คนหลั่งไหลมาพิสูจน์ความมั่นคงของเขื่อนภูมิพล จ.ตาก กันอย่างล้นหลาม ทำเอาสถานประกอบการ ทั้งร้านอาหาร ที่พัก ต่างได้ยิ้มกันแก้มแทบปริ ไหนๆ เขื่อนก็ยังไม่แตกแล้ว เราเลยพามาลงแพชมความงามของอ่างเก็บน้ำ แต่ในวันที่มรสุมทำให้ท้องฟ้าขุ่นมัวแบบนี้ ก็ยังสามารถเห็นวิวของทิวเขา ก้อนเมฆ และเวิ้งน้ำกว้างใหญ่ดั่งในนิยายจีน เราใช้เวลาดื่มด่ำกับธรรมชาติจนแพนั้นมาจอดยังฝั่งของหมู่บ้านเสลียง ชุมชนเล็กๆ ที่ซ่อนตัวอยู่กลางอ่างเก็บน้ำ

หลังจากลงเรือเราต้องนั่งรถอีแต๊กของชาวบ้านเพื่อเข้าไปสู่ตัวหมู่บ้าน ซึ่งสิ่งแรกที่ได้เห็นคือรอยยิ้ม และการต้อนรับอย่างอบอุ่นและเป็นกันเอง นอกจากความสวยงามของวิวทิวทัศน์ที่เป็นทุ่งหญ้าตัดกับต้นไม้เขียวขจีแล้ว ปลาแห้งคือของดีที่ชาวบ้านภูมิใจนำเสนอ และไม่น่าเชื่อว่าการมาหมู่บ้านเสลียงนั้นจะต้องอาศัยทางเรือเท่านั้น ชาวบ้านที่นี่เล่าให้ฟังคร่าวๆ ว่า แต่ก่อนนั้นเราเหมือนกับอยู่ในอีกโลกหนึ่ง การติดต่อสื่อสารจากภายนอก ตลอดจนนักท่องเที่ยวก็ยังไม่มีเข้ามามากนัก การออกไปข้างนอกก็จะเป็นเพียงการค้าขายและซื้อของที่จำเป็น แม้กระทั่งตอนนี้เราก็ยังคงเห็นแผงโซลาร์เซลล์เพื่อสร้างกระแสไฟฟ้าติดตั้งอยู่ทุกบ้าน ซึ่งแสดงให้เห็นว่าบ้านเสลียงไม่ได้หมุนไปตามความเจริญของภายนอกอย่างที่ควรจะเป็น

ทำไมถึงต้องเป็นปลาแห้ง ลองคิดถึงสภาพของหมู่บ้านที่แวดล้อมไปด้วยน้ำ หรือที่เรียกกันว่า เกาะ นั้นทำให้อาหารที่สามารถหาได้ง่ายที่สุดคงไม่พ้นสัตว์น้ำและปลาน้ำจืดทั่วๆ ไป ที่นี่ใช้ภูมิปัญญาสมัยเก่าผนวกเข้ากับเทคโนโลยีสมัยใหม่กลายเป็นสินค้าขึ้นชื่อ โดยขั้นตอนแรกของการทำให้ปลาแห้ง คือ การน้ำมาย่างกับฟืนด้วยความร้อนที่ไม่มากนัก แต่อาศัยเวลาที่นานทำให้ปลาคงสภาพและรสชาติไว้ได้ แต่หลังจากชาวบ้านเองนั้นได้นำเทคโนโลยีเตาพลังงานแสงอาทิตย์เข้ามา ก็ได้นำมาประยุกต์มาเป็นส่วนหนึ่งของกรรมวิธีผลิตปลาแห้ง โดยใช้เป็นการอบขั้นตอนสุดท้ายหลังจากย่างด้วยฟืน ซึ่งหลังจากทดลองอยู่นานก็สามารถผลิตปลาแห้งที่มีรสชาติอร่อย ไม่มีกลิ่นจากการย่างด้วยฟืน และเก็บรักษาไว้ได้เป็นเวลานาน

หลังจากเดินชมหมู่บ้าน เก็บภาพความสวยงามของธรรมชาติ และพูดคุยถามไถ่ถึงความเป็นอยู่ของชาวบ้านกลางอ่างเก็บน้ำแห่งนี้แล้ว ก็ได้ทราบว่าในช่วงที่โลกภายนอกนั้นเผชิญกับปัญหาอุทกภัยเมื่อปีก่อนนั้น บ้านเสลียงเองนั้นก็ได้รับผลกระทบไปด้วย แม้จะอาศัยและคุ้นเคยกับน้ำที่อยู่โดยรอบมากขนาดไหนก็ตามแต่ ระดับน้ำที่ขึ้นสูงมากนั้นทิ้งร่องรอยไว้ยังสามารถเห็นได้ชัดเจน ส่วนความช่วยเหลือจากรัฐก็คงไม่ต้องพูดถึงสำหรับสถานที่ที่อยู่ไกลปืนเที่ยงขนาดนี้ วงสนทนาของเราจบลงพร้อมกองไฟยามค่ำคืน และรอยยิ้มเสียงหัวเราะที่น่าจดจำ

&<2288;

