ขยะทะลุมิติ ซาเล้งสีเขียวเพื่อโลก

เรื่อง วันพรรษา อภิรัฐนานนท์ / ภาพ ภัทรชัย ปรีชาพานิช / กรมควบคุมมลพิษ

ขยะ...ขยะ...ขยะ...

จะเกิดอะไรขึ้นถ้าโลกนี้เต็มไปด้วยขยะ หนังไซไฟที่ไม่ต้องเดาตอนจบ เพราะในโลกแห่งความเป็นจริงก็ใกล้จบเต็มทีแล้ว (ฮา) รู้ตอนจบกันถ้วนทั่ว ทำให้ทุกคนบนโลกต้องมาช่วยกัน ไม่พ้นแม้แต่เราๆ ท่านๆ คนใช้แล้วทิ้ง (ขยะ) หรือแม้แต่ซาเล้ง ร้านรับซื้อของเก่าก็เอาด้วยช่วยกัน

ขยะในมิติของกาลเวลา

การจัดการขยะต้องมองภาพรวมทั้งหมดนี้ และในที่สุดแล้วก็ต้องมองให้ครบวงจร เริ่มตั้งแต่การผลิตสินค้าและบริการที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม ผู้ใช้ ผู้ (ตาม) เก็บ และผู้กำจัดขยะ

หลายครั้งที่ทอดสายตามาแถวถังขยะในซอยหมู่บ้าน ขุ่นใจเพราะเห็นหกตกหล่น สอบสวนทวนความเพราะซาเล้งมาคุ้ย ดร.วิจารณ์ กล่าวว่า อย่าโกรธเขา นั่นแหละเขากำลังรีไซเคิล!?! ต้องเข้าใจ (และทำใจ) ตามไปดูรายทางแห่งการรีไซเคิล เริ่มตั้งแต่รถขยะสีเหลืองที่วิ่งมาเก็บตั้งแต่มืดวันก่อน จุดหมายคือกองภูเขาขยะที่ทุกคนรู้จักดี นั่นคือภูเขาขยะ (หลายลูก) กว่า 600 ไร่ ที่ซอยอ่อนนุชด้านติดกับลาดกระบัง ตามไปไม่ถูกก็ตามกลิ่นไป เพราะเหม็นจริงๆ เหม็นลึก เหม็นล้ำ และเหม็น (สุด) ทน

ขบวนการรีไซเคิล

แต่ก็มีหลายคนที่ทนเหม็น ได้แก่พลพรรคเก็บขยะที่อาศัยอยู่ในสลัมรอบกองขยะนั่นเอง สำหรับพวกเขาขยะคือของมีค่า ทุกคน (หลายพันคน) จะคอยมองรถขยะ เมื่อมาถึงก็จะพากันเดินตามขึ้นไปบนกองภูเขา ในมือมีสองง่ามไว้คอยตะกุย สอดส่องสายตาหาขยะรีไซเคิลจำพวกกระดาษ พลาสติก ขวดน้ำ ขวดแก้ว แบตเตอรี่ และของเก่าอื่นๆ พ่อค้าของเก่าจะมารับซื้อถึงที่

อีกขยักหนึ่งคือรถขยะเอง เจ้าหน้าที่ประจำรถจะคัดเอาไปขายรอบหนึ่งก่อนนำไปเทกองที่ภูเขา นอกจากนี้ก็ได้แก่บรรดาซาเล้งทั้งหลาย แบ่งประเภทตามพาหนะ มีเดินมา ถีบจักรยานมา รถเข็น หรือบางคนมีรถมอเตอร์ไซค์พ่วงหน้าตาคล้ายๆ อีแต๋นขับมาซื้อตามบ้าน บ้างก็คุ้ยหาด้วยตัวเอง (จากถัง) ชีวิตเป็นไปภายใต้วัฏจักรแดด ลม และอัตราเน่า ขยะที่มีค่ามากที่สุดคือขยะที่มาจากบ้านคน เพราะส่วนใหญ่นำไปรีไซเคิลได้

ตัวเลขของกรมควบคุมมลพิษ ระบุว่า ปัจจุบันคนทิ้งขยะเฉลี่ยอัตรา 1 กิโลกรัมต่อคนต่อวัน แต่สำหรับเมืองใหญ่อย่างกรุงเทพมหานครตัวเลขเฉลี่ยก็สูงขึ้น คนกรุงเทพฯ ทิ้งขยะต่อวันสูงถึง 8,500 ตัน และมีขยะรวมทั้งประเทศ (ปี 2551) จำนวน 15.03 ล้านตัน ถ้านำไปรีไซเคิลได้ก็ไม่น้อยเลยใช่มั้ย? ดร.วิจารณ์ เล่าว่า ขยะของไทยในปัจจุบันสามารถนำไปรีไซเคิลได้เพียง 22% เท่านั้น เปรียบเทียบกับเยอรมนีที่ขยะรีไซเคิลได้สูง 60% ญี่ปุ่นเกิน 50% เป้าหมายปี 2554 กรมควบคุมมลพิษอยากเห็นขยะรีไซเคิลไทยที่สูงขึ้นเป็น 30%

ขยะสีเขียว

กระดาษ 1 ตัน รู้ไหมว่าได้มาจากการตัดต้นไม้ใหญ่ถึง 17 ต้น คงดีไม่น้อยถ้าลดขยะได้ตั้งแต่ต้นทาง ลดการใช้กระดาษ ลดการอุปโภคบริโภคทุกสิ่งอย่างที่ก่อให้เกิดขยะ ใช้แล้ว ใช้ซ้ำ นำกลับมาใช้ใหม่ ว่าแล้วกระบวนการลดขยะ กระบวนการคัดแยกขยะ และกระบวนการทำอะไรดีๆ เพื่อขยะก็เกิดขึ้น รวมทั้งโครงการที่มีชื่อว่าร้านรับซื้อของเก่าสีเขียว และซาเล้งสีเขียว มอบรางวัลร้านรับซื้อที่การจัดการร้านไม่ก่อผลกระทบสิ่งแวดล้อมยกย่องเชิดชูเป็นตัวอย่าง วันที่ 26 มี.ค.นี้ ก็ประกาศผลแล้วว่าร้านไหนเขียวที่สุด

กลุ่มอาชีพที่อาจกล่าวได้ว่ามีบทบาทและความสำคัญไม่น้อยต่อการจัดการสิ่งแวดล้อมในบ้านเรา กรมควบคุมมลพิษเก็บตัวเลขปี 2551 ร้านรับซื้อของเก่าทั่วประเทศมี 10,200 ร้าน ที่เข้าประกวดยังน้อย แต่ก็เป็นช่วงเริ่มต้น 5 เกณฑ์การตรวจประเมิน ประกอบด้วย เกณฑ์ที่ตั้ง สภาพแวดล้อม อาคารและการสุขาภิบาล อาชีวอนามัย และความปลอดภัย พิจารณาทั้งในแง่การจัดการและสิ่งแวดล้อม ส่วนซาเล้งมี กทม.กำกับ สำคัญคือการอบรมให้ความรู้โดยเฉพาะเรื่องการแยกขยะ

ดร.วิจารณ์ กล่าวว่า ขยะในสังคมไทยคือขยะที่ไม่ได้แยกแต่ต้นทาง เป็นสังคมที่ขาดความรู้เรื่องขยะ สีของถังมีความหมายเพื่อการจัดการ ถังสีเขียวคือถังขยะอินทรีย์ ถังสีเหลืองคือถังขยะที่สามารถนำกลับไปใช้ใหม่ ถังสีแดงคือขยะอันตราย ใช้เก็บของเสียอันตราย เช่น วัตถุระเบิดได้ วัตถุออกซิไดซ์ เปอร์ออกไซด์ วัตถุมีพิษ วัตถุที่ทำให้เกิดโรค และกัมมันตภาพรังสี สุดท้ายคือถังสีน้ำเงินใช้เก็บขยะทั่วไปที่ไม่สามารถนำกลับมารีไซเคิลได้อีก แต่สำคัญยิ่งกว่าความรู้เรื่องสี (ถัง) ก็คือสำนึก