Smartphone

โดย...รศ.ดร. วิพรรณ ประจวบเหมาะ

ปัจจุบันนี้ไม่ว่าจะไปที่ไหน โดยเฉพาะกรุงเทพมหานคร ทั้งในรถไฟฟ้า ป้ายรถเมล์ ศูนย์การค้า จนถึงร้านอาหาร ก็จะเห็นผู้คนต่างหยิบโทรศัพท์ Smart phone มาใช้กันอยู่ตลอดเวลา แม้ว่าขณะรับประทานอาหารอยู่ก็ตาม หลายคนอาจมีคำถามขึ้นในใจว่า คนเหล่านี้เขาใช้โทรศัพท์ Smartphone เครื่องสวยทำอะไรกัน การใช้ Smartphone มีความแตกต่างทางด้านประชากรบ้างไหม และการใช้โทรศัพท์ Smartphone ของคนไทยแตกต่างจากคนชาติอื่นๆ ไหม สัปดาห์นี้ ดร.รยา มุตตารักษ์ จาก International Institute for Applied Systems Analysis (IIASA) ประเทศออสเตรีย ซึ่งมาทำงานวิจัยร่วมกับวิทยาลัยประชากรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย จะมาให้ข้อมูลที่น่าสนใจเกี่ยวกับการใช้ Smartphone จากมุมมองของประชากรศาสตร์และสังคมวิทยาค่ะ

“ในปัจจุบันยังไม่มีข้อมูลการศึกษาเปรียบเทียบระหว่างประเทศโดยตรง จะมีแต่ข้อมูลการสำรวจของ Our Mobile Planet ซึ่งเกิดจากความร่วมมือของ Google, Ipsos และ MMA (Mobile Marketing Association) ดำเนินการสำรวจพฤติกรรมการใช้โทรศัพท์ของผู้ใช้โทรศัพท์ Smartphone ในระหว่างเดือน มี.ค.ก.ค. 2554 ใน 30 ประเทศทั่วโลก รวมทั้งประเทศไทย

จากการสำรวจผู้ใช้ Smartphone ในประเทศไทย พบว่าส่วนใหญ่ใช้ Smartphone ในกิจกรรมที่เน้นไปทางบันเทิงมากที่สุด เช่น การท่องอินเทอร์เน็ต อีเมล เครือข่ายสังคมออนไลน์ (Social Networking) ฟังเพลง ถ่ายรูป/ถ่ายวิดีโอ และเล่นเกม โดยการเข้าเว็บไซต์ที่เป็นเครือข่ายสังคมออนไลน์ เกม และการส่งต่อวิดีโอ (Video Sharing) มีสัดส่วนของผู้ใช้สูงถึงกว่าร้อยละ 70 ซึ่งสูงกว่าประเทศอื่นๆ เช่น ฮ่องกง และสิงคโปร์ นอกจากนี้พบว่าการใช้ Smartphone ของคนไทยในการค้นหาทั่วไป หรืออ่านข่าวสารนั้นค่อนข้างน้อย (ร้อยละ 42) เมื่อเปรียบเทียบกับประเทศที่พัฒนาแล้ว เช่น นอร์เวย์ (ร้อยละ 70) ฮ่องกง (ร้อยละ 63) และสิงคโปร์ (ร้อยละ 61)

สถิติการใช้ Smartphone ที่น่าสนใจอีกด้านหนึ่ง คือ ร้อยละของการใช้ Smartphone สำหรับต่ออินเทอร์เน็ตกับคอมพิวเตอร์ ที่พบว่าค่อนข้างสูงในประเทศกำลังพัฒนา เช่น ประเทศไทย (ร้อยละ 55) และประเทศจีน (ร้อยละ 52) ในขณะที่การใช้ Smartphone ในกิจกรรมดังกล่าวในประเทศที่พัฒนาแล้วมีค่อนข้างน้อย เช่น สหรัฐ (ร้อยละ 23) เนเธอร์แลนด์ (ร้อยละ 26) น่าจะเป็นเพราะระบบเครือข่ายอินเทอร์เน็ตของประเทศเรายังไม่ครอบคลุมมากเท่ากับประเทศอื่น การใช้ Smartphone จึงช่วยอำนวยความสะดวกในการเข้าถึงอินเทอร์เน็ตมากขึ้น

เมื่อมาพิจารณาลักษณะทางประชากรของผู้ใช้ Smartphone ในประเทศไทยจำแนกตามประเภทกิจกรรม พบว่าในเกือบทุกกิจกรรม ผู้ชายมีสัดส่วนการใช้ Smartphone สูงกว่าผู้หญิง โดยเฉพาะการใช้เพื่อเข้าสู่เว็บ ส่งต่อคลิปวิดีโอ เพื่อดูเส้นทาง/แผนที่ เพื่อต่ออินเทอร์เน็ตกับคอมพิวเตอร์ และเพื่ออ่านข่าว ส่วนกิจกรรมที่ผู้หญิงใช้ Smartphone ในสัดส่วนที่สูงกว่าผู้ชาย คือ ใช้อีเมล การเงินและการธนาคารออนไลน์ และการค้นหาร้านอาหาร/แหล่งบันเทิง สำหรับกิจกรรมนันทนาการ ไม่พบความแตกต่างระหว่างเพศที่สูงมากนัก

ในด้านอายุ พบว่าผู้ที่มีอายุระหว่าง 18-29 ปี มีสัดส่วนการใช้ Smartphone สูงที่สุด โดยมากกว่าร้อยละ 70 ใช้ในกิจกรรมที่เน้นความบันเทิง เช่น เข้าสู่เว็บไซต์ เครือข่ายสังคมออนไลน์และการส่งต่อวิดีโอ เพื่อฟังเพลงและเล่นเกม ส่วนในกิจกรรมอื่นๆ เช่น ใช้เพื่อดูเส้นทาง/แผนที่ เชื่อมต่ออินเทอร์เน็ต ก็พบว่ากลุ่มอายุนี้มีสัดส่วนการใช้ที่สูงกว่าเช่นกัน ข้อมูลนี้สะท้อนให้เห็นว่า คนกลุ่มอายุน้อยกว่ามีแนวโน้มที่สามารถรับและตอบสนองกับเทคโนโลยีใหม่ๆ ได้เร็วกว่าหรือมากกว่ากลุ่มที่มีอายุมากกว่า

เนื่องจากว่า Smartphone เป็นเทคโนโลยีใหม่ที่ค่อนข้างใหม่ ผลกระทบจากการใช้ Smartphone อาจจะยังไม่ชัดเจนนัก แต่ก็มีการพูดถึงกันมากถึงการเสพติดการใช้ Smartphone ที่ผู้ใช้จะมีความรู้สึกว่าชีวิตไม่สามารถขาดเจ้าโทรศัพท์สารพัดประโยชน์ตัวนี้ได้ อย่างไรก็ตามแม้ Smartphone มีความสามารถทำอะไรได้หลายอย่าง ทั้งช่วยอำนวยความสะดวก ให้ข้อมูลข่าวสารและความบันเทิง แต่ก็ไม่อาจจะทดแทนกิจกรรมหรือการใช้เวลาว่างในรูปแบบอื่นได้ ไม่ว่าจะเป็นการเล่นกีฬา ออกกำลังกาย อ่านหนังสือ หรือแม้กระทั่งการใช้เวลากับคนในครอบครัวหรือเพื่อนฝูง ซึ่งล้วนแล้วแต่มีส่วนส่งเสริมคุณภาพชีวิตของเราทั้งนั้นค่ะ”

เครื่องมือต่างๆ มีไว้เพื่ออำนวยความสะดวกในการดำเนินชีวิต แต่อย่าให้มันควบคุมชีวิตเรานะคะ