อีกมุมหนึ่งของตากที่อาจยังไม่ค่อยมีนักท่องเที่ยวรู้จักมากนักก็คือ งานประเพณีขึ้นธาตุเดือนเก้า ที่วัดพระบรมธาตุ อ.บ้านตาก โดยเข้าใจกันได้ว่านอกจากงานแห่ผ้าขึ้นธาตุที่ จ.นครศรีธรรมราช แล้ว ในประเทศไทยเองก็ยังมีประเพณีในลักษณะนี้อยู่อีกหลายจังหวัด แต่สำหรับที่วัดพระบรมธาตุแห่งนี้ก็เป็นงานประจำปีที่ยิ่งใหญ่ไม่แพ้ที่ไหนๆ ความแตกต่างที่เห็นได้ชัด คือ สืบเนื่องด้วย จ.ตาก เองนั้นก็จัดว่าอยู่ในเขตภาคเหนือ และอยู่ในเขตติดต่อกับประเทศเพื่อนบ้านอย่างประเทศพม่า ดังนั้นจึงเกิดศิลปะที่ผสมผสานกันระหว่างล้านนาและพม่าขึ้น อย่างเช่นตัวเจดีย์พระบรมธาตุก็นำแบบจากเจดีย์ชเวดากองมาผสมกับศิลปะแบบล้านนา ออกมาเป็นความสวยงามอย่างในปัจจุบัน ส่วนพิธีกรรมและขึ้นชื่อว่าเป็นงานที่รวบรวมเอาเหล่าเทวดาต่างๆ มาชุมนุมที่งานนี้หลายร้อยองค์ เหตุที่กล่าวเช่นนั้นคงต้องย้อนไปถึงความเชื่อเรื่องทรงเจ้าเข้าผี และเหล่ารุกขเทวดาต่างๆ ที่ชาวบ้านยังให้ความศรัทธานับถือตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน และเมื่อวันงานเริ่มขึ้นก็จะปรากฏเหล่าทรงเจ้าตามสำนักต่างๆ เดินทางมาสักการะพระบรมธาตุและทำพิธีทางไสยศาสตร์ตามความเชื่อของพวกเขาหลายร้อยคน ซึ่งจะเชื่อหรือไม่ว่าไม่มีการนัดหมายกันมาก่อน และเหตุที่รู้และต้องมาร่วมพิธีนั้น เขาบอกกันว่าทรงเจ้าแต่ละองค์นั้นเป็นคนบอกกล่าวให้รู้เองทั้งสิ้น ถ้าร่างทรงคนไหนไม่มาร่วมพิธีก็จะเจ็บป่วย หรือแม้กระทั่งมีอันเป็นไปก็เคยมีมาแล้ว

เราไปถึงวัดในขณะที่กำลังมีการเริ่มขบวนแห่ โดยเป็นกลุ่มชาวบ้าน นักเรียน และร้านรวงต่างๆ ที่อาศัยอยู่ในพื้นที่และใกล้เคียงมาร่วมจัดขบวนแห่สวยงาม ชาวบ้านแต่งชุดพื้นเมืองขนเอาปัจจัยทำบุญที่ได้รวบรวมมาเดินทางเข้าสู่วัดผ่านสะพานที่ชาวบ้านช่วยกันสร้าง หรือที่ชาวบ้านเรียกกันว่า สะพานบุญ แห่เข้ามาทางหลังวัดวนรอบเจดีย์พระบรมธาตุ และนำปัจจัยต่างๆ มาถวายวัด ซึ่งเป็นงานประจำปีที่ชาวบ้านต่างพร้อมใจกันให้ความร่วมมือกันทุกคน ไม่ว่าแต่ผู้ใหญ่และคนสูงอายุ ส่วนอีกด้านหนึ่งที่เรียกว่า หอผี เป็นบริเวณที่ทรงเจ้าต่างๆ กำลังทำพิธี โดยพวกเขาเหล่านั้นก็มีส่วนที่ช่วยกันรวบรวมปัจจัยที่ได้มาจากการช่วยเหลือคน เก็บรวบรวมมาทำบุญในวันนี้ โดยภาพที่เห็นคือทรงเจ้าหลายร้อยคนแต่งตัวสวยงาม บ้างนั่งสมาธิ บ้างพูดคุย บ้างลุกขึ้นฟ้อนรำ ซึ่งเป็นธรรมดาว่ามีผู้ให้ความสนใจมามุงดูกันอย่างแน่นขนัด

แน่นอนว่าความเหน็ดเหนื่อยจากการตระเตรียมงานของชาวบ้าน และความร้อนอบอ้าวจากจำนวนผู้คนมากมายที่มาร่วมงานก็คงไม่สู้ความสุขใจและอิ่มบุญที่ได้มาสักการะพระบรมธาตุในงานประจำปีเช่นนี้ ปัจจุบันนั้นก็เริ่มมีบริษัททัวร์ที่พาลูกค้ากลุ่มครอบครัวและสูงวัยมาร่วมพิธีนี้ด้วย ซึ่งคงถูกใจหลายๆ คนเป็นแน่ สำหรับทางการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทยสำนักงานตากเองนั้น ก็มีแผนที่จะโปรโมตประเพณีขึ้นธาตุเดือนเก้านี้ให้เป็นที่รู้จักมากขึ้น จริงๆ แล้ว จ.ตาก นั้นยังมีอีกหลายแง่มุมที่สามารถต่อยอดทางการท่องเที่ยวได้อีก ทั้งธรรมชาติ ประเพณีวัฒนธรรม วิถีชีวิตชุมชน เรียกว่าครบครันแบบที่ในเมืองกรุงหาไม่ได้อย่างแน่นอน ขอบคุณการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย (สำนักงานตาก) สำหรับทริปและข้อมูลดีๆ แบบนี้

&<2288;