ทำอย่างไรให้สามวัยใจตรงกัน

โดย...รศ.ดร. วิพรรณ ประจวบเหมาะ

ทุกสังคมประกอบด้วยคนหลายวัยหรือหลายรุ่นอายุ การก้าวสู่สังคมสูงวัยทำให้สังคมไทยเป็นสังคมที่ประกอบไปด้วยคนหลายรุ่น/หลายวัย เช่นกัน การที่จะอยู่ร่วมกันอย่างเป็นสุขนั้น แต่ละวัยต้องเปิดใจให้กว้างและมีทัศนคติที่ดีต่อกัน

จากข้อมูลการสำรวจความคิดเห็นของประชากรอายุ 1859 ปี เกี่ยวกับประชากรสูงอายุ ในปี 2554 โดย สำนักงานสถิติแห่งชาติ สำนักส่งเสริมและพิทักษ์ผู้สูงอายุ กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ และวิทยาลัยประชากรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย พบว่า ไม่ถึง 60% ของคนหนุ่มสาว (ช่วงวัยผู้ใหญ่หรือวัยทำงาน) ที่มีทัศนคติที่ดีต่อผู้สูงอายุหรือมองผู้สูงอายุในเชิงบวก และไม่ว่าจะเป็นชายหรือหญิง หรือเป็นผู้ที่อยู่ในชนบทหรือในเมือง ก็มองผู้สูงอายุไม่ค่อยแตกต่างกัน ทัศนคตินี้ได้มาจากผลรวมของคำถามทั้งในเชิงบวกและเชิงลบ คำถามเชิงบวก เช่น ผู้สูงอายุควรได้รับการดูแลเอาใจใส่ ผู้สูงอายุสามารถทำประโยชน์ให้แก่ชุมชนหรือสังคมได้ เป็นผู้ที่มีประสบการณ์ที่เป็นประโยชน์แก่คนรุ่นหลัง และเป็นบุคคลที่ควรได้รับความเคารพนับถือ เป็นต้น ส่วนมุมมองในเชิงลบที่มีต่อผู้สูงอายุในสัดส่วนที่สูง ได้แก่ ผู้สูงอายุขี้บ่น เอาใจยาก ตามโลกไม่ทัน และมักเป็นภาระแก่บุตรหลานหรือครอบครัว

กระแสโลกาภิวัตน์และบริโภคนิยมดูเหมือนจะส่งผลรุนแรงกว่าที่คาดไว้ และมีแนวโน้มว่าผู้สูงอายุซึ่งมีบทบาททางเศรษฐกิจและสังคมถดถอยลงตามวัยนั้นถูกมองไปในเชิงลบมากขึ้น หากทัศนคติเชิงลบต่อผู้สูงอายุมีเพิ่มขึ้น ย่อมจะเป็นปัจจัยที่ทำให้คุณค่าผู้สูงอายุลดลง บทบาทและการมีส่วนร่วมในสังคมของผู้สูงอายุอาจถูกจำกัด หรือเป็นอุปสรรคต่อการดำเนินงานเพื่อพัฒนาชีวิตผู้สูงอายุ

ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับทัศนคติต่อผู้สูงอายุของคนหนุ่มสาวและวัยกลางคน คือ การศึกษา และความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับกระบวนการสูงอายุ ผู้ที่มีการศึกษาสูงและผู้ที่มีความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับการสูงอายุมีแนวโน้มที่จะมีทัศนคติที่ดีต่อผู้สูงอายุ การให้ความรู้เกี่ยวกับกระบวนการสูงอายุและการปลูกฝังจิตสำนึกในการตระหนักถึงคุณค่าผู้สูงอายุผ่านหลักสูตรและกิจกรรมต่างๆ ทั้งการศึกษาในระบบ นอกระบบ และการศึกษาตามอัธยาศัย น่าจะมีส่วนอย่างสำคัญในการช่วยสร้างทัศนคติทางบวกเกี่ยวกับการสูงอายุ ตลอดจนให้คนรุ่นหลังที่จะเป็นผู้สูงอายุในวันข้างหน้าตระหนักและเตรียมความพร้อมต่างๆ เพื่อที่จะเข้าสู่วัยสูงอายุอย่างมีคุณภาพ

นอกจากนี้ สื่อต่างๆ น่าจะมีบทบาทอย่างสำคัญในการช่วยเผยแพร่ข้อมูลและความรู้เกี่ยวกับกระบวนการสูงอายุ การเตรียมตัวเพื่อยามสูงวัย ตลอดจนการสร้างทัศนคติที่ดีและเสนอภาพในเชิงบวกของผู้สูงอายุโดยการแสดงให้เห็นว่าผู้สูงอายุยังมีคุณค่า และมีส่วนร่วมในการสร้างสรรค์สังคมได้ไม่แพ้วัยหนุ่มสาว ที่สำคัญต้องทำให้แต่ละคนตระหนักว่าเราเองในวันข้างหน้าถ้าไม่ตายก่อนวัยอันควร ก็จะเป็นผู้สูงอายุเองในที่สุด