ฟิลิปปินส์กับการวางแผนครอบครัว

โดย...รศ.ดร.วิพรรณ ประจวบเหมาะ

ในอดีตที่ผ่านมา ฟิลิปปินส์มีความคล้ายคลึงกันกับประเทศไทยอย่างมากในทางประชากรและเศรษฐกิจ ก่อนปี 2510 สตรีไทยและสตรีชาวฟิลิปปินส์จะมีบุตรโดยเฉลี่ยคนละ 67 คน ฟิลิปปินส์มีจำนวนประชากรราว 18 ล้านคน ในขณะที่ประเทศไทยมีมากกว่าเล็กน้อยประมาณ 20 ล้านคน ผลิตภัณฑ์มวลรวมของประเทศทั้งสองก็มีมูลค่าเกือบเท่ากัน ผ่านมาเกือบ 40 ปี ในปี 2553 ประเทศไทยมีประชากรราว 65 ล้านคน ในขณะที่ฟิลิปปินส์มีประชากรกว่า 92 ล้านคน มากกว่าประเทศไทยถึง 27 ล้านคน (UN World Population Prospect, the 2010 Revision) นอกจากนี้ รายได้เฉลี่ยต่อหัวของคนไทยสูงกว่าของคนฟิลิปปินส์ถึง 2 เท่าตัว หากจะถามว่าอะไรเป็นสาเหตุของความแตกต่างที่เกิดขึ้น นักวิชาการหลายท่านคงให้คำตอบไปในทางเดียวกันว่า นอกจากนโยบายพัฒนาเศรษฐกิจของประเทศไทยแล้ว นโยบายประชากรที่ประสบความสำเร็จอย่างมากเป็นอีกปัจจัยกำหนดที่มีความสำคัญ

ที่จริงแล้วฟิลิปปินส์กับไทยให้ความสนใจนโยบายประชากรในระยะที่ใกล้เคียงกัน ตั้งแต่ 40 กว่าปีที่แล้ว โดยต่างมองเห็นว่าการเพิ่มของประชากรอย่างรวดเร็วจะเป็นอุปสรรคต่อการพัฒนาเศรษฐกิจของประเทศ จึงกำหนดนโยบายทางประชากรเน้นการชะลอการเกิดด้วยการส่งเสริมการวางแผนครอบครัว ซึ่งในกรณีของประเทศไทย นโยบายดังกล่าวประสบความสำเร็จเกินคาด สามารถลดการเกิดได้อย่างรวดเร็วในระยะเวลาอันสั้น จนประเด็นเรื่องการเพิ่มประชากรอย่างรวดเร็วไม่ได้เป็นประเด็นที่ต้องกังวลกันอีกต่อไป

แต่ในประเทศฟิลิปปินส์ ประเด็นดังกล่าวยังคงเป็นประเด็นสำคัญในเชิงนโยบาย โดยที่ผ่านมา แม้จะมีการสำรวจถึงความต้องการการคุมกำเนิดในสตรีกลุ่มต่างๆ และพบว่ามีอุปสงค์จำนวนมาก แต่การรณรงค์เรื่องการคุมกำเนิดในวงกว้างก็ยังไม่สามารถทำได้ เนื่องจากข้อจำกัดทางด้านสังคมและวัฒนธรรม นอกจากนี้นโยบายการส่งออกแรงงานไปทำงานภาคบริการในต่างประเทศ ได้ส่งเสริมในทางอ้อมให้ครอบครัวมีบุตรมากขึ้น แต่ก็มิใช่ว่าที่ผ่านมา รัฐบาลฟิลิปปินส์ไม่ได้ดำเนินการเรื่องการวางแผนครอบครัวซะทีเดียว ในทุกๆ ปี เดือน ส.ค. จะถือเป็นเดือนแห่งการวางแผนครอบครัวของชาติ แต่ละปีจะมีการกำหนดหัวข้อสำหรับการรณรงค์ โดยในปี 2554 ที่ผ่านมา รัฐบาลพยายามส่งเสริมให้ผู้ชายและผู้หญิงเว้นระยะการมีบุตรอย่างน้อย 35 ปี เพื่อให้สามารถใช้เวลาได้อย่างมีคุณภาพกับบุตรที่เพิ่งเกิดมา ซึ่งนโยบายพัฒนาประชากรของประเทศฟิลิปปินส์ก็พบว่ามีส่วนคล้ายคลึงกับของประเทศไทย ที่มุ่งเน้นให้เด็กที่เกิดมาทุกคนเป็นเด็กฉลาด และสตรีทุกคนที่จะเป็นแม่ต้องมีความพร้อมทั้งด้านร่างกายและจิตใจก่อนการตั้งครรภ์ ทุกวันนี้มีหลายองค์กรทั้งภายในประเทศและระหว่างประเทศ ที่พยายามผลักดันให้รัฐบาลฟิลิปปินส์ออกพระราชบัญญัติว่าด้วยอนามัยการเจริญพันธุ์ ซึ่งก็เช่นเดียวกับประเทศไทย ที่กำลังผลักดันเรื่องนี้อยู่เช่นเดียวกัน แต่สำหรับฟิลิปปินส์ดูเหมือนว่าคงต้องใช้เวลาอีกระยะหนึ่งสำหรับการเปลี่ยนแปลง และการได้รับการยอมรับเกี่ยวกับประเด็นอนามัยเจริญพันธุ์อย่างกว้างขวาง ซึ่งในปัจจุบันยังคงถูกคัดค้านจากกลุ่มศาสนาและกลุ่มสนับสนุนการเกิด หรือสนับสนุนให้ทุกชีวิตมีสิทธิ มีชีวิต แม้แต่เด็กที่อยู่ในครรภ